Được phát hiện tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng vào năm 2004, Bách xanh núi đá là loài thực vật đặc hữu, quý hiếm có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học, nghiên cứu khoa học và bảo tồn nguồn gen. Qua nhiều năm nghiên cứu, các nhà khoa học xác định đây là quần thể Bách xanh núi đá lớn nhất thế giới, góp phần tạo nên một trong những giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Kết quả điều tra cho thấy loài cây quý hiếm này có diện tích phân bố tiềm năng khoảng 3.732 ha, tập trung chủ yếu trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt thuộc xã Thượng Trạch, với khoảng 592.543 cây trưởng thành. Quần thể này phần lớn nằm trên địa hình núi đá vôi hiểm trở, xa khu dân cư. Điều này vừa giúp hệ sinh thái được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, tuy nhiên lại đặt ra không ít khó khăn cho lực lượng chức năng trong công tác tuần tra, kiểm soát và ngăn chặn các hành vi xâm nhập, khai thác trái phép.

Trong những năm qua, cùng với những kết quả tích cực trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, quần thể Bách xanh núi đá vẫn đứng trước những nguy cơ bị xâm hại do hoạt động khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép. Trước yêu cầu bảo tồn ngày càng cao, việc ban hành phương án mới thể hiện quyết tâm của Ban quản lý Vườn quốc gia trong việc chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi vi phạm, bảo vệ an toàn quần thể Bách xanh núi đá và sinh cảnh tự nhiên của loài.

Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng triển khai các giải pháp nhằm bảo vệ quần thể Bách xanh núi đá.

Theo Phương án về quản lý, bảo vệ quần thể Bách xanh núi đá trong lâm phận tại Vườn quốc gia, nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp sẽ được triển khai đồng bộ, từ tăng cường tuần tra, kiểm soát, phối hợp giữa các lực lượng chức năng, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng đến ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, giám sát và xây dựng cơ sở dữ liệu về quần thể Bách xanh núi đá. Đồng thời, Vườn quốc gia tiếp tục chú trọng phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm nhằm giảm áp lực lên tài nguyên rừng và phát huy vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn.

Trong đó, Ban quản lý Vườn quốc gia sẽ triển khai tuần tra theo 10 tuyến trọng điểm, thiện hiện tối tiểu 02 đợt/ tháng/tuyến, tập trung vào các dấu hiệu xâm nhập nhỏ như vết bẻ cây, dấu chân. Bên cạnh đó, thiết lập các trạm kiểm soát tại cửa rừng và dọc đường Tỉnh 562. Đáng chú ý, Vườn quốc gia sẽ sử dụng hệ thống thông tin địa lý, định vị toàn cầu để xâydựng bản đồ phân bố và giám sát hiện trường. Sử dụng thiết bị bay giám sát từ trên cao và ghi hình tự động tại các khu vực hiểm trở, khó tiếp cận.

Trước đó, trong tháng 6/2026, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Theo lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị, danh hiệu này sẽ góp phần bảo vệ một trong những khu vực karst nhiệt đới lớn nhất và cổ nhất thế giới, với hệ thống gần 500 hang động, nhiều loài động, thực vật đặc hữu và quý hiếm. Đồng thời duy trì các hệ sinh thái rừng nguyên sinh trên núi đá vôi, rừng thường xanh và hệ sinh thái sông ngầm, hang động; ngăn chặn suy thoái, mất môi trường sống và giảm áp lực khai thác quá mức tài nguyên; hỗ trợ bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Bên cạnh đó, góp phần thu hút khách du lịch trong và ngoài nước, tạo nguồn thu và việc làm cho cộng đồng địa phương thông qua du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm, dịch vụ homestay; thúc đẩy các mô hình sinh kế xanh, như: Sản xuất nông, lâm sản bền vững, nuôi trồng dược liệu, sản phẩm OCOP; tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn, dự án hỗ trợ từ quốc tế và các tổ chức bảo tồn.

Ngoài ra, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng sẽ trở thành khu vực quan trọng cho nghiên cứu liên ngành về địa chất, địa mạo karst, sinh học, khí hậu và văn hóa bản địa; cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ dự báo biến đổi khí hậu, bảo tồn loài nguy cấp và quản lý tài nguyên; tạo điều kiện tổ chức các chương trình giáo dục môi trường, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn và phát triển bền vững./.

Nguồn: Bảo vệ quần thể bách xanh núi đá tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng