Với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng an toàn, hữu cơ, toàn tỉnh hiện có tổng diện tích canh tác lúa khoảng 314.000 ha mỗi năm, sản lượng ước đạt 1,9 triệu tấn, trong đó có khoảng 90.000 ha lúa - tôm. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, việc xây dựng chuỗi giá trị đồng bộ là yêu cầu tất yếu. Điều này thể hiện rõ khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp đồng hành cùng nông dân trong việc phát triển vùng nguyên liệu lớn, nâng cao chất lượng lúa gạo và khẳng định thương hiệu nông sản, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, quy mô liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo tại Cà Mau không ngừng mở rộng. Cụ thể, năm 2022 có 14 doanh nghiệp liên kết với 29 hợp tác xã, tổ hợp tác (HTX/THT), diện tích 38.257,5 ha; trong đó lúa hữu cơ 577,5 ha, lúa an toàn và VietGAP 37.680 ha; sản lượng tiêu thụ khoảng 227.094 tấn, chiếm 12,2% sản lượng toàn tỉnh. Đến năm 2025, toàn tỉnh có 27 doanh nghiệp liên kết với 50 HTX/THT, diện tích 53.357 ha; trong đó sản xuất lúa theo hướng hữu cơ 311 ha, lúa an toàn và VietGAP 53.046 ha; sản lượng tiêu thụ khoảng 320.142 tấn, chiếm 16,7% sản lượng toàn tỉnh.

Nhiều năm qua, các thành viên HTX nông nghiệp Vĩnh Cường (ấp An Khoa, xã Vĩnh Mỹ) không phải lo đầu ra cho hạt lúa vì đã thực hiện ký kết bao tiêu. Ông Nguyễn Quốc Hưng là một trong những thành viên tham gia từ ngày đầu HTX Vĩnh Cường được thành lập. Ông Hưng cho biết: Năm 2016, gia đình chuyển 5,4 ha đất trồng lúa tham gia vào HTX để sản xuất theo mô hình "Cánh đồng mẫu lớn".

Theo ông Hưng, trước đây, do sản xuất manh mún, nhỏ lẻ nên các khâu, như: sạ lúa, bón phân, cắt lúa... đều lao động thô sơ. Gia đình không thể ứng dụng máy móc vào sản xuất nên mỗi vụ thu hoạch lúa năng suất không cao, lợi nhuận bấp bênh. Kể từ khi tham gia HTX, từ khâu cải tạo đồng ruộng, sạ lúa, bón phân, xịt thuốc cho đến khi thu hoạch lúa đều cơ giới hóa. Đặc biệt, đầu ra sau khi thu hoạch lúa được hợp tác xã bao tiêu, giá bán luôn cao hơn thị trường. Nhờ tham gia ký kết bao tiêu sản phẩm, lợi nhuận của nông dân tăng lên đáng kể.

Thúc đẩy liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa gạo là giải pháp quan trọng để đưa ngành hàng này phát triển bền vững (Ảnh: HL).

Cũng tại xã Vĩnh Mỹ, HTX Thanh Sơn đang cho thấy rõ vai trò trong việc tổ chức sản xuất theo hướng liên kết. Thông qua việc tập hợp nông dân tham gia, HTX hình thành vùng sản xuất tập trung, tạo điều kiện áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm. Quan trọng hơn, HTX đóng vai trò kết nối với doanh nghiệp để xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

HTX Thanh Sơn hiện có 93 thành viên, với tổng diện tích canh tác khoảng 185 ha lúa, HTX chủ động liên kết với doanh nghiệp triển khai sản xuất lúa theo quy trình sạch, giảm sử dụng vật tư đầu vào, hướng đến sản xuất an toàn. Trong chuỗi liên kết này, doanh nghiệp tham gia hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát quy trình canh tác và bao tiêu sản phẩm cho nông dân. Nhờ đó, sản phẩm làm ra không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn có đầu ra ổn định, giúp bà con yên tâm sản xuất. Từ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào thương lái, người dân chuyển sang sản xuất theo đơn đặt hàng, có sự đồng hành của doanh nghiệp và HTX.

Tại Phường Lý Văn Lâm, HTX Dịch vụ Nông nghiệp và Thuỷ sản Ông Muộn là một trong những đơn vị tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết gắn với điều kiện thực tế địa phương. Tận dụng lợi thế mô hình lúa - tôm, HTX vừa đảm bảo sản xuất an toàn, vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời chủ động hơn trong tiêu thụ.

Hiện HTX tổ chức sản xuất trên diện tích 182 ha, với 7 thành viên chính thức và 94 thành viên liên kết, duy trì sản xuất sản lượng khoảng 300 tấn gạo sạch mỗi năm theo tiêu chuẩn VietGAP. Việc liên kết không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn hạn chế phụ thuộc vào thương lái, tạo sự ổn định trong đầu ra. Qua đó, vai trò của HTX trong việc kết nối sản xuất và tiêu thụ tiếp tục được khẳng định.

Các vùng sản xuất theo mô hình lúa-tôm được mở rộng, thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu.

Tiếp tục nâng cao giá trị ngành hàng và từng bước hình thành chuỗi liên kết bao tiêu lúa bền vững, Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau kêu gọi mở rộng quy mô liên kết, khuyến khích thêm nhiều doanh nghiệp và HTX tham gia bao tiêu lúa. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi, cũng như tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của nông dân về lợi ích của việc liên kết, bao tiêu sản phẩm.

Những năm gần đây, Cà Mau từng bước mở rộng diện tích lúa chất lượng cao, sử dụng giống chịu mặn, chịu phèn, phù hợp điều kiện tự nhiên. Tỉnh đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 phát triển mạnh mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh và xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu.

Trong đó, Cà Mau đang đẩy mạnh liên kết chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ, đồng thời ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất. Hướng đi này giúp nông dân giảm phụ thuộc vào trung gian, tăng kết nối với doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu. Đặc biệt, các dòng sản phẩm lúa gạo đặc sản, hữu cơ, sinh thái như gạo ST25, lúa - tôm phát thải thấp đang mở ra cơ hội nâng cao giá trị trên thị trường trong và ngoài nước.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về kinh tế tập thể, hỗ trợ các HTX tiếp cận vốn, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng liên kết sản xuất và tiêu thụ. Qua đó, phát huy vai trò HTX trong chuỗi giá trị, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững./.

Nguồn:Cà Mau thúc đẩy liên kết bền vững trong sản xuất lúa gạo