Ô nhiễm không khí đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với chất lượng sống của người dân Thủ đô. Báo cáo của UBND thành phố cho thấy ô nhiễm không khí tại Hà Nội hiện chịu tác động đáng kể từ hoạt động giao thông vận tải. Kết quả nghiên cứu giai đoạn 2023-2025 cho thấy nguồn phát thải từ giao thông đóng góp khoảng 25% lượng bụi PM2.5 trên địa bàn thành phố; nếu chỉ tính các nguồn phát thải nội tại của Hà Nội thì tỷ lệ đóng góp của giao thông lên tới 59%.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai Đề án vùng phát thải thấp tại khu vực Vành đai 1 không chỉ là giải pháp cấp bách nhằm kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông mà còn là bước đi chiến lược để xây dựng Hà Nội xanh, văn minh và phát triển bền vững. Vừa qua, tại kỳ họp thứ tư (kỳ họp chuyên đề), HĐND TP. Hà Nội đã thông qua Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1.

Theo đó, vùng phát thải thấp được triển khai trong phạm vi Vành đai 1, gồm 9 phường: Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà, Hai Bà Trưng, Ô Chợ Dừa, Tây Hồ và Văn Miếu- Quốc Tử Giám. Khu vực này có diện tích hơn 26km2 với khoảng 625.000 dân sinh sống, là trung tâm lịch sử, chính trị, hành chính, văn hóa và du lịch của Thủ đô.

Theo đề án, lộ trình thực hiện đề án được chia thành 3 giai đoạn. Giai đoạn 1, từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, Thành phố thí điểm tại khu vực phố cổ và khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm thuộc phường Hoàn Kiếm. Phạm vi thí điểm giai đoạn này gồm 119 tuyến phố và 5 ngõ, chia thành hai khu vực.

Khu vực 1 là phạm vi bên trong tuyến phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, được bao quanh bởi các tuyến phố: Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ. Khu vực 2 là toàn bộ khu phố cổ, được giới hạn bởi các tuyến: Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật.

Trong giai đoạn thí điểm các biện pháp hạn chế phương tiện chủ yếu theo hướng tuyên truyền, vận động và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện xanh (Ảnh minh họa).

Trong thời gian thí điểm, các biện pháp hạn chế phương tiện chủ yếu theo hướng tuyên truyền, vận động và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện xanh. Tại khu vực 1, Hà Nội tiếp tục duy trì các quy định hiện hành của không gian đi bộ Hồ Gươm. Theo đó, toàn bộ xe máy, xe gắn máy và ô tô bị cấm lưu thông từ 19h-24h các ngày thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần. Xe ưu tiên và phương tiện có giấy phép được phép hoạt động 24/24 giờ.

Thành phố khuyến khích hạn chế hoạt động của xe ôm công nghệ sử dụng xăng. Đối với xe máy cá nhân không kinh doanh, Hà Nội khuyến khích hạn chế lưu thông xe máy sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2016. Thành phố vận động người dân chuyển đổi sang phương tiện xanh hoặc sử dụng giao thông công cộng.

Với xe buýt, ô tô chở học sinh và xe đưa đón cán bộ, công nhân viên, thành phố khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh hoặc đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên. Đối với ô tô chạy xăng trên 16 chỗ, trừ xe buýt và xe đưa đón học sinh, cán bộ, công nhân viên, chỉ được hoạt động ngoài giờ cao điểm (từ 6h đến 9h và từ 16h đến 19h30). Trường hợp lưu thông trong giờ cao điểm phải được công an thành phố chấp thuận bằng văn bản.

Ô tô tải dưới 2 tấn chỉ được hoạt động ngoài giờ cao điểm; xe tải từ 2 đến 3,5 tấn chỉ được lưu thông từ 21h đến 6h hôm sau. Xe tải trên 3,5 tấn chỉ được phép hoạt động trong khung giờ này, ngoài thời gian trên phải được cơ quan chức năng cho phép.

Giai đoạn 2, từ ngày 1/1 đến 31/12/2027, phạm vi thí điểm được mở rộng ra toàn bộ địa bàn phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Khu vực này được bao quanh bởi 14 tuyến phố gồm: Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam và Lê Duẩn.

Thành phố sẽ bắt đầu triển khai đo kiểm khí thải xe mô tô, xe gắn máy theo lộ trình của Chính phủ; tăng cường kiểm soát các phương tiện phát thải cao; từng bước hạn chế hoạt động của những phương tiện không đáp ứng quy chuẩn khí thải trong khu vực phát thải thấp. Song song với đó, thành phố sẽ hoàn thiện hệ thống camera giám sát, nhận diện phương tiện, chia sẻ dữ liệu và các chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện.

Từ đầu năm 2028 đến hết năm 2029, vùng phát thải thấp được mở rộng ra toàn bộ Vành đai 1 (Ảnh minh họa).

Giai đoạn 3, từ ngày 1/1/2028 đến hết năm 2029, vùng phát thải thấp được mở rộng ra toàn bộ Vành đai 1. Ngoài các biện pháp đã áp dụng ở các giai đoạn trước, Thành phố sẽ không cho phép xe mô tô, xe gắn máy sử dụng xăng không đạt quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên lưu thông trong khu vực.

Từ năm 2030, mô hình vùng phát thải thấp sẽ được duy trì ổn định, từng bước nâng cao yêu cầu kiểm soát phát thải và mở rộng phạm vi quản lý phù hợp với điều kiện thực tế của Thủ đô. Theo đánh giá của UBND thành phố, trong ngắn hạn, việc hạn chế phương tiện tại vùng lõi có thể tạo áp lực nhất định đối với hoạt động thương mại. Tuy nhiên về trung và dài hạn, khu vực trung tâm sẽ được hưởng lợi từ giảm ùn tắc, giảm tiếng ồn, cải thiện không gian đi bộ.

HĐND thành phố cũng thông qua Nghị quyết Quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố. Trong đó, quy định chính sách hỗ trợ trực tiếp đối với người dân thuộc hộ nghèo khi chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh. Cụ thể, cá nhân đáp ứng đủ điều kiện được hỗ trợ 100% giá trị phương tiện giao thông xanh nhưng mức hỗ trợ tối đa không quá 20 triệu đồng. Mỗi cá nhân được hỗ trợ một lần tương ứng với một xe mô tô hoặc xe gắn máy. Thời gian thực hiện chính sách từ ngày 1/7/2026 đến hết năm 2027.

Nghị quyết cũng quy định về việc miễn tiền vé sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt cho người di chuyển trong khu vực Vành đai 1 trong năm 2027. Đồng thời, người sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt hoặc đường sắt đô thị trên toàn địa bàn thành phố sẽ được miễn tiền vé đến hết năm 2030 vào các dịp lễ, Tết và các sự kiện chính trị - xã hội đặc biệt của đất nước và TP Hà Nội.

Ngoài ra, các đơn vị, tổ chức thực hiện kinh doanh vận tải đường bộ có trụ sở trên địa bàn và đăng ký kinh doanh tại thành phố trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực sẽ được áp dụng chính sách hỗ trợ lãi suất vay vốn. Đối tượng được hỗ trợ gồm xe taxi và xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng có sức chứa đến 8 chỗ (không kể chỗ của người lái xe) sử dụng hợp đồng điện tử. Thành phố hỗ trợ 30% lãi suất vay vốn của hợp đồng tín dụng, thời gian hưởng hỗ trợ từ ngày 1/7/2026 đến hết năm 2030.

Thành phố cũng sẽ lồng ghép các chương trình dự án liên quan về giao thông, môi trường, chuyển đổi xanh, giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác đầu tư, tài trợ, viện trợ, hợp tác quốc tế và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Việc thông qua Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 được kỳ vọng sẽ góp phần giảm lượng khí thải từ phương tiện giao thông, nâng cao chất lượng không khí tại khu vực trung tâm Thủ đô, đồng thời tạo tiền đề để Hà Nội từng bước mở rộng mô hình vùng phát thải thấp theo lộ trình đã được xác định trong các văn bản của trung ương và thành phố./.

Nguồn:Vùng phát thải thấp: Hà Nội khuyến khích chuyển đổi phương tiện giao thông xanh