Điện Biên là địa bàn chịu ảnh hưởng đan xen của các hình thái thời tiết khu vực phía Tây và Đông - Đông Bắc Bộ, có lượng mưa bình quân hàng năm lớn, dao động từ 1.700 đến 2.200 mm, tập trung chủ yếu vào các tháng mùa mưa, cao điểm từ tháng 6 đến tháng 8. Hệ thống sông, suối trên địa bàn có độ dốc lớn, khả năng thoát nước nhanh, do đó khi xảy ra mưa lớn thường phát sinh lũ với cường độ cao.

Với đặc điểm tự nhiên trên, hằng năm tỉnh Điện Biên thường xuyên chịu tác động của nhiều loại hình thiên tai như: lũ, lũ quét, sạt lở đất, dông lốc, sét, mưa lớn, mưa đá, rét hại và động đất, gây thiệt hại đáng kể về người và tài sản. Theo thống kê giai đoạn 2020-2025, thiên tai đã làm 49 người chết, 48 người bị thương, tổng thiệt hại về tài sản ước khoảng 2.489 tỷ đồng.

Do nằm sâu trong đất liền, tỉnh Điện Biên ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão và áp thấp nhiệt đới. Tuy nhiên, các hình thế thời tiết gây mưa chủ yếu bao gồm: áp thấp nóng phía Tây kết hợp với rãnh thấp trên cao; áp cao lục địa tăng cường kèm theo frông lạnh; rìa Tây Nam của áp cao cận nhiệt đới kết hợp với hội tụ gió trên cao. Các hình thế này tác động mạnh đến chế độ mưa và nhiệt độ trên địa bàn tỉnh, làm gia tăng nguy cơ xảy ra mưa lớn, ngập úng tại vùng trũng thấp, cũng như lũ quét, lũ ống và sạt lở đất tại khu vực miền núi.

Trước thực tế này, Điện Biên chủ động xây dựng phương án ứng phó chi tiết với từng loại hình thiên tai. Đối với mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất: Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai – Sở Nông nghiệp và Môi trường cập nhật kịp thời diễn biến của thời tiết về tình hình mưa, lũ theo đó chủ động tham mưu cho Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh ban hành các công điện, công văn chỉ đạo đến các cấp, các ngành từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở về ứng phó với mưa lớn, lũ, ngập lụt, sạt lở đất với thời gian tối thiểu trước 24 giờ gồm:

Chủ động sơ tán người, tài sản của nhà nước và nhân dân ra khỏi khu vực nguy hiểm, nơi không bảo đảm an toàn; tập trung triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho người, đặc biệt đối tượng dễ bị tổn thương trong tình huống thiên tai khẩn cấp Thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn đối với nhà cửa, công sở, bệnh viện, trường học, kho tàng, công trình và cơ sở kinh tế, an ninh, quốc phòng. Kiểm tra, phát hiện và xử lý sự cố công trình phòng, chống thiên tai, công trình trọng điểm về kinh tế - xã hội và an ninh, quốc phòng. Giám sát, hướng dẫn và chủ động thực hiện đồng bộ các biện pháp ngăn chặn người, phương tiện đi vào khu vực nguy hiểm trên sông, suối; các tuyến đường, ngầm tràn bị ngập sâu; khu vực có nguy cơ sạt lở đất…

Mưa lũ, sạt lở đất là thiên tai gây thiệt hại nặng nề tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh.

Đối với vùng nguy cơ xảy ra hạn hán: Theo dõi chặt chẽ tình hình nguồn nước, chủ động tham mưu điều chỉnh cơ cấu cây trồng, mùa vụ phù hợp Quản lý, sử dụng tiết kiệm nguồn nước, ưu tiên cấp nước sinh hoạt; triển khai các biện pháp tưới tiết kiệm. Nạo vét, cải tạo hệ thống kênh mương; bố trí, lắp đặt bổ sung trạm bơm khi cần thiết; điều phối linh hoạt nguồn nước giữa các khu vực. Bảo đảm cung cấp điện, nhiên liệu phục vụ vận hành các công trình cấp nước

Tại vùng thường xuyên xảy ra rét hại, sương muối: Triển khai các biện pháp bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt đối tượng dễ bị tổn thương. Thực hiện các biện pháp chống rét cho cây trồng, vật nuôi; nghiên cứu, sử dụng giống thích ứng điều kiện thời tiết. Chuẩn bị điều kiện phục hồi sản xuất sau thiên tai.

Địa hình toàn tỉnh bị phân cắt mạnh bởi các dãy núi cao và khe suối sâu, địa hình độ dốc lớn (có tới trên 80% diện tích tự nhiên có độ dốc trên 25%), thảm phủ thực vật thấp (khoảng 40% diện tích tự nhiên), địa chất đất, đá rời rạc không ổn định do các hiện tượng tạo sơn vò nát từ những kỷ cổ đại, địa bàn có nhiều vết gãy địa chất còn đang hoạt động, cho nên các hiện tượng động đất vẫn thường xuyên xảy ra.

Khi nhận được tin động đất từ Viện Vật lý Địa cầu, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh tổ chức trực ban 24/24 giờ thông báo cho các cấp, các ngành căn cứ theo tình hình thực tế khẩn trương triển khai Phương án, kế hoạch phòng, chống, ứng phó với động đất tại địa phương. Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp, các ngành có trách nhiệm sử dụng mọi phương tiện, thiết bị thông tin hiện có để thông báo kịp thời tin trên đến cộng đồng trong khu vực bị ảnh hưởng để chủ động phòng, tránh, đồng thời cập nhật tình hình báo cáo về Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh.

Khi kết thúc trận động đất Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh có văn bản chỉ đạo các địa phương kiểm tra rà soát đánh giá thiệt hại, tổng hợp báo cáo theo Quy định đồng thời chỉ đạo tổ chức thăm hỏi, chia sẽ tới các hộ dân nơi xảy ra thiệt hại để người dân yên tâm lao động, sản xuất.

UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 1750/KH-UBND ngày 12/3/2026 triển khai thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030” giai đoạn 2026–2030 trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch tập trung nâng cao nhận thức, năng lực ứng phó thiên tai cho đội ngũ cán bộ và người dân; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác truyền thông, cảnh báo và quản lý rủi ro; từng bước hình thành văn hóa chủ động phòng ngừa thiên tai trong cộng đồng, góp phần xây dựng xã nông thôn mới an toàn, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Hằng năm, ngay từ đầu năm, UBND tỉnh đã ban hành Chỉ thị về công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, chỉ đạo các cấp, các ngành tổ chức kiểm tra, rà soát, xác định các khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai (lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán, rét hại,…), kể cả khu vực hạ du hồ chứa, để xây dựng phương án phòng tránh, ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, kiên quyết thực hiện di dời, sơ tán các hộ dân trong vùng nguy hiểm; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm như lấn chiếm dòng chảy, thi công gây cản trở thoát lũ, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, lũ bùn đá, ảnh hưởng đến an toàn dân sinh.../.

Nguồn: Điện Biên xây dựng phương án ứng phó với từng loại hình thiên tai