Những ‘điểm nghẽn’ cản đường mục tiêu 100 tỷ USD

Tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" ngày 9/7, nhiều chuyên gia, đại diện hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý đều thống nhất rằng mục tiêu 100 tỷ USD là hoàn toàn có cơ sở, song sẽ đòi hỏi những thay đổi mang tính đột phá.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), kỳ vọng đạt 100 tỷ USD là khá cao trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đối mặt với nhiều khó khăn.

Ông cho biết, sản xuất nông nghiệp vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng nhưng đã xuất hiện nhiều "điểm nghẽn", đặc biệt là chất lượng sản phẩm, công tác kiểm dịch, kiểm nghiệm đối với hàng xuất khẩu. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026 cũng như các năm tiếp theo.

Tuy vậy, với tiềm năng sản xuất cùng dư địa mở rộng thị trường, ông Bình cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD vẫn có thể đạt được nếu những tồn tại này được tháo gỡ kịp thời.

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở năng lực sản xuất mà ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 35,88 tỷ USD, tăng khoảng 6% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù một số ngành hàng như thủy sản, rau quả hay chăn nuôi vẫn duy trì mức tăng trưởng hai con số, song tốc độ chung đã chậm lại.

Theo ông, nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố như tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy giảm, xu hướng bảo hộ thương mại, biến động tỷ giá, chi phí logistics gia tăng. Đặc biệt, các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc liên tục nâng cao yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, giảm phát thải và tiêu chuẩn chất lượng.

Những yêu cầu này khiến doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và hệ thống quản lý chất lượng nếu muốn duy trì thị phần.

Một trong những thông điệp được nhắc đến nhiều nhất tại tọa đàm là yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho rằng để đạt mục tiêu 100 tỷ USD, các ngành hàng không thể tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng như hiện nay.

Theo ông, nếu vẫn đi theo "công thức" tăng trưởng khoảng 15-20% thì rất khó chạm tới mục tiêu. Điều cần thiết là một mô hình tăng trưởng mới với sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Riêng ngành thủy sản năm nay dự kiến đạt kim ngạch hơn 12 tỷ USD, tăng khoảng 10%. Tuy nhiên, để đồng hành cùng mục tiêu chung của cả ngành nông nghiệp, tốc độ tăng trưởng sẽ phải cao hơn đáng kể.

Muốn cán đích 100 tỷ USD, phải tạo đột phá trong cách làm

Ở góc nhìn chuyên gia, ông Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn, cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD không nằm ngoài khả năng của Việt Nam.

Ông nhắc lại rằng cách đây hơn một thập kỷ, mục tiêu này từng được xem là một "ước mơ". Đến nay, sau nhiều năm duy trì tăng trưởng xuất khẩu hai con số, nông nghiệp đã trở thành một trong những điểm sáng của nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra những hạn chế kéo dài như sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi, cùng các thách thức mới về tiêu chuẩn thị trường và sự thay đổi trong tổ chức sản xuất đang làm giảm tốc độ tăng trưởng.

Theo ông, chỉ khi có những đổi mới mang tính đột phá, thay đổi cách làm một cách căn bản thì mục tiêu 100 tỷ USD mới có thể trở thành hiện thực.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều ý kiến cho rằng ngoài nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò của Chính phủ trong cải cách môi trường kinh doanh là yếu tố quyết định.

Theo ông Âu Anh Tuấn, ngay từ đầu năm 2026, nhiều giải pháp đã được triển khai như cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng nếu năm 2026 kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 75 tỷ USD thì để chạm mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, toàn ngành phải tăng trưởng trên 15% trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Thông điệp xuyên suốt tại tọa đàm cho thấy, mục tiêu 100 tỷ USD không đơn thuần là bài toán tăng sản lượng xuất khẩu mà là yêu cầu nâng cấp toàn diện ngành nông nghiệp.

Điều đó đòi hỏi Việt Nam phải đồng thời tháo gỡ những nút thắt về chất lượng, kiểm dịch, logistics, tiêu chuẩn thị trường, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và đặc biệt là xây dựng một mô hình tăng trưởng mới dựa trên giá trị gia tăng, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững.

Nếu những "điểm nghẽn" này được giải quyết đồng bộ, mục tiêu 100 tỷ USD sẽ không chỉ là một cột mốc về kim ngạch, mà còn đánh dấu bước chuyển của nông nghiệp Việt Nam sang giai đoạn phát triển chất lượng cao.

Nguồn:Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 100 tỷ USD: Thách thức không nằm ở năng lực sản xuất