Theo đánh giá của các tổ chức khoa học về bảo tồn đa dạng sinh học rừng, Vườn quốc gia Hoàng Liên có hệ thực vật mang đặc trưng các yếu tố thực vật á nhiệt đới và ôn đới với 2.847 loài thực vật có mạch thuộc 1.064 chi và 229 họ. Về hệ động vật, đến nay đã thống kê được 555 loài động vật có xương sống trên cạn, trong đó có 96 loài thú, 346 loài chim, 63 loài bò sát và 50 loài lưỡng cư.

Vườn quốc gia Hoàng Liên được chọn là một trung tâm đa dạng của các loài thực vật trong chương trình bảo tồn các loài thực vật của Hiệp hội Bảo vệ thiên nhiên thế giới (IUCN). Vườn cũng được Quỹ môi trường toàn cầu xếp vào loại A, cao cấp nhất về giá trị đa dạng sinh học của Việt Nam. Năm 2003, Vườn Quốc gia Hoàng Liên được công nhận là Vườn Di sản ASEAN.

Bảo tồn đa dạng sinh học Vườn quốc gia.

Những năm qua, Ban quản lý Vườn quốc gia Hoàng Liên xác định, một trong những giải pháp quan trọng để bảo tồn đa dạng sinh học là bảo vệ, phát triển rừng bền vững. Là một đơn vị tiên phong của Lào Cai trong triển khai hệ thống biển cảnh báo cháy rừng tự động, Vườn quốc gia Hoàng Liên đã lắp đặt các biển báo tại nhiều vị trí trọng yếu. Hệ thống sử dụng cảm biến đo nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió để đánh giá nguy cơ cháy rừng và tự động xoay kim cảnh báo, thay thế phương pháp thủ công trước đây vốn tốn nhiều thời gian và nhân lực.

Việc ứng dụng flycam cũng giúp lực lượng kiểm lâm và các đội bảo vệ rừng cơ sở theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, phát hiện sớm các điểm nghi ngờ biến động và kịp thời xử lý hành vi vi phạm Luật Lâm nghiệp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, với phương châm "phòng ngừa là chính, phát hiện sớm, xử lý kịp thời", Vườn quốc gia Hoàng Liên chủ trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, các lực lượng chức năng và người dân vùng lõi, vùng đệm.

Lực lượng Kiểm lâm đã tổ chức 80 buổi tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp với 4.075 lượt người tham gia, đồng thời thực hiện 118 cuộc tuyên truyền lưu động tại các thôn, bản vùng đệm. Tổ chức 659 cuộc tuần tra bảo vệ rừng, 07 cuộc tuần tra dài ngày, kiểm soát 1.379 lượt người ra vào rừng thông qua 05 chốt kiểm soát, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, tình hình vi phạm Luật Lâm nghiệp tiếp tục được kiềm chế. Trong kỳ, Hạt Kiểm lâm Hoàng Liên phát hiện và xử lý 03 vụ vi phạm, giảm so với cùng kỳ năm trước; thu nộp ngân sách nhà nước 9,0 triệu đồng, tịch thu 0,278 m² gỗ các loại.

Đối với công tác phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR), đơn vị đã duy trì nghiêm chế độ trực 24/24 giờ trong thời gian cao điểm nắng nóng; thường xuyên cập nhật cấp dự báo cháy rừng, kiểm tra hệ thống biển cảnh báo cháy tự động, tăng cường kiểm soát người vào rừng, đồng thời khảo sát các vị trí trọng điểm để triển khai lắp đặt camera giám sát.

Không chỉ triển khai hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng, Vườn quốc gia Hoàng Liên trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và phát triển dược liệu. Từ cơ sở nuôi cấy mô đầu tiên và duy nhất tại Lào Cai, hàng nghìn giống cây quý như sâm Ngọc Linh, Hoàng Liên gai, Vân Sam hay địa lan Sa Pa đã được nhân giống thành công. Nhiều đề tài cấp Nhà nước, cấp bộ, cấp tỉnh được triển khai tại đây, mở ra hướng phát triển kinh tế dưới tán rừng, đồng thời đảm bảo mục tiêu bảo tồn dài hạn.

Công tác nghiên cứu, bảo tồn nguồn gen dược liệu quý được Vườn quốc gia Hoàng Liên triển khai hiệu quả (Ảnh: HS).

Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế, tiếp tục triển khai hiệu quả nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen cây thuốc Tế tân lá tím, thực hiện Dự án hỗ trợ phục hồi sinh kể sau bão Yagi thông qua phát triển Sâm Việt Nam và Nấm Linh chỉ; duy trì nhiều mô hình bảo tồn, nhân giống thực vật quý hiếm.

Không gian bảo tồn của Vườn quốc gia Hoàng Liên không chỉ là nơi sinh trưởng, phát triển của cây rừng, mà còn là vùng an toàn cho muôn loài động vật hoang dã “hồi sinh”. Mỗi năm, Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật của Vườn tiếp nhận, chăm sóc và tái thả hàng trăm cá thể động vật (nhiều cá thể trong số đó từng bị săn bắt, thương tật hoặc mất môi trường sống), có những cá thể không thể trở lại rừng nhưng đã sinh sản thành công tại đây – tín hiệu đáng mừng cho sự tái tạo sự sống.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên đã tiếp nhận 54 vụ cứu hộ, với 77 cá thể thuộc 17 loài; sau quá trình chăm sóc, phục hồi sức khỏe đã tái thả 57 cá thể thuộc 20 loài trở về môi trường tự nhiên. Đây là những kết quả có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm, phục hồi quần thể động vật hoang dã và khẳng định vai trò của Vườn quốc gia Hoàng Liên trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học của khu vực Tây Bắc.

Với nguồn tài nguyên rừng giá trị, sự đa dạng, phong phú của hệ động, thực vật đòi hỏi công tác quản lý, bảo tồn các nguồn tài nguyên cần được tiếp tục triển khai hiệu quả. Điều này, tạo thuận lợi để Vườn quốc gia Hoàng Liên phát huy giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng, trong đó phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch./.

Nguồn: Bảo vệ đa dạng sinh học Vườn quốc gia Hoàng Liên