Ngày 17/6 hằng năm được Liên hợp quốc chọn là “Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán” nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về bảo vệ tài nguyên đất, phục hồi hệ sinh thái và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Năm 2026, thông điệp của “Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán” là “Rangelands: Recognize. Respect. Restore” - “Nhận diện tài nguyên đất. Trân trọng thiên nhiên xanh. Phục hồi hệ sinh thái”. Thông điệp nhấn mạnh đến vai trò đặc biệt của đất đai, đồng cỏ, rừng, nguồn nước và các hệ sinh thái tự nhiên đối với an ninh sinh thái, an ninh lương thực, sinh kế của người dân và sự phát triển bền vững của nhân loại.

Tại Việt Nam, theo số liệu điều tra được công bố năm 2021, tổng diện tích đất bị thoái hóa lên tới 11,838 triệu ha, tương đương khoảng 35,7% diện tích tự nhiên cả nước. Trong đó, có khoảng 1,207 triệu ha đất bị thoái hóa nặng, 3,787 triệu ha thoái hóa trung bình và 6,844 triệu ha thoái hóa nhẹ.

(Ảnh minh họa)

Khu vực trung du và miền núi phía Bắc là vùng bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất với tổng diện tích đất bị thoái hóa ước khoảng 4,418 triệu ha. Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung là "điểm nóng" về khô hạn và thoái hóa đất. Khu vực đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện xu hướng suy thoái mới do xâm nhập mặn, suy giảm nguồn nước; sụt lún đất.

Những năm qua, Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm quản lý bền vững tài nguyên đất, bảo vệ rừng, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu mà trọng tâm nhất là tăng độ che phủ rừng. Nhờ đó, từ mức 37% vào năm 2005, tỷ lệ che phủ rừng của Việt Nam đã tăng trên 42% trong năm 2025, góp phần giảm xói mòn, hạn chế rửa trôi, tăng khả năng giữ nước, giảm nguy cơ thoái hoá đất, tăng khả năng chống chịu với hạn hán.

Tỷ lệ che phủ rừng của Việt Nam ở mức trên 42% năm 2025. Ảnh minh họa.

Tuy nhiên, diện tích đất chịu các dạng suy thoái vẫn chiếm khoảng 1/3 diện tích lãnh thổ, phản ánh áp lực đáng kể từ xói mòn, rửa trôi, suy giảm độ phì nhiêu, khô hạn, mặn hóa và suy thoái hệ sinh thái. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường các giải pháp phục hồi đất, bảo vệ rừng, phát triển cây xanh và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mối quan tâm đối với suy thoái đất hiện nay đã được nâng lên thành vấn đề phát triển và an ninh toàn cầu. Tại Hội nghị Bộ trưởng Môi trường Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) diễn ra tại Paris (Pháp) tháng 4/2026, các bộ trưởng đã chính thức công nhận sa mạc hóa, suy thoái đất và hạn hán là những thách thức mang tính hệ thống toàn cầu, đồng thời là các yếu tố làm gia tăng rủi ro an ninh. Tuyên bố chung của Hội nghị này nhấn mạnh, suy thoái đất, khan hiếm tài nguyên và áp lực môi trường đang làm gia tăng cạnh tranh về đất đai và nguồn nước, ảnh hưởng đến an ninh lương thực, sinh kế người dân, ổn định kinh tế và hòa bình xã hội tại nhiều khu vực trên thế giới.

Về hành động, giải pháp chống sa mạc hóa, suy thoái đất, Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm đưa ra 6 định hướng trong năm 2026, đó là (1) Cụ thể hóa thành hành động thực tế tại địa phương: Đẩy nhanh công tác điều tra, lập bản đồ phân vùng nguy cơ sa mạc hóa; lồng ghép mục tiêu chống suy thoái đất vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

(2) Áp dụng các mô hình giải pháp dựa vào thiên nhiên: Tập trung phục hồi rừng tự nhiên, rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ ven biển; đẩy mạnh nông lâm kết hợp, nông nghiệp tuần hoàn và phát thải thấp. (3) Xây dựng nền quản trị dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu số: Ứng dụng công nghệ viễn thám, GIS, trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát, theo dõi tài nguyên đất, tài nguyên rừng; nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm hạn hán, xâm nhập mặn.

(4) Thực hiện nguyên tắc công bằng trong chuyển đổi xanh: Đảm bảo người bảo vệ thiên nhiên phải được hưởng lợi; ưu tiên hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và tạo việc làm xanh cho các cộng đồng dễ bị tổn thương bởi thoái hóa đất hoặc khô hạn. (5) Đẩy mạnh hợp tác quốc tế thực chất: Kêu gọi các tổ chức quốc tế (UNDP, FAO, CIFOR, AFoCO...), các Đại sứ quán và các định chế tài chính tiếp tục đồng hành, chia sẻ tri thức và hỗ trợ nguồn lực tài chính xanh cho Việt Nam. (6) Thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác công tư (PPP): Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, doanh nghiệp là động lực về công nghệ và nguồn lực để tạo nên một hệ sinh thái hợp tác bền vững…/.

Nguồn: Việt Nam triển khai nhiều hoạt động quản lý bền vững tài nguyên đất, bảo vệ rừng, phục hồi sinh thái