Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với sự phát triển bền vững của khu vực. Dưới tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và tình trạng suy giảm lưu lượng nước từ thượng nguồn sông Mekong, ranh mặn ngày càng lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây lúa và cây ăn trái.

Không chỉ gây thiệt hại kinh tế, xâm nhập mặn còn đe dọa nguồn nước sinh hoạt của hàng triệu người dân, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước ngọt trong mùa khô. Nhiều địa phương đã triển khai các biện pháp như xây dựng hệ thống cống ngăn mặn, trữ nước ngọt, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng mô hình canh tác thích ứng.

Tuy nhiên, trước diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường, các giải pháp cần được thực hiện đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Chủ động dự báo, quy hoạch nguồn nước và nâng cao nhận thức cộng đồng chính là chìa khóa để giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra. Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, trong tháng 3/2026, xâm nhập mặn tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có xu hướng gia tăng vào các kỳ triều cường từ ngày 18/3 - 24/3/2026. Dự báo, với ranh mặn 4 g/lít có thể lấn sâu tới khoảng 60 km. Ngành thủy lợi khuyến cáo các địa phương chủ động vận hành công trình, tích trữ nước ngọt để bảo đảm an toàn sản xuất và dân sinh trong cao điểm mùa khô.

Các công trình ngăn mặn, giữ ngọt góp phần đảm bảo nguồn nước sinh hoạt, sản xuất. (Ảnh: PA).

Cụ thể, tại vùng các cửa sông Cửu Long, ranh mặn 4 g/lít có khả năng xâm nhập sâu từ 41 - 55 km. So với tháng 3/2025, mức xâm nhập thấp hơn từ 5 - 7 km; thấp hơn năm 2020 từ 10 - 23 km và thấp hơn năm 2016 từ 8 - 12 km. Trong các ngày triều cường, độ mặn có thể ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi cách biển từ 45 - 55 km.

Trên hệ thống sông Vàm Cỏ (Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây), ranh mặn 4 g/lít lớn nhất tháng 3/2026 dự báo ở mức 55 - 60 km; thấp hơn tháng 3/2025 từ 5 - 7 km; thấp hơn năm 2020 từ 40 - 48 km và thấp hơn năm 2016 từ 35 - 42 km. Xâm nhập mặn có thể ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi cách biển từ 50 - 60 km trong các đợt triều cường. Riêng trên sông Cái Lớn, hệ thống cống Cái Lớn - Cái Bé hiện đã kiểm soát được xâm nhập mặn.

Tại khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, vụ Đông Xuân 2025 - 2026 vùng duyên hải gieo trồng khoảng 354.600 ha cây hàng năm (229.600 ha lúa và 125.000 ha màu, cây hàng năm khác), cùng khoảng 51.000 ha cây lâu năm. Vùng cao nguyên gieo trồng khoảng 224.400 ha cây hàng năm (96.100 ha lúa và 128.300 ha cây hàng năm khác), cùng hơn 884.000 ha cây lâu năm. Trước đó, trong tháng 2/2026, xâm nhập mặn trên sông Vĩnh Điện thuộc lưu vực Vu Gia - Thu Bồn diễn biến phức tạp.

Độ mặn tại trạm bơm Tứ Câu có thời điểm đạt 5,8‰, vượt ngưỡng cho phép 0,8‰; đến 7 giờ ngày 26/2 vẫn duy trì ở mức 3,4‰, ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các trạm bơm Tứ Câu và Cẩm Sa với tổng diện tích khoảng 243 ha lúa. Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi nhận định, trong tháng 3/2026, trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, nếu không có giải pháp ngăn mặn kịp thời và tình trạng mặn tiếp tục gia tăng, trạm bơm Tứ Câu cùng các trạm bơm trên sông Vĩnh Điện có thể phải dừng vận hành, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 2.000 ha diện tích tưới và nguồn cấp của Nhà máy nước Hội An.

Các khu vực khác cơ bản vẫn bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất. Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cũng cho biết, tại các cửa sông Cửu Long, ranh mặn 4 g/lít cao nhất xuất hiện từ 40 - 48 km, thấp hơn trung bình nhiều năm từ 1 - 2 km; thấp hơn năm 2025 từ 2 - 8 km; thấp hơn năm 2016 từ 8 - 28 km và thấp hơn năm 2020 từ 22 - 30 km. Tại vùng hai sông Vàm Cỏ, ranh mặn 4 g/lít cao nhất ở mức 46 - 49 km, thấp hơn trung bình nhiều năm từ 2 - 5 km; thấp hơn năm 2025 từ 8 - 12 km; thấp hơn năm 2016 từ 40 - 43 km và thấp hơn năm 2020 từ 39 - 43 km. Trên sông Cái Lớn - Cái Bé, ranh mặn 4 g/lít cao nhất là 38 km, thấp hơn trung bình nhiều năm 9 km; thấp hơn năm 2025 khoảng 8 km; thấp hơn năm 2016 khoảng 23 km và thấp hơn năm 2020 khoảng 20 km.

Ngành nông nghiệp các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long chủ động thời điểm xuống giống, “né hạn mặn” để đảm bảo cây trồng phát triển tốt nhất. (Ảnh: TH).

Xâm nhập mặn chỉ xuất hiện trong 3 - 5 ngày triều cường sau đó giảm nhanh. Các hệ thống thủy lợi trong vùng vẫn bảo đảm nguồn nước, chưa xảy ra thiếu nước ngọt trong sản xuất và dân sinh. Tại khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, trong tháng 2/2026, xâm nhập mặn đã gây ảnh hưởng đến diện tích 243 ha lúa tại thành phố Đà Nẵng, các khu vực khác không xảy ra tình trạng hạn hán, thiếu nước, ngập lụt, úng.

Bên cạnh đó, tại khu vực Đông Nam Bộ, địa phương đang bước vào cao điểm mùa khô. Dự báo đến cuối tháng 3/2026, dung tích trữ trung bình các hồ chứa đạt khoảng 61% dung tích thiết kế. Với lượng nước hiện có và lượng mưa dự báo thời gian tới, nguồn nước cơ bản bảo đảm phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân 2025 - 2026.

Tuy nhiên, do khả năng xuất hiện nắng nóng diện rộng từ tháng 3 và gia tăng trong tháng 4, nguy cơ hạn hán, thiếu nước cục bộ có thể xảy ra tại các công trình thủy lợi nhỏ và các khu vực ngoài phạm vi phục vụ tưới của công trình, do đó, các địa phương cần chủ động giải pháp thích ứng với hạn hán, xâm nhập mặn theo kịch bản dự báo.

Xâm nhập mặn ở Đồng bằng Sông Cửu Long ngày càng trở nên cấp bách, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của toàn xã hội. Với hệ sinh thái đa dạng và nền nông nghiệp phong phú, khu vực này đang phải đối mặt với tình trạng xâm mặn cao hơn mức trung bình nhiều năm. Đây là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của khu vực này, song, với kinh nghiệm phong phú, chính quyền, người dân các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long vẫn đang chủ động, tích cực ứng phó hiệu quả nhằm đảm bảo nguồn nước sản xuất, sinh hoạt trong cao điểm hạn mặn.

Nguồn:Cấp bách phòng chống xâm nhập mặn vùng Đồng bằng Sông Cửu Long