Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ được triển khai tại những khu vực thường xuyên phát sinh rác thải trên địa bàn TP.HCM, giúp ghi nhận hình ảnh, thu thập dữ liệu và phát hiện kịp thời các hành vi xả rác không đúng quy định. Nhờ khả năng hoạt động liên tục, camera và robot hỗ trợ cơ quan chức năng giám sát hiệu quả hơn so với phương thức thủ công trước đây.

Dữ liệu thu thập được có thể tích hợp vào trung tâm điều hành đô thị thông minh, phục vụ công tác phân tích, xử lý vi phạm và đưa ra giải pháp phù hợp cho từng khu vực. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ còn góp phần nâng cao ý thức người dân thông qua tính minh bạch và khả năng truy vết hành vi vi phạm.

Đây được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, yêu cầu quản lý môi trường ngày càng cao và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM ghi nhận 74 điểm tồn đọng rác thải.

Trong đó, các địa phương có mật độ điểm đen cao cần tập trung xử lý bao gồm: Phường Tân Hưng (6 điểm), phường An Khánh (5 điểm). Các địa phương có 4 điểm tồn đọng là: Phường Tân Mỹ, Tân Thuận, Bình Hưng Hòa, An Lạc và xã Bình Hưng. Tại xã Bình Hưng, ngay sau khi tiếp nhận chỉ đạo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM, địa phương đã khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xử lý tình trạng rác thải tự phát trên tuyến Nguyễn Văn Linh (từ cầu Ông Lớn đến khu vực gần cầu Cần Giuộc).

Cùng với đó, qua rà soát, hiện trên tuyến còn 4 điểm rác tự phát lớn. Nhiều điểm rác nhỏ lẻ vẫn phát sinh rải rác dọc tuyến, buộc lực lượng chức năng phải duy trì dọn dẹp gần như hàng ngày. Theo UBND xã Bình Hưng, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: một bộ phận người dân chưa tham gia dịch vụ thu gom hoặc chưa tuân thủ thời gian thu gom; hoạt động buôn bán lấn chiếm lòng, lề đường; sự tồn tại của các phương tiện thu gom tự phát (xe lôi, xe kéo) không đăng ký, không ký hợp đồng.

Bên cạnh đó, một số điểm rác nằm tại khu vực ít dân cư, thiếu chiếu sáng, trong khi một số đơn vị thu gom chưa bảo đảm tần suất, khiến việc kiểm tra, giám sát gặp nhiều khó khăn. Trước thực trạng trên, UBND xã Bình Hưng đã đồng loạt triển khai các biện pháp: tăng cường tổng vệ sinh, tập trung xử lý các điểm “nóng”; chấn chỉnh, xử lý nghiêm các đơn vị thu gom không bảo đảm thời gian, tần suất; đồng thời rà soát, lập danh sách các hộ dân, chủ nguồn thải để yêu cầu ký hợp đồng chuyển giao rác đúng quy định.

Trong thời gian tới, địa phương đặt mục tiêu xử lý dứt điểm 4 điểm rác tự phát thông qua cải tạo cảnh quan, rào lưới B40 tại các khu đất trống, dự án chậm triển khai nhằm ngăn chặn tái phát từ gốc. Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền, lắp đặt bảng cấm xả rác kèm mức xử phạt tại các điểm vi phạm; áp dụng cơ chế thưởng nóng đối với người cung cấp thông tin về hành vi đổ trộm rác.

Để giải quyết dứt điểm vấn đề này, phường đã kết hợp với các đơn vị và tình nguyện viên dọn sạch khu vực ao Song Tân (đoạn dưới chân cầu số 1) và thu gom rác thải ở các tuyến đường.

Các xã, phường trên địa bàn TP.HCM tăng cường ứng dụng công nghệ trong thu gom, giám sát rác thải. (Ảnh: KL).

Không chỉ dừng lại ở hoạt động tổng vệ sinh truyền thống, phường còn ứng dụng công nghệ trong môi trường. Cụ thể, phường triển khai robot tự hành thu gom rác tại các khu vực nước sâu, khó tiếp cận, góp phần nâng cao hiệu quả làm sạch môi trường kênh rạch.

Song song đó là lắp đặt hệ thống phao chắn rác, nhằm ngăn chặn tình trạng rác thải trôi dạt, tập trung gây ô nhiễm cục bộ. Sau đợt ra quân, phường sẽ triển khai hệ thống camera giám sát, kết hợp tuyên truyền, vận động các hộ dân ven ao, kênh rạch ký cam kết không xả rác ra môi trường.

Cùng với phường Tân Hưng, xã Bình Hưng, tại xã Bình Chánh, cơ quan chức năng cũng tăng cường ứng dụng hệ thống camera an ninh để bảo vệ môi trường. Trước đó, từ nguồn tin phản ánh của người dân, Tổ kiểm tra xử lý các trường hợp bỏ rác, xả rác không đúng nơi quy định của xã Bình Chánh đã vào cuộc xác minh. Qua trích xuất dữ liệu từ hệ thống camera an ninh, lực lượng chức năng phát hiện 1 người dân đổ rác tại đường Đê bao Rạch Cầu Già, ấp 3, xã Bình Chánh.

Nhằm ngăn chặn tình trạng đổ trộm rác thải, từ ngày 1-7-2025, UBND xã Bình Chánh đã triển khai lắp đặt 46 camera an ninh tại các điểm nóng về môi trường, các khu vực đất trống và tuyến đường vắng.

Theo UBND xã Bình Chánh, hệ thống camera không chỉ phục vụ công tác đảm bảo an ninh trật tự mà còn là công cụ hiệu quả để giám sát, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm môi trường. Việc ứng dụng công nghệ đã góp phần nâng cao tính răn đe, giúp người dân dần hình thành ý thức tự giác.

Theo Điều 25 Nghị định 45/2022 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, hành vi thu gom, thải rác thải trái quy định về bảo vệ môi trường bị xử phạt như sau: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải, đổ nước thải không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng, trừ vi phạm quy định tại điểm d khoản này;

Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải trên vỉa hè, lòng đường hoặc vào hệ thống thoát nước thải đô thị hoặc hệ thống thoát nước mặt; đổ nước thải không đúng quy định trên vỉa hè, lòng đường phố; thải bỏ chất thải nhựa phát sinh từ sinh hoạt vào ao hồ, kênh rạch, sông, suối, biển…

Việc ứng dụng camera và robot trong giám sát, xử lý các “điểm đen” về rác thải không chỉ mang lại hiệu quả trước mắt mà còn tạo nền tảng lâu dài cho công tác quản lý đô thị tại TPHCM. Công nghệ giúp tối ưu nguồn lực, giảm áp lực cho lực lượng chức năng, đồng thời nâng cao tính chính xác và khách quan trong xử lý vi phạm.

Quan trọng hơn, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trọng tâm, khi ý thức cộng đồng được nâng cao sẽ giúp giảm thiểu hành vi xả rác ngay từ gốc. Trong tương lai, việc mở rộng ứng dụng công nghệ, kết hợp với các chính sách tuyên truyền và chế tài phù hợp, sẽ góp phần xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp. Đây cũng là hướng đi tất yếu để TPHCM phát triển theo mô hình đô thị thông minh, hiện đại và bền vững.

Nguồn: TP. HCM ứng dụng công nghệ trong giám sát xả thải