Từ khóa: Quân khu 4; đền ơn đáp nghĩa; tìm kiếm, quy tập; xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

1. Đặt vấn đề

Trong các cuộc kháng chiến, Quân khu 4 không chỉ là hậu phương lớn, chi viện sức người, sức của cho các chiến trường, tham gia chiến đấu giúp bạn Lào mà còn trực tiếp là chiến trường ác liệt và là một trong những địa bàn hứng chịu nhiều bom, đạn đánh phá ác liệt nhất của kẻ thù. Chính vì thế, Quân khu 4 cũng là một trong các địa bàn có số liệt sỹ, gia đình liệt sỹ, thương binh, bệnh binh, quân nhân mất tin, mất tích chưa được báo tin, báo tử chiếm tỷ lệ lớn nhất cả nước. Để góp phần giải quyết tốt những tồn đọng về công tác chính sách sau chiến tranh, trong những năm qua, nhất là giai đoạn 2021 – 2025, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và trực tiếp là Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu, lực lượng vũ trang Quân khu 4 đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt s sỹ lưu lạc trên địa bàn Quân khu và tại 10 tỉnh nước bạn Lào.

2. Thực trạng công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ của Quân khu 4

Thứ nhất, quán triệt và tổ chức thực hiện chỉ thị, nghị quyết, kế hoạch của Đảng, Nhà nước đối với công tác người có công với cách mạng.

Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 đã quán triệt sâu sắc đến cán bộ, chiến sĩ trong Quân khu, nhất là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, như: Chỉ thị số 14-CT/TW ngày 19/7/2017 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XII “Về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người có công với cách mạng”; Chỉ thị số 21-CT/TTg ngày 22/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ “Về việc tiếp tục tăng cường công tác chăm sóc người có công với cách mạng”, Chỉ thị số 169-CT/QUTW ngày 29/12/2020 của Quân ủy Trung ương “Về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác chính sách đối với Quân đội và hậu phương quân đội giai đoạn 2021 – 2025”; Quyết định số 1515/QĐ-TTg ngày 14/9/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đến năm 2030 và những năm tiếp theo…

Thứ hai, xác định công tác tìm kiếm, quy tập là một nhiệm vụ chính trị quan trọng của đơn vị.

Thực tiễn giai đoạn 2021 – 2025 cho thấy, Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu thường xuyên quan tâm, coi trọng xác định công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Cụ thể, Thường vụ Đảng ủy Quân khu đã đưa nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập vào nghị quyết lãnh đạo hằng năm; phân công đồng chí Phó Chính ủy Quân khu làm Trưởng Ban Chỉ đạo 515; chỉ đạo công tác đối ngoại với 10 tỉnh nước bạn Lào; thẩm định kế hoạch và kiểm tra chặt chẽ quá trình thực hiện. Các đội quy tập của Quân khu 4 nhiều năm qua luôn khẳng định bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm cao. Lực lượng được tuyển chọn kỹ lưỡng, bảo đảm phẩm chất chính trị, sức khỏe, am hiểu địa bàn và thông thạo tiếng Lào, góp phần hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong mọi điều kiện.

Thứ ba, đẩy mạnh triển khai nhiều hình thức tuyên truyền về công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Từ thực tiễn trong thời gian từ năm 2021 – 2025, cho thấy, nhiều thông tin quan trọng phục vụ quy tập được cung cấp từ người dân, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ. Đó là kết quả từ việc Quân khu đã đẩy mạnh triển khai nhiều hình thức tuyên truyền, như: lập chuyên mục, phát tờ rơi, mở đường dây nóng, cử cán bộ xuống địa phương thu thập thông tin; nhờ đó, thu được nhiều nguồn tin chính xác, giúp quy tập được nhiều hài cốt liệt sĩ.

Thứ tư, sự đột phá về thu thập thông tin.

Trên cơ sở các văn bản hướng dẫn của Trung ương, các lực lượng Quân khu 4 đã tổ chức hàng loạt đợt khảo sát, rà soát, đối chiếu dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ với thông tin của thân nhân, các nhân chứng lịch sử và hồ sơ lưu trữ quân đội. Tính đến hết tháng 6/2025, toàn Quân khu 4 đã rà soát và cập nhật hàng chục nghìn thông tin liệt sĩ, từ đó chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, góp phần lập bản đồ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chính xác hơn. Toàn bộ 5/5 tỉnh, thành phố trong khu vực đã hoàn thành kết luận địa bàn và lập bản đồ tìm kiếm quy tập đợt 1, bàn giao cho Cục Bản đồ (Bộ Tổng Tham mưu) và Cục Chính sách (Tổng cục Chính trị). Riêng các địa phương, như Thanh Hóa, Hà Tĩnh có tiến độ thực hiện đặc biệt tích cực.

Thứ năm, hợp tác quốc tế trong tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Quân khu 4 là một trong những đơn vị đi đầu trong việc kết nối hợp tác quốc tế với Lào để thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ tại nước bạn. Mỗi năm, Ban Chỉ đạo 515 đều tổ chức hội đàm, ký kết biên bản phối hợp với 10 tỉnh của Lào có nghĩa trang hoặc nơi từng diễn ra chiến sự. Dù dịch Covid-19 diễn biến phức tạp trong năm 2021, các đơn vị vẫn linh hoạt triển khai công việc thông qua điện đàm, văn bản trao đổi.

Kết quả đạt được thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, ý chí kiên cường, sự hy sinh thầm lặng của các lực lượng quy tập trong suốt nhiều mùa khô qua. Thống kê cho thấy: “từ 2021 – 2025, toàn Quân khu đã quy tập được 1.268 hài cốt liệt sĩ, trong đó 809 hài cốt tại Lào, 459 hài cốt trong nước; đồng thời, lấy hơn 3.168 mẫu sinh phẩm, xác định thông tin 1977 phần mộ bằng phương pháp thực chứng và hoàn trả 1.352 mẫu sinh phẩm phục vụ lưu trữ ngân hàng gen”¹. Những kết quả nêu trên đã khẳng định và thể hiện rõ truyền thống “uống nước nhớ nguồn”; quyết tâm chính trị, tấm lòng thành kính của cán bộ, chiến sĩ, cấp ủy, chính quyền các địa phương và Nhân dân trên địa bàn Quân khu với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

3. Một số khó khăn, bất cập

Hiện nay, bên cạnh thuận lợi cơ bản, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã và đang đặt ra những vấn đề mới bức thiết, khó khăn, phức tạp hơn, bởi lực lượng tìm kiếm, quy tập mỏng, địa bàn rộng. Trong khi đó, thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ ngày càng ít, địa hình, địa vật thay đổi nhiều do tác động của thiên nhiên, quá trình canh tác, phát triển kinh tế – xã hội…

Ngoài địa bàn trong nước, Quân khu 4 còn đảm nhiệm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập trên địa bàn 10 tỉnh nước bạn Lào, với khu vực rộng lớn, địa hình phức tạp, thông tin hạn chế. Thực tiễn trong những năm qua, có những thời điểm như dịch bệnh Covid-19 tác động mạnh, Quân khu vẫn duy trì hiệu quả công tác đối ngoại: hội đàm, ký kết biên bản, phối hợp dẫn đường, bảo vệ, bố trí doanh trại, hỗ trợ địa phương… tạo điều kiện thuận lợi cho các đội quy tập hoàn thành nhiệm vụ .

Khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ do Quân khu 4 đảm nhiệm rất phức tạp, chủ yếu là rừng, núi, sông, suối dày đặc, đi lại rất khó khăn. Một số loại phương tiện kỹ thuật được trang bị như máy xúc đa năng, khi thực hiện nhiệm vụ ở những địa hình phức tạp không đưa được máy vào khu vực tìm kiếm. Một số thiết bị chuyên dụng như ra đa xuyên đất… đến nay vẫn chưa được trang bị. Kinh phí chi hoạt động thờ cúng các anh hùng liệt sĩ tại nhà lưu giữ trong thời gian chờ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ chưa được bảo đảm…

Mặt khác, chế độ chính sách đãi ngộ cho người làm công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn nhiều bất cập. Nhất là các đội quy tập hài cốt liệt sĩ tại Lào, từ năm 2013 lương cơ bản chỉ mới 1.150.000 đồng và đến nay đã 6 lần điều chỉnh tăng lương tối thiểu nhưng tiền bồi dưỡng cho lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ khảo sát, cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn ở mức 220.000 đồng/người/ngày… cần phải bảo đảm đầy đủ cơ sở vật chất, trang bị, kinh phí và thực hiện tốt chế độ chính sách cho người làm công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một yêu cầu thiết yếu.

4. Một số giải pháp

Để hoàn thành tốt yêu cầu, nhiệm vụ được giao, giữ vững kết quả đã đạt được, lực lượng vũ trang Quân khu 4 cần tiếp tục đổi mới, phát huy sức mạnh tổng hợp, triển khai các giải pháp mang tính đột phá để hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 cơ bản hoàn thành nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập trên địa bàn và tại Lào như Quân khu đã xác định, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 xác định tập trung thực hiện tốt một số nội dung, giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền và phát huy vai trò Ban Chỉ đạo 515 các cấp.

Trong thời gian tới, để phát huy hơn nữa vai trò nòng cốt của lực lượng vũ trang Quân khu 4, cần phải duy trì chế độ kiểm tra, đôn đốc thường xuyên, nhất là ở các địa bàn trọng điểm, như Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và các tỉnh CHDCND Lào nơi còn nhiều thông tin chưa được khai thác. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo 515, bảo đảm thống nhất từ Quân khu đến cơ sở, chủ động nắm chắc tình hình, dự báo đúng, xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh. Phát huy trách nhiệm của người đứng đầu, bảo đảm triển khai đồng bộ, toàn diện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng hướng, quyết liệt là điều kiện tiên quyết bảo đảm lực lượng vũ trang Quân khu 4 phát huy tốt vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng này.

Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động và thu thập thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ.

Quân khu 4 cần đa dạng hoá hình thức tuyên truyền, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin mở để nhân dân dễ dàng tiếp cận và cung cấp thông tin. Phát huy vai trò cựu chiến binh, những nhân chứng lịch sử trong việc xác định vị trí các trận đánh, địa điểm chôn cất ban đầu. Mở rộng phối hợp với các tổ chức quốc tế, Việt kiều tại Lào, các tổ chức thiện nguyện có năng lực thu thập, chia sẻ thông tin. Tăng cường tuyên truyền tại vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa, nơi còn nhiều nhân chứng và thông tin chưa được khai thác…

Ba là, kiện toàn lực lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhân viên các đội quy tập.

Để giữ vững và phát huy vai trò lực lượng nòng cốt của lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Thường vụ, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 cần chú trọng: (1) Tiếp tục kiện toàn tổ chức biên chế đội quy tập, bảo đảm số lượng, chất lượng, đúng biểu biên chế theo quy định. Tăng cường huấn luyện chuyên môn, kỹ thuật cất bốc, xác lập hồ sơ, kỹ năng tìm kiếm, kỹ năng sử dụng trang bị hiện đại. (2) Bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nói, viết tiếng Lào; hiểu biết phong tục tập quán nước bạn, bảo đảm hiệu quả đối ngoại và kết hợp quân dân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Chăm lo đầy đủ chính sách, chế độ, bảo đảm đời sống cho cán bộ, chiến sĩ, giúp họ yên tâm công tác lâu dài.

Bốn là, mở rộng và tăng cường hiệu quả công tác đối ngoại quân sự với nước bạn Lào.

Mở rộng và tăng cường hiệu quả công tác đối ngoại quân sự với nước bạn Lào góp phần giữ vững kết quả tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Quân khu 4 cần tập trung các nội dung trọng yếu sau: (1) Tăng cường hợp tác cấp tỉnh – tỉnh, đơn vị – đơn vị, đội – đội giữa hai bên nhằm chia sẻ thông tin chuyên sâu. Coi trọng phát huy ngoại giao nhân dân, tăng cường giúp dân, khám chữa bệnh, phòng chống thiên tai, củng cố niềm tin và quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt – Lào. (2) Xây dựng mạng lưới cộng tác viên là cán bộ hưu trí, cựu chiến binh Lào, già làng, trưởng bản hỗ trợ xác minh thông tin. Đối ngoại quân sự hiệu quả sẽ mở ra “nguồn thông tin sống”, góp phần quyết định tiến độ và kết quả tìm kiếm, quy tập tại nước bạn Lào.

Năm là, bảo đảm đầy đủ cơ sở vật chất, trang bị, kinh phí và thực hiện tốt chế độ chính sách.

Quân khu và các cơ quan chuyên trách cần quan tâm đề xuất thay thế, bổ sung phương tiện chuyên dùng, công cụ dò tìm hiện đại, thiết bị an toàn lao động. Tăng kinh phí giám định ADN, mở rộng phạm vi giám định để rút ngắn thời gian xác định danh tính. Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ đội quy tập; đây là yếu tố giúp họ kiên trì vượt qua khó khăn, nguy hiểm. Thực hiện chế độ chính sách mới ngay khi Chính phủ ban hành, bảo đảm công bằng, minh bạch, động viên lực lượng.

Phát huy vai trò nòng cốt trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là trách nhiệm chính trị cao cả của lực lượng vũ trang Quân khu 4, vùng đất giàu truyền thống cách mạng và chịu nhiều hy sinh mất mát. Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy sự nỗ lực bền bỉ, tinh thần trách nhiệm và tình cảm tri ân sâu nặng của lực lượng vũ trang Quân khu đối với các anh hùng liệt sĩ và thân nhân gia đình chính sách. Tuy nhiên, nhiệm vụ phía trước còn rất nặng nề, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới, triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính chiến lược, quyết liệt và sáng tạo.

5. Kết luận

Với quyết tâm chính trị cao, sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu, sự phối hợp của các cấp, các ngành, các lực lượng, đặc biệt là sự đồng thuận, giúp đỡ chí nghĩa chí tình của chính quyền và Nhân dân các tỉnh nước bạn Lào, lực lượng vũ trang Quân khu 4 hoàn toàn có cơ sở để phấn đấu đến năm 2030 cơ bản hoàn thành nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên toàn địa bàn, góp phần làm vơi bớt nỗi đau của hàng triệu gia đình, đồng thời tô thắm thêm phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, “Bộ đội Cụ Hồ – Bộ đội của Dân”.

Chú thích:

1. Quân khu 4, Ban Chỉ đạo 515 (2025). Báo cáo Tổng kết thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin giai đoạn 2021 – 2025 và công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ mùa khô 2024 – 2025.

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương (2017). Chỉ thị số 14-CT/TW ngày 19/7/2017 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người có công với cách mạng.

2. Thủ tướng Chính phủ (2017). Chỉ thị số 21-CT/TTg ngày 22/5/2017 về việc tiếp tục tăng cường công tác chăm sóc người có công với cách mạng.

3. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1515/QĐ-TTg ngày 14/9/2021 ban hành Kế hoạch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

4. Quân ủy Trung ương (2020). Chỉ thị số 169-CT/QUTW ngày 29/12/2020 về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác chính sách đối với Quân đội và hậu phương quân đội giai đoạn 2021 – 2025.

Nguồn: Giải pháp phát huy vai trò của lực lượng vũ trang Quân khu 4 trong thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ