Trong bối cảnh tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững, Lâm Đồng đang từng bước định vị năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình như một trụ cột công nghệ chiến lược. Thời gian qua, hoạt động nghiên cứu và ứng dụng năng lượng nguyên tử trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả nổi bật, tạo nền tảng khoa học cho đổi mới sản xuất nông nghiệp.

Trong đó, công nghệ bức xạ đã góp phần tạo ra nhiều giống cây trồng có giá trị kinh tế cao. Nổi bật là nhóm giống cúc Tiger vàng, Viking, Kim vàng, Nút hồng… được xử lý bằng tia gamma và neutron (tia gamma liều 10-15 Gy hoặc neutron nhanh liều 10 Gy). Các giống cây trồng này hiện được nông dân Đà Lạt canh tác ổn định và trở thành sản phẩm chủ lực của ngành hoa địa phương.

Bên cạnh chọn tạo giống, công nghệ hạt nhân còn mang lại lợi ích thiết thực trong bảo quản và canh tác. Kỹ thuật chiếu xạ khử trùng giúp kéo dài thời gian bảo quản nông sản, giảm tổn thất sau thu hoạch lên đến 20 - 40%, đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường Mỹ, EU và Nhật Bản.

Năng lượng nguyên tử cũng đóng vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp, y tế và các lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật cao trên địa bàn tỉnh và khu vực. Đến nay, Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt đã làm chủ toàn diện công tác vận hành Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt, từ kỹ thuật tính toán, thiết kế lò nghiên cứu đến bảo dưỡng, sửa chữa các hệ thống công nghệ, bảo đảm lò vận hành an toàn, hiệu quả với tổng thời gian gần 70.000 giờ.

Viện cũng làm chủ công nghệ sản xuất nhiều loại thuốc phóng xạ như I-131, Tc-99m, P-32 và các bộ KIT đánh dấu, cung cấp thường xuyên cho 23 bệnh viện trong cả nước, với tổng lượng khoảng 14.000 Ci thuốc phóng xạ; đồng thời xuất khẩu phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh hiểm nghèo.

Trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật, các kỹ thuật phân tích hạt nhân, đánh dấu đồng vị được ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, địa chất, dầu khí, môi trường và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Viện cũng nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều thiết bị đo đạc, phân tích phóng xạ phục vụ các bệnh viện, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ bức xạ gamma để khử trùng dụng cụ y tế, tiệt trùng và bảo quản lương thực thực phẩm đã tạo tiền đề hình thành các trung tâm chiếu xạ quy mô công nghiệp tại khu vực phía Nam, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và tiêu chuẩn an toàn cho nhiều ngành hàng.

Hoạt động nghiên cứu và ứng dụng năng lượng nguyên tử tạo nền tảng khoa học cho đổi mới sản xuất nông nghiệp.

Đứng trước yêu cầu tái cấu trúc không gian phát triển, việc đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình được xem là hướng đi mang tính chiến lược. Thực hiện Quyết định số 438 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050, Lâm Đồng tập trung vào các lĩnh vực có thế mạnh của địa phương, tránh dàn trải; ưu tiên các dự án ứng dụng có khả năng mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực trong sản xuất, bảo quản, chế biến và nâng cao giá trị nông sản, thủy sản.

Mục tiêu đến năm 2030: Nghiên cứu, tiếp nhận, chuyển giao, làm chủ các công nghệ mới về ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các lĩnh vực chiếu xạ công nghiệp, kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật đánh dấu, kỹ thuật soi chiếu; chú trọng các công nghệ có nhu cầu sử dụng lớn, tính cạnh tranh cao, phục vụ phát triển công nghiệp và các lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật.

Tăng cường tiếp cận, ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong tài nguyên và môi trường, góp phần nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và giảm phát thải khí nhà kính. Tăng cường năng lực, bảo đảm tài chính, nhân lực đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, tập trung nâng cao năng lực thẩm định, kiểm tra, giám sát cho cơ quan quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân.

Xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quản lý nhà nước lĩnh vực an toàn bức xạ và hạt nhân được số hoá đầy đủ. 100% các cơ sở bức xạ hoặc có hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử được quản lý trên nền tảng số. Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhân lực chuyên trách tại tỉnh (thuộc các nhóm: quản lý nhà nước, nghiên cứu - triển khai và hỗ trợ kỹ thuật) bảo đảm đủ về số lượng và trình độ để vận hành các trang thiết bị chuyên ngành về bức xạ và hạt nhân

Tầm nhìn đến năm 2050, năng lượng nguyên tử trở thành một thành phần quan trọng trong cơ cấu kinh tế - kỹ thuật của tỉnh, đóng góp thiết thực cho kinh tế xanh và phát triển bền vững của tỉnh. Ứng dụng, làm chủ công nghệ bức xạ và kỹ thuật hạt nhân tiên tiến trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường, đóng góp hiệu quả cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tiềm lực, trình độ khoa học và công nghệ hạt nhân của tỉnh Lâm Đồng phát triển cao hơn so với mức trung bình chung của cả nước, có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo đảm nền tảng cho phát triển ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ, an toàn bức xạ và hạt nhân; trở thành một trong các trung tâm đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng hạt nhân của Việt Nam.

Tỉnh từng bước phát triển và nâng cao chất lượng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, điện quang can thiệp, y học hạt nhân và xạ trị; đầu tư, nâng cấp thiết bị bức xạ y tế phù hợp với nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nhân lực và bảo đảm an toàn bức xạ trong chẩn đoán, điều trị. Khuyến khích nghiên cứu, tiếp nhận, chuyển giao và ứng dụng các công nghệ bức xạ, đồng vị phóng xạ, kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật soi chiếu và các kỹ thuật hạt nhân phù hợp phục vụ sản xuất, kiểm tra chất lượng, logistics và các lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật có nhu cầu trên địa bàn tỉnh.

Tập trung nghiên cứu, tiếp cận và ứng dụng kỹ thuật bức xạ trong chọn tạo giống cây trồng, kiểm soát sinh vật gây hại, bảo quản, kiểm dịch và nâng cao chất lượng nông sản, thủy sản; khuyến khích sử dụng các sản phẩm, chế phẩm được tạo ra bằng công nghệ bức xạ phục vụ phát triển nông nghiệp xanh, sạch và bền vững;

Nghiên cứu, tiếp cận và ứng dụng kỹ thuật bức xạ, kỹ thuật hạt nhân trong điều tra, đánh giá tài nguyên nước; quan trắc, đánh giá và kiểm soát môi trường; nghiên cứu các quá trình tự nhiên; hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu; phục vụ quản lý, khai thác và chế biến khoáng sản phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Từng bước xây dựng, hoàn thiện và vận hành cơ sở dữ liệu quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý và trong các lĩnh vực ứng dụng phù hợp./.

Nguồn:Thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế-xã hội