Việt Nam hiện có 4 Công viên địa chất toàn cầu được UNESCO công nhận, mỗi nơi mang một dấu ấn riêng về lịch sử Trái đất, cảnh quan và văn hóa bản địa. Trong đó, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông nổi bật với hệ thống hang động núi lửa có quy mô và tính độc đáo hàng đầu Đông Nam Á.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông (CVĐC Đắk Nông) được công nhận năm 2020. Với diện tích 4.760 km2, nơi đây đang lưu giữ những dấu tích được hình thành qua những biến động lâu dài của lịch sử trái đất. Trong đó, hệ thống hang động núi lửa được phát hiện từ năm 2007 là một trong những điểm nhấn quan trọng. Hệ thống các hang động này được Hiệp hội Hang động Núi lửa Nhật Bản xác lập kỷ lục Đông Nam Á về quy mô, độ dài và tính độc đáo.

Toàn bộ hệ thống hang động dung nham Krông Nô trải dài từ miệng núi lửa Buôn Choáh theo dòng sông Sêrêpốk đến khu vực thác Đ'ray Sáp, tạo thành một chuỗi “mạch ngầm dung nham” độc đáo. Bên trong vẫn còn nhiều giá trị cần tiếp tục nghiên cứu, từ cơ chế hình thành, các tổ hợp khoáng vật đến những dấu tích sinh học và khảo cổ.

Những hang động hùng vĩ tại công viên địa chất toàn cầu tạo không gian nghiên cứu, thám hiểm độc đáo.

Không gian địa chất của CVĐC Đắk Nông còn được tạo nên bởi nhiều dạng địa hình, cảnh quan đặc trưng. Đó là những miệng núi lửa; hồ tự nhiên, thác nước cùng nhiều dạng địa hình núi, thung lũng và sụt võng kiến tạo. Bên cạnh dấu tích của hoạt động núi lửa, các di sản địa chất cổ sinh với hóa thạch cúc đá, sò, hai mảnh vỏ và các khuôn cây trong đá bazan cũng góp phần tái hiện những giai đoạn rất xa xưa của vùng đất.

Giá trị địa chất của CVĐC Đắk Nông còn gắn chặt với giá trị khảo cổ. Trong một số hang động núi lửa đã phát hiện nhiều dấu tích cư trú của người tiền sử. Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy đây là những dấu tích văn hóa của cư dân Hậu kỳ Đá mới và Sơ kỳ Kim khí, có niên đại khoảng 6.000 - 3.000 năm cách ngày nay. Những phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu về quá trình con người thích nghi, cư trú và khai thác môi trường tự nhiên trong không gian núi lửa. CVĐC Đắk Nông nằm trong không gian cư trú của nhiều dân tộc, tạo nên sự đa dạng trong đời sống văn hóa.

Đáng chú ý, hiện nay, nhiều thực hành văn hóa của cộng đồng dân tộc bản địa gắn với cách lý giải về tự nhiên bằng những câu chuyện huyền sử, thần thoại. Giá trị văn hóa của CVĐC Đắk Nông còn được thể hiện qua những sản phẩm gắn với đời sống thường nhật. Những tấm thổ cẩm, làn điệu dân ca, sử thi, tiếng cồng chiêng hay các món ăn truyền thống đều mang trong mình câu chuyện về con người và vùng đất.

Từ thổ cẩm, cồng chiêng, sử thi đến ẩm thực, lễ hội và những câu chuyện huyền sử, CVĐC Đắk Nông có điều kiện hình thành những sản phẩm du lịch. những năm qua, tỉnh Lâm Đồng đang định vị đây là không gian trải nghiệm, nơi du khách có thể cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của thiên nhiên, văn hóa và con người Tây Nguyên.

Các tuyến du lịch trải nghiệm thu hút đông đảo du khách quốc tế.

Một trong những định hướng quan trọng đó là phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông thành "Xứ sở của những âm điệu", nơi mà âm thanh của thiên nhiên và con người hòa quyện, tạo nên những giai điệu tuyệt vời.

Đây là vùng đất có bề dày lịch sử và kho tàng văn hóa phong phú của nhiều dân tộc cùng sinh sống. Những lễ hội truyền thống như: Lễ cúng bến nước, Lễ mừng lúa mới, Lễ hội cồng chiêng của người Mạ, M'nông, Êđê... vẫn được lưu giữ, trở thành sản phẩm du lịch giàu bản sắc.

Để những giá trị di sản thực sự trở thành động lực phát triển, nhiều chính sách hỗ trợ đã được tỉnh Lâm Đồng triển khai. Người dân được đào tạo nghề, hỗ trợ mô hình sản xuất, phát triển homestay và xây dựng các sản phẩm du lịch. Hệ thống hạ tầng, dịch vụ du lịch từng bước được đầu tư, hoàn thiện, tạo điều kiện nâng cao chất lượng trải nghiệm và mang lại sinh kế bền vững cho người dân.

Đáng chú ý, 3 tuyến du lịch của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông được thiết kế theo các chủ đề trải nghiệm, kết nối 13 điểm di sản địa chất, 10 điểm di sản văn hóa vật thể, 6 điểm di sản thiên nhiên cùng 3 di sản văn hóa phi vật thể và nhiều điểm đến cộng đồng. Mỗi hành trình mở ra một không gian văn hóa đặc sắc, nơi thiên nhiên và con người cùng tạo nên sức hấp dẫn riêng của vùng đất phía Tây Lâm Đồng.

Thời gian qua, tỉnh Lâm Đồng cũng tích cực mở rộng hợp tác trong mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO nhằm trao đổi kinh nghiệm, nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Bảo tồn tốt các giá trị địa chất, thiên nhiên và văn hóa, đồng thời trao cơ hội để cộng đồng cùng tham gia và hưởng lợi, sẽ là nền tảng để công viên thu hút du khách theo hướng bền vững, đưa những câu chuyện của vùng đất đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế./.

Nguồn: Bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch ở Công viên địa chất Đắk Nông