Hiện nay, nhiều địa phương tại khu vực Đồng bằng sông Hồng đang từng bước chuyển đổi phương thức canh tác truyền thống sang các quy trình kỹ thuật tiên tiến nhằm giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Các biện pháp như quản lý nước tưới hợp lý, áp dụng phương pháp tưới ngập – khô xen kẽ, sử dụng giống lúa chất lượng cao, bón phân cân đối và tăng cường cơ giới hóa đang được triển khai rộng rãi trên nhiều cánh đồng.

Bên cạnh đó, việc liên kết sản xuất theo chuỗi, tổ chức lại sản xuất thông qua hợp tác xã và cánh đồng lớn cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đồng ruộng. Không chỉ giúp giảm tác động đến môi trường, mô hình canh tác lúa giảm phát thải còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho nông dân khi giảm chi phí đầu vào và nâng cao chất lượng hạt gạo.

Những kết quả bước đầu đã cho thấy tiềm năng lớn của hướng đi này trong việc xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững tại khu vực Đồng bằng sông Hồng. Đơn cử, tại nhiều cánh đồng lúa ở các tỉnh Bắc bộ như Hải Phòng, và Ninh Bình, không khí sản xuất đã có nhiều thay đổi trong sản xuất.

Thay vì người nông dân xuống đồng cấy lúa thủ công hay sạ lan dày đặc, những chiếc máy sạ hàng chạy đều trên mặt ruộng, vừa gieo hạt, vừa vùi phân theo đúng hàng lúa. Lượng giống giảm mạnh, phân bón được đặt đúng vị trí, nước được quản lý theo phương pháp ngập – khô xen kẽ. Ít đầu vào hơn, tiết kiệm nước hơn, nhưng năng suất vẫn được giữ vững. Đó không chỉ đơn thuần là cải tiến kỹ thuật canh tác, mà còn là bước đi cụ thể trong lộ trình thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Trồng lúa giảm phát thải giúp tiết kiệm nước nhưng vẫn đảm bảo năng suất. (Ảnh minh hoạ).

Đơn cử tại xã Tân An (TP.Hải Phòng), mô hình gieo sạ bằng máy kết hợp vùi phân cùng thời điểm đang thu hút sự quan tâm lớn của nông dân. Máy sạ hàng giúp kiểm soát mật độ cây trồng ngay từ đầu vụ.

Lượng giống sử dụng chỉ khoảng 45 kg/ha, giảm 60–70% so với phương pháp sạ lan truyền thống vốn có thể lên tới 120–150 kg/ha. Công nghệ này do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với các đối tác trong nước nghiên cứu, cải tiến từ máy nhập khẩu để phù hợp điều kiện đồng ruộng Việt Nam.

Điểm cốt lõi là hạt giống được phân bố đồng đều theo hàng, phân bón được đặt ngay dưới vùng rễ phát triển, giúp cây hấp thu hiệu quả hơn. Theo chuyên gia cao cấp của IRRI, khi phân bón được vùi đúng vị trí, lượng thất thoát do rửa trôi, bay hơi giảm đáng kể.

Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn góp phần hạn chế phát thải khí nhà kính như N₂O – một loại khí có khả năng gây nóng lên toàn cầu cao gấp nhiều lần CO₂. Mật độ cây hợp lý cũng giúp ruộng lúa thông thoáng, bộ rễ khỏe, giảm sâu bệnh và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Song song với gieo sạ cơ giới, các diện tích thí điểm còn áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp: bón phân theo nguyên tắc "4 đúng", quản lý nước theo phương pháp ngập – khô xen kẽ (AWD), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Đặc biệt, phương pháp tưới AWD – cho ruộng khô xen kẽ giữa các lần ngập nước – có thể giảm 20–30% lượng nước tưới và giảm đáng kể phát thải khí methane (CH₄) từ ruộng lúa.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hải Phòng cho biết, ruộng đất được dồn đổi, tích tụ ở quy mô lớn hơn, việc áp dụng đồng bộ cơ giới hóa từ khâu gieo sạ đến thu hoạch mới thực sự hiệu quả. Điều này không chỉ giảm chi phí mà còn tạo tiền đề xây dựng vùng sản xuất hàng hóa tập trung, đủ điều kiện tham gia các chuỗi liên kết lớn. Về lâu dài, sản xuất lúa giảm phát thải còn mở ra cơ hội tiếp cận các cơ chế tài chính carbon trong tương lai.

Khi quy trình canh tác được chuẩn hóa và lượng phát thải được đo đếm, nông dân có thể hưởng lợi từ việc bán tín chỉ carbon – một thị trường đang hình thành và được kỳ vọng tạo thêm nguồn thu cho sản xuất nông nghiệp bền vững. Ở góc độ ngành hàng, Hiệp hội lúa gạo đánh giá điểm mới của mô hình phía Bắc là sự chuyển dịch từ phương thức gieo sạ, cấy thủ công sang cơ giới hóa đồng bộ.

Khi gieo hạt và bón phân được thực hiện cùng lúc, đúng vị trí theo hàng lúa, hiệu quả sử dụng đầu vào được nâng lên rõ rệt, tạo nền tảng cho sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Không chỉ ở Hải Phòng, tại tỉnh Ninh Bình, các mô hình trồng lúa giảm phát thải cũng đang được đẩy mạnh. Cụ thể, tại thôn Đông Mẫu, Hợp tác xã (HTX) Nam Cường (xã Yên Cường), Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) - Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình cùng các đối tác trong nước và quốc tế cũng khởi động mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp.

Mô hình trồng lúa giảm phát thải tại Ninh Bình. (Ảnh: BB).

Mô hình được triển khai trên diện tích 2,5 ha tại HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Nam Cường, sử dụng giống lúa Thiên ưu 8 với lượng giống gieo sạ khoảng 45 kg/ha.

Trọng tâm của mô hình là ứng dụng cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân bằng máy, cùng với nguyên tắc bón phân "4 đúng", quản lý nước theo phương pháp ướt - khô xen kẽ (AWD) và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM)…

Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Đề án "Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050". Theo đó, cây lúa – ngành phát thải methane lớn nhất trong trồng trọt – là một trong những đối tượng trọng tâm cần chuyển đổi.

Những mô hình tại Hải Phòng, và Ninh Bình được xem là bước đi cụ thể hóa mục tiêu này tại Đồng bằng sông Hồng. Qua từng vụ sản xuất, các giải pháp kỹ thuật sẽ tiếp tục được theo dõi, đánh giá để hoàn thiện quy trình phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán canh tác của từng địa phương.

Phát triển sản xuất và canh tác lúa giảm phát thải đang mở ra hướng đi bền vững cho ngành lúa gạo tại khu vực Đồng bằng sông Hồng. Việc thay đổi phương thức canh tác không chỉ góp phần giảm lượng phát thải khí nhà kính mà còn giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất, nước và vật tư nông nghiệp.

Bên cạnh đó, sự tham gia của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị lúa gạo sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và tạo đầu ra ổn định cho người sản xuất. Việc phát triển các vùng sản xuất lúa tập trung, ứng dụng khoa học công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và giảm phát thải trong sản xuất.

Khi được triển khai đồng bộ và lâu dài, canh tác lúa giảm phát thải sẽ tạo động lực mạnh mẽ để ngành lúa gạo vùng Đồng bằng sông Hồng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, hiệu quả.

Nguồn:Xu hướng canh tác lúa giảm phát thải