Cà Mau đang đẩy mạnh xây dựng vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đây được xem là bước đột phá quan trọng trong tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo, vừa nâng cao giá trị gia tăng, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh. Việc ứng dụng cơ giới hóa, công nghệ hiện đại như thiết bị bay không người lái đã giúp giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính.

Tại xã Đá Bạc, trong vụ lúa Đông Xuân năm 2025-2026, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp được Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau triển khai tại Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông nghiệp Đồng Thuận (ấp 7) với quy mô 30 ha, sử dụng giống lúa ST25. Nông dân tham gia được hỗ trợ 50% chi phí sản xuất và hướng dẫn quy trình canh tác theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.

Điểm nổi bật của mô hình là thay đổi tập quán sản xuất truyền thống, qua đó giảm đáng kể chi phí đầu vào. Lượng giống gieo sạ giảm còn khoảng 90 kg/ha (so với trước đây 150 kg/ha); áp dụng quản lý sinh vật gây hại tổng hợp; rút nước giữa vụ hai lần; tăng sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, đồng thời giảm phân hoá học và thuốc bảo vệ thực vật.

Kết quả từ các mô hình thí điểm tạo tiền đề để Cà Mau mở rộng vùng sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải.

Trong vụ Hè Thu 2025 và Đông Xuân 2025-2026, toàn tỉnh đã thực hiện 6 mô hình với tổng diện tích gần 300 ha tại các xã Đá Bạc, Khánh Bình, Vĩnh Thanh và Hoà Bình. Qua tổng kết, các ruộng lúa sinh trưởng đồng đều, ít sâu bệnh, năng suất bình quân trên 7 tấn/ha. Lượng giống gieo sạ giảm khoảng 40%, phân hoá học giảm trên 30%, số lần phun thuốc giảm khoảng 3 lần so với ngoài mô hình. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng hạt gạo mà còn giúp giảm chi phí đáng kể trong điều kiện giá vật tư tăng, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước.

Từ những kết quả trên, tỉnh Cà Mau vừa ban hành kế hoạch thực hiện Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” trên địa bàn tỉnh đến cuối năm 2026 với mục tiêu hình thành và phát triển bền vững vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, áp dụng quy trình canh tác bền vững nhằm gia tăng giá trị, phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo.

Từ kết quả thực hiện vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp năm 2026 trên địa bàn tỉnh, sẽ tạo tiền đề mở rộng trong các năm tiếp theo. Vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp theo kế hoạch 5.000 ha, phấn đấu đạt 6.000 ha. Áp dụng quy trình canh tác bền vững: Sử dụng giống lúa chất lượng cao, cấp xác nhận. Lượng giống gieo sạ 70 - 80 kg/ha;

Giảm 20% lượng phân bón hóa học; Giảm 20% lượng thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, giảm 20% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống, 100% diện tích áp dụng một trong các quy trình canh tác bền vững (1 phải, 5 giảm, SRP, tưới khô xen kẽ và các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt (GAP) được chứng nhận và được cấp mã số vùng trồng).

Cà Mau đặt mục tiêu mở rộng vùng chuyên canh sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải đến hết năm 2026 lên 6.000ha.

Trên 60% diện tích vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp (phấn đấu đạt 100%) được liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm giữa doanh nghiệp với HTX, THT và Liên hiệp HTX; tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ đạt trên 50% diện tích. Phấn đấu tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch dưới 10%; khoảng 50% lượng rơm tại các vùng chuyên canh được thu gom khỏi đồng ruộng và chế biến tái sử dụng; giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính so với canh tác lúa truyền thống. Tăng thu nhập người trồng lúa, giá trị gia tăng đạt trên 30%.

Vùng triển khai Đề án tại các xã, phường trồng lúa trọng điểm, cụ thể: Châu Thới, Hưng Hội, Vĩnh Lợi, Hòa Bình, Vĩnh Mỹ, Phước Long, Vĩnh Phước, Vĩnh Thanh, Hồng Dân, Vĩnh Lộc, Ninh Thạnh Lợi, Ninh Quới, Khánh Bình, Đá Bạc, Khánh Hưng, Tân Lộc, Trần Văn Thời; các phường Láng Tròn, Giá Rai, An Xuyên

Ngành chức năng tỉnh rà soát, áp dụng, hoàn thiện quy trình kỹ thuật đảm bảo tiêu chí phát triển bền vững. Áp dụng các gói kỹ thuật về canh tác giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu trên lúa, hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của địa phương.

Xây dựng các mô hình trình diễn/nhân rộng áp dụng quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên các vùng sinh thái và điều kiện sản xuất khác nhau, kết hợp hướng dẫn cho các HTX/THT người sản xuất trực tiếp thực hiện mô hình. Tập trung nâng cấp, đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi và ô đê bao hiện có; đầu tư đồng bộ hệ thống thủy lợi với hạ tầng giao thông nội đồng, liên vùng,… nhằm chủ động tưới, tiêu theo quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý nước tiết kiệm, kiểm soát xâm nhập mặn.

Rà soát mạng lưới kho, sấy, chế biến trong vùng chuyên canh lúa để tạo điều kiện về mặt bằng cho doanh nghiệp liên kết sản xuất - tiêu thụ mở rộng cơ sở sấy, chế biến để nâng cao hiệu quả và quy mô liên kết. Đẩy mạnh công tác khuyến nông cơ sở, đặc biệt là ấp/khóm, xã/phường; lấy THT, HTX nông nghiệp, doanh nghiệp, nông dân sản xuất giỏi, điển hình làm nền tảng để hỗ trợ nông dân sản xuất bền vững.

Khuyến khích mở rộng dịch vụ của các HTX/THT như: tưới tiêu, vận chuyển, tiêu thụ lúa, thu gom rơm rạ, cơ giới hoá làm đất, gieo sạ, bón phân, phun thuốc, thu hoạch. - Nâng cao năng lực quản trị HTX/THT thông qua củng cố tổ chức lại bộ máy, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, ưu tiên chọn người có kỹ năng, chuyên môn tham gia quản trị, điều hành; tập huấn kỹ năng, chuyên môn cho cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật HTX/THT về kinh doanh, thị trường, chuyển đổi số,…

Đẩy mạnh việc thực hiện kết nối cung cầu giữa HTX/THT với doanh nghiệp thông qua việc ký kết hợp đồng cung ứng vật tư đầu vào, dịch vụ phục vụ sản xuất và doanh nghiệp thu mua, chế biến, tiêu thụ lúa gạo. Chú trọng mời gọi các doanh nghiệp tham gia đầu tư, liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm trong vùng Đề án. Phát huy vai trò của hệ thống thương lái thu mua lúa, rơm rạ ở địa phương. Hỗ trợ HTX/THT nâng cao kỹ năng đàm phán, thương thảo hợp đồng, ứng dụng công nghệ thông tin và thương mại điện tử nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ./.

Nguồn:Cà Mau mở rộng vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp