Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, toàn tỉnh hiện có 7.203 công trình thủy lợi phục vụ tưới tiêu cho hơn 79.700 ha đất nông nghiệp, gồm 500 hồ chứa, 4.588 đập dâng, 85 trạm bơm cùng hàng nghìn công trình nhỏ lẻ khác. Tổng chiều dài kênh mương trên 8.000 km, trong đó hơn 5.575 km đã được kiên cố hóa, đáp ứng tưới tiêu cho trên 85% diện tích lúa hằng năm.

Sau các đợt thiên tai liên tiếp, đặc biệt là bão số 10 và 11 (năm 2025) hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh bị hư hỏng nặng. thiên tai đã gây thiệt hại lớn với 51 công trình thủy lợi, 20 công trình nước sạch bị hư hỏng; hơn 15.200 m kênh mương, 7.500 m kè bờ sông, suối cùng nhiều cống tiêu bị sạt trôi. Trước tình hình này, ngành chuyên môn đã xây dựng kế hoạch sửa chữa, bảo trì, ưu tiên các công trình phục vụ vùng sản xuất tập trung, khu vực thường xuyên ngập úng hoặc thiếu nước.

Theo Chi cục Thủy lợi tỉnh ngành đã xây dựng kế hoạch bảo trì, sửa chữa, ưu tiên các hệ thống phục vụ vùng sản xuất lớn, khu vực thường xuyên ngập úng hoặc thiếu nước. Cùng với đó, cơ quan chuyên môn triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu hồ đập, thiết lập bản đồ, hệ thống cảnh báo mưa lũ; nâng cao năng lực vận hành, ứng phó cho cơ sở. Nhiều công trình trọng điểm như đập Quang Minh (Bắc Quang), hồ Nà Vàng (Thượng Lâm), hồ Noong Mò (Minh Quang), hồ Đèo Chắp (Yên Nguyên), hồ Ngòi Là (Minh Xuân), hồ Ngòi Cò (Minh Thanh)… đã được sửa chữa, nâng cấp đồng bộ, góp phần nâng cao khả năng tích trữ, điều tiết nước và bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ.

Các công trình thủy lợi được rà soát, đánh giá hiện trạng, hoàn thiện duy tu, sửa chữa trước mùa mưa bão.

Trong đó, hồ Hố Nứa, xã Nhữ Khê rộng hơn 4 ha được xây dựng nhiều năm, thân đập được đắp bằng đất có chiều cao đập hơn 10m, qua nhiều năm sử dụng xuất hiện hư hỏng, nước thấm qua thân đập. Từ nguồn vốn Dự án xử lý cấp bách các công trình hồ chứa nước bị hư hỏng do ảnh hưởng bão, hồ Hố Nứa được đầu tư sửa chữa với các hạng mục gia cố nền đập, tràn xả lũ. Đến nay công trình đã hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Toàn tỉnh hiện có gần 50 nhà máy thủy điện đang vận hành, phát điện vào lưới điện quốc gia với tổng công suất khoảng 1.000 MW. Nhận thức rõ nguy cơ tiềm ẩn tại các hồ chứa khi mùa mưa đến, tỉnh đã triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý từ khâu quy hoạch, đầu tư, xây dựng đến vận hành, khai thác.

Tại Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang, một trong những công trình lớn trên hệ thống sông Gâm, đơn vị thường xuyên theo dõi kiểm tra thiết bị để phát hiện và ngăn ngừa các sự cố; đồng thời thực hiện tốt công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn trong các tháng mùa mưa; đảm bảo cung cấp đủ nước cho phát điện và phục vụ nông nghiệp. Nhờ sự chủ động và phối hợp đồng bộ, các nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh những năm qua đã vận hành ổn định, cắt, giảm lũ hiệu quả cho vùng hạ du.

Theo Sở Công Thương tỉnh, trong tháng 4/2026, dưới sự chủ trì của Sở Công Thương, đoàn liên ngành (gồm đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng, Công an tỉnh và lãnh đạo chính quyền địa phương) đã tập trung kiểm tra, đánh giá mức độ an toàn các đập, hồ chứa thuỷ điện trên địa bàn tỉnh trước mùa mưa lũ năm 2026. Trọng tâm kiểm tra bao gồm việc thực hiện đánh giá an toàn đập định kỳ và đột xuất; rà soát quy trình vận hành hồ chứa, đặc biệt trong tình huống mưa lớn, lũ về nhanh; đánh giá năng lực ứng phó khẩn cấp của chủ đập và chính quyền địa phương; kiểm tra hệ thống cảnh báo xả lũ, quan trắc, thông tin liên lạc và nguồn điện dự phòng.

Đảm bảo an toàn cho các công trình thủy lợi trước mùa mưa lũ là nhiệm vụ quan trọng được tỉnh đẩy mạnh triển khai.

Cùng với việc rà soát, sửa chữa các hồ, đập bị hư hỏng, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh đang tập trung giám sát, theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa lũ, từ đó điều tiết hợp lý lượng nước trong hồ, đảm bảo an toàn cho các công trình thủy lợi. Các đơn vị và địa phương trong tỉnh cũng chủ động xây dựng phương án vận hành hồ chứa, lắp đặt hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm, tăng cường kiểm tra, gia cố các vị trí xung yếu.

Để chủ động ứng phó với thiên tai, hạn chế thấp nhất thiệt hại do mưa, lũ gây ra, UBND tỉnh tiếp tục yêu cầu các sở, ngành, đơn vị, địa phương đẩy mạnh công tác bảo đảm an toàn công trình đê điều, thủy lợi trong mùa mưa, lũ năm 2026. Nhiệm vụ trước mắt của các cơ quan, đơn vị là nghiêm túc triển khai Chỉ thị số 3952/CT-BNNMT ngày 22/4/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ và của tỉnh về công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, quản lý an toàn đập, hồ chứa nước và bảo đảm an toàn công trình đê điều, thủy lợi.

Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường phải rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy thực hiện nhiệm vụ phòng, chống thiên tai; tăng cường kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về đê điều, thủy lợi; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Chỉ đạo các đơn vị quản lý công trình tổ chức kiểm tra hiện trạng hoạt động của các hồ đập, công trình thủy lợi, nhất là các vị trí xung yếu, hệ thống quan trắc, tràn xả lũ, cống lấy nước, cống dưới đê; chủ động phát hiện, xử lý sự cố, ngăn chặn tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình.

Sở Tài chính tham mưu bố trí nguồn kinh phí để tu bổ, duy tu, bảo trì các công trình đê điều, thủy lợi, đặc biệt là những công trình từng xảy ra sự cố trong các mùa mưa lũ trước. Đài Khí tượng thủy văn tỉnh theo dõi diễn biến thời tiết, thiên tai; kịp thời cung cấp các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo phòng, chống thiên tai.

Đối với các chủ đầu tư dự án, Chủ tịch UBND tỉnh Phan Huy Ngọc yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình đê điều, thủy lợi, nhất là các công trình khắc phục sự cố do mưa lũ gây ra; bảo đảm chất lượng, an toàn chống lũ và tuyệt đối không cắt xẻ đê, không thi công các hạng mục chính trong mùa mưa lũ.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và Công an tỉnh duy trì lực lượng thường trực, sẵn sàng tham gia cứu hộ, cứu nạn; phối hợp xây dựng phương án hộ đê, ứng phó khẩn cấp đối với các hồ chứa; đảm bảo an ninh trật tự, điều tiết giao thông trong mùa mưa lũ, nhất là tại các khu vực xảy ra sự cố công trình thủy lợi, đê điều.

Các địa phương rà soát, kiện toàn lực lượng phòng, chống thiên tai; xây dựng phương án hộ đê, bảo vệ các trọng điểm xung yếu; chuẩn bị đầy đủ vật tư, phương tiện, nhân lực theo phương châm “4 tại chỗ”. Tăng cường kiểm tra hiện trạng đê điều, cống dưới đê, xử lý kịp thời các vị trí hư hỏng, xung yếu; kiên quyết xử lý các hành vi lấn chiếm hành lang bảo vệ đê điều, bảo đảm an toàn hệ thống công trình trong mùa mưa, lũ năm 2026./.

Nguồn: Bảo đảm an toàn công trình thủy lợi trước mùa mưa bão