Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, diện tích rừng lớn, khí hậu phù hợp cùng nhiều nông sản đặc hữu và bản sắc văn hóa phong phú, địa phương tập trung phát triển các ngành hàng có lợi thế cạnh tranh, gắn sản xuất với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nhiều sản phẩm đặc trưng như chè, cam, bưởi, dược liệu, lâm sản và các sản phẩm OCOP được đầu tư nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển theo chuỗi giá trị, góp phần gia tăng giá trị kinh tế. Song song với phát triển nông, lâm nghiệp, Tuyên Quang chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa, tạo thêm sinh kế cho người dân. Tại Tuyên Quang, chè Shan tuyết là một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh.

Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 28.326 ha chè, trong đó 18.156 ha chè Shan tuyết, khoảng 1.300 ha được chứng nhận VietGAP. Vùng chè Shan tuyết tập trung tại các xã Cao Bồ, Thông Nguyên, Hồ Thầu, Hồng Thái, Côn Lôn, Thượng Nông, Nà Hang, Lâm Bình...

Những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi không chỉ là nguồn gen quý mà còn gắn bó với đời sống đồng bào các dân tộc, tạo nên lợi thế riêng để phát triển các sản phẩm trà chất lượng cao. Tận dụng lợi thế vùng chè Shan tuyết cổ thụ, HTX Sơn Trà, xã Hồng Thái đã xây dựng vùng nguyên liệu 64 ha, trong đó có 29 ha chè cổ thụ trên 100 năm tuổi; đồng thời phát triển 20 thành viên liên kết sản xuất.

Giai đoạn 2023 - 2025, HTX tiếp tục mở rộng diện tích chè thêm 10,5 ha theo hướng hữu cơ, áp dụng nghiêm ngặt mô hình "3 không" gồm không thuốc bảo vệ thực vật, không hương liệu, không phân bón vô cơ để bảo đảm chất lượng ngay từ đầu vào. Theo đại diện HTX Sơn Trà cho biết, nhờ chú trọng chất lượng từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tháng 4-2026 sản phẩm vinh dự được công nhận đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia và được tiêu thụ ổn định tại Hà Nội, xuất khẩu sang nhiều thị trường như châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Đài Loan (Trung Quốc), Nga và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Không chỉ chè Shan tuyết, vùng bưởi Xuân Vân cũng đang phát huy lợi thế cây trồng đặc sản thông qua Chương trình OCOP. Hiện địa phương có trên 1.500 ha bưởi, trong đó hơn 400 ha bưởi đường Soi Hà được cấp chỉ dẫn địa lý. Nhờ áp dụng quy trình sản xuất an toàn, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và phát triển sản phẩm OCOP, giá trị của cây bưởi ngày càng được nâng cao. Bên cạnh các cây trồng chủ lực, nhiều loại dược liệu và cây bản địa cũng đang được khai thác để phát triển sản phẩm OCOP.

Chè Shan tuyết là một trong những cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân Tuyên Quang. (Ảnh: TQ).

Sau khi sản phẩm OCOP được khẳng định trên thị trường, nhiều địa phương tiếp tục gia tăng giá trị bằng việc đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và gắn sản phẩm với du lịch cộng đồng, chuyển đổi số và trải nghiệm văn hóa. Là địa phương điển hình trong phát triển OCOP gắn với du lịch cộng đồng, xã Hồ Thầu đang khai thác hiệu quả lợi thế hơn 1.600 ha chè Shan tuyết.

Theo lãnh đạo UBND xã Hồ Thầu cho biết, địa phương đang phát triển các sản phẩm OCOP từ chè theo chuỗi giá trị, đồng thời gắn với du lịch cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa. Các hoạt động trải nghiệm thu hái, sao chè Shan tuyết ngày càng thu hút du khách, góp phần quảng bá sản phẩm và nâng cao thu nhập cho người dân. Đến nay, toàn tỉnh có 357 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên của 231 chủ thể, trong đó có 3 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia; hơn 91 xã, phường có sản phẩm OCOP.

Những con số này cho thấy Chương trình OCOP đã từng bước khai thác hiệu quả lợi thế từng vùng nguyên liệu, tạo thêm động lực phát triển kinh tế nông thôn. Từ những vùng nguyên liệu đặc sản, Chương trình OCOP đã mở ra hướng đi mới để chuyển lợi thế bản địa thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu và sức cạnh tranh.

Phát huy giá trị tài nguyên bản địa không chỉ là giải pháp khai thác hiệu quả những lợi thế sẵn có mà còn là hướng đi trọng tâm để Tuyên Quang tạo dựng nền tảng phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Đồng thời, việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát triển nguồn nhân lực địa phương cần được triển khai song hành để tạo nên giá trị khác biệt và sức cạnh tranh lâu dài.

Khi các nguồn lực bản địa được khai thác một cách bài bản, có quy hoạch và gắn với yêu cầu phát triển xanh, Tuyên Quang sẽ không chỉ nâng cao giá trị kinh tế của từng sản phẩm mà còn tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xây dựng nông thôn hiện đại, nâng cao chất lượng đời sống người dân trên toàn tỉnh.

Nguồn:Tuyên Quang phát huy giá trị nông sản bản địa