Khi lịch sử hòa quyện vào hơi thở thiên nhiên

Với diện tích hơn 100.571 ha, bao quát cả rừng già, đất lâm nghiệp và mặt nước hồ Trị An mênh mông, nơi đây không chỉ là một khu bảo tồn đơn thuần mà bất cứ ai cũng phải trầm trồ bởi tính đa dạng sinh học. Khu vực này ghi nhận 1.552 loài thực vật, với 147 loài quý hiếm đang được ghi danh trong Sách Đỏ; hơn 2.277 loài động vật đang ngày đêm ẩn mình dưới tán rừng già. Với giá trị tài nguyên trên, năm 2011, UNESCO đã công nhận Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới.

Lực lượng vũ trang về nguồn tại rừng Chiến khu Đ.

Đi giữa rừng, tôi như lạc vào một bảo tàng sống. Những cây đại thụ hàng trăm năm tuổi đứng sừng sững như những chứng nhân của thời gian. Khoảng 905 loài cây dược liệu quý giá, những bài thuốc của đại ngàn vẫn đang được gìn giữ vẹn nguyên. Sức sống của Khu Bảo tồn còn ở tiếng chim hót gọi bầy, tiếng lá xào xạc và cả sự tĩnh lặng uy nghiêm của một hệ sinh thái rừng đặc dụng thuộc hàng bậc nhất Việt Nam.

Bia tưởng niệm tại Chiến khu Đ

Điều tạo nên sự khác biệt độc bản của Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai chính là sự giao thoa kỳ diệu giữa thiên nhiên và lịch sử. Ở đây, mỗi gốc cây, mỗi con suối dường như đều mang trong mình một câu chuyện kể về lòng quả cảm. Với 03 di tích lịch sử cấp quốc gia là căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Khu uỷ miền Đông, địa đạo Suối Linh và 02 di tích cấp tỉnh, nơi đây là "địa chỉ đỏ" của những chuyến du hành về nguồn.

Chiến khu Đ – cái tên đã đi vào huyền thoại, nay khoác lên mình tấm áo xanh của hòa bình nhưng vẫn vẹn nguyên giá trị giáo dục truyền thống. Du khách đến đây không chỉ để hít thở không khí trong lành, mà còn để chạm tay vào lịch sử, để hiểu về một thời oanh liệt của quân và dân ta. Những tuyến du lịch "về nguồn" gắn với tham quan rừng di sản đã tạo nên một sức hút riêng biệt, biến nơi đây thành một không gian giáo dục môi trường và lịch sử đầy trực quan, sinh động.

Bước ngoặt từ một chủ trương đúng đắn

Thế nhưng, như một nghịch lý của sự phát triển, tiềm năng khổng lồ ấy trong nhiều năm qua chưa thực sự phát huy hiệu quả. Hạ tầng du lịch còn hạn chế, các sản phẩm du lịch còn đơn điệu, và đời sống của cư dân vùng đệm vẫn còn nhiều nhọc nhằn. Câu hỏi làm sao để vừa bảo tồn bền vững, vừa tạo động lực kinh tế mới đã trở thành bài toán đau đáu của những người giữ rừng.

Trước tình hình trên, ngày 29/12/2023 UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định số 3489/QĐ-UBND phê duyệt Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí. Đây không chỉ là một văn bản hành chính, mà là "chìa khóa" mở ra cánh cửa cho một vận hội mới. Điểm nhấn đầy triển vọng chính là mô hình: Phát triển du lịch sinh thái nghỉ dưỡng gắn với cho thuê môi trường rừng.

Nhiều người e ngại: Liệu cho thuê rừng có làm mất rừng? Câu trả lời từ thực tế đã minh chứng điều ngược lại. Cho thuê môi trường rừng không phải là "thương mại hóa" tài nguyên, mà là huy động nguồn lực xã hội để cùng chung tay bảo vệ rừng. Khi doanh nghiệp đầu tư, họ có trách nhiệm bảo vệ cảnh quan – vì đó chính là "vốn liếng" kinh doanh của họ.

Lãnh đạo tỉnh Đồng Nai thăm Chiến khu Đ.

Dấu mốc lịch sử đã được xác lập vào ngày 13/01/2026, khi Khu Bảo tồn ký kết hợp đồng cho thuê môi trường rừng đầu tiên với Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Giáo dục Việt An. Hoạt động trên đánh dấu bước chuyển từ định hướng trên giấy tờ sang thực tiễn sinh động. Dự kiến trong năm 2026, sẽ có thêm 05 đơn vị nữa tiếp tục tạo nên một hệ sinh thái du lịch chuyên nghiệp và bền vững.

Hướng tới du lịch xanh và sinh kế cộng đồng

Hãy tưởng tượng về một tương lai gần, nơi du khách không chỉ đến để "check-in" chớp nhoáng. Theo quy hoạch, 37 tuyến và 51 dự án du lịch sẽ được triển khai. Đó là những khu nghỉ dưỡng cao cấp ẩn mình dưới tán rừng, sử dụng vật liệu tự nhiên, năng lượng tái tạo; là những tour thiền – yoga giữa đại ngàn. Đó là những hành trình đi bộ xuyên rừng nghiên cứu sinh học hay chèo thuyền trên hồ Trị An lộng gió.

Làng cá bè trên lòng hồ Trị An.

Nguyên tắc cốt lõi là "tôn trọng cấu trúc tự nhiên". Không có những khối bê tông thô kệch, không có sự can thiệp làm thay đổi dòng chảy sinh thái. Du khách đến đây để tìm về sự tĩnh lặng, để chăm sóc sức khỏe và nạp lại năng lượng từ thiên nhiên. Quan trọng hơn cả, mô hình này đang mở ra vận hội cho hàng nghìn người dân vùng đệm, phát triển sinh kế bền vững.

Từ phát triển du lịch được định hướng cụ thể, người dân vùng đệm chính là những hướng dẫn viên cộng đồng, những người cung ứng dịch vụ lưu trú, ẩm thực địa phương và các sản phẩm thủ công truyền thống. Khi người dân có sinh kế ổn định từ du lịch, họ sẽ trở thành những "cánh tay nối dài" hiệu quả nhất trong công tác bảo vệ rừng.

Rời Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai khi nắng chiều đã nhuộm vàng mặt hồ Trị An, tôi mang theo niềm tin về một hướng đi đúng đắn. Sự kết hợp giữa bảo tồn và phát triển không còn là hai thái cực đối đầu, mà đã trở thành hai bánh xe cùng thúc đẩy cỗ xe kinh tế xanh tiến về phía trước.

Với sự quyết tâm của chính quyền tỉnh Đồng Nai, sự trách nhiệm của các nhà đầu tư và lòng nhiệt huyết của những người giữ rừng, "lá phổi xanh" sẽ được quản lý, phát huy giá trị đa dụng từ hệ sinh thái rừng, trở thành một biểu tượng của du lịch sinh thái bền vững, nơi thiên nhiên và con người cùng hòa chung một nhịp đập bền bỉ./.

Nguồn: Về miền di sản Chiến khu Đ