Những năm gần đây, Vĩnh Long tập trung tái cấu trúc ngành dừa, thay vì sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, tỉnh đẩy mạnh liên kết theo chuỗi giá trị, hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu mối để ổn định đầu ra. Song song đó, địa phương chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác, lựa chọn giống dừa năng suất cao, cải tiến quy trình chăm sóc theo hướng an toàn và thân thiện môi trường.

Việc đầu tư vào chế biến sâu đã góp phần đa dạng hóa sản phẩm, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Nhờ mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước, đồng thời sản xuất theo hướng giảm phát thải, giá trị cây dừa không ngừng được nâng lên, tạo nguồn thu ổn định cho người dân.

Theo thống kê, tỉnh Vĩnh Long có diện tích dừa lớn của cả nước với hơn 120.000 ha, chiếm khoảng 65% diện tích dừa toàn quốc. Cây dừa đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ dân.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, ngành dừa vẫn chịu tác động mạnh từ biến động thị trường, giá cả thường không ổn định và phụ thuộc lớn vào xuất khẩu thô. Theo lãnh đạo Viện Dừa Đồng bằng sông Cửu Long cho rằng, ngành dừa đang đứng trước bước ngoặt trong tiến trình tái cơ cấu theo hướng xanh và bền vững.

Có thời điểm giá dừa khô vượt 200.000 đồng/chục (12 trái), mang lại hiệu quả kinh tế cao nhưng cũng có giai đoạn giảm sâu xuống dưới 60.000 đồng/chục cho thấy sự thiếu ổn định và phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào mở rộng diện tích cây dừa hay tăng sản lượng khó tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Điều quan trọng là phải xây dựng được “Hộ chiếu xanh” cho trái dừa, chứng minh quy trình sản xuất thân thiện môi trường, minh bạch nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Phát triển dừa phát thải thấp cần được tiếp cận trên ba trụ cột: canh tác, thị trường và thu nhập.

Sản xuất, chế biến dừa theo tiêu chí “xanh” giúp gia tăng giá trị sản phẩm cho ngành dừa Vĩnh Long.

Lãnh đạo Viện Dừa Đồng bằng sông Cửu Long cho rằng, việc phát triển dừa phát thải thấp là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Khoa học công nghệ phải thực sự đi vào thực tiễn sản xuất, tạo giá trị gia tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi có nền tảng khoa học và nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, mô hình dừa phát thải thấp sẽ được triển khai đồng bộ và bền vững.

Những năm gần đây, tại Vĩnh Long, việc sản xuất nông nghiệp cũng đang chuyển biến theo hướng bền vững hơn. Người dân không chỉ hướng đến lợi ích kinh tế mà còn từng bước nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, cải tạo đất và sử dụng tài nguyên hợp lý. Đơn cử tại xã Tiểu Cần có gần 1.000 ha dừa; trong đó 441 ha của gần 800 hộ đã đạt chuẩn hữu cơ quốc tế.

Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% diện tích trồng dừa trở thành vùng nguyên liệu hữu cơ đạt chuẩn quốc tế. Người dân ấp Phú Thọ II, xã Tiểu Cần cho biết, phần lớn hộ trồng dừa trong ấp đã tham gia mô hình hữu cơ vì nhận thấy hiệu quả lâu dài và đầu ra ổn định. Khi chuyển sang sản xuất gắn với tiêu chuẩn môi trường, bà con ý thức rõ hơn trách nhiệm bảo vệ đất đai, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng.

Trước định hướng phát triển dừa phát thải thấp, nhiều hộ dân bày tỏ sự đồng tình và sẵn sàng tham gia vì đây là bước đi tiếp theo phù hợp với sản xuất hữu cơ. Tuy nhiên, do còn mới mẻ nên không ít người vẫn có tâm lý e dè ban đầu, nhất là về quy trình kỹ thuật, cách ghi chép dữ liệu và chi phí thực hiện.

Nếu được tập huấn kỹ thuật, có cán bộ hướng dẫn chi tiết và doanh nghiệp cam kết bao tiêu ổn định, bà con sẽ yên tâm chuyển đổi. Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi sang mô hình dừa phát thải thấp không phải bước đi ngắn hạn mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện từ sản xuất đến thị trường, từ tư duy canh tác đến quản trị dữ liệu. Quá trình này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của “bốn nhà” : Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân.

Chú trọng phát triển ngành dừa theo hướng giảm phát thải không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn mở ra nhiều cơ hội thuận lợi, bền vững cho Vĩnh Long. Khi sản xuất được tổ chức theo chuỗi giá trị, chất lượng sản phẩm được nâng cao và thị trường được mở rộng, cây dừa không còn là nông sản thô giá trị thấp mà trở thành ngành hàng có tiềm năng lớn.

Để duy trì thành quả này, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân, tăng cường xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, việc phát triển theo hướng xanh, giảm phát thải và tận dụng phụ phẩm dừa sẽ góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị gia tăng.

Nguồn:Vĩnh Long: Hiệu quả kinh tế cao nhờ tái cấu trúc ngành dừa