Tỉnh Cao Bằng có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đa dạng, phù hợp với nhiều loại cây lâm nghiệp và cây ăn quả có giá trị. Trong số đó, cây mắc ca - loài cây thân gỗ cho hạt có hàm lượng dinh dưỡng cao đã được một số hộ dân trên địa bàn tỉnh đưa vào trồng thử nghiệm từ khoảng năm 2013.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, việc trồng mắc ca chủ yếu mang tính tự phát, thiếu định hướng quy hoạch và chưa dựa trên cơ sở khoa học về giống, kỹ thuật canh tác. Hệ quả là nhiều diện tích sinh trưởng kém, thời gian cho quả kéo dài, năng suất thấp, chưa phát huy được tiềm năng kinh tế của cây trồng này.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, từ năm 2021, Viện Nghiên cứu Lâm sinh đã triển khai đề tài “Ứng dụng khoa học và công nghệ chọn giống, nhân giống một số dòng mắc ca và gây trồng theo hướng thâm canh cho năng suất quả cao tại tỉnh Cao Bằng”. Một trong những nội dung trọng tâm của đề tài là xây dựng mô hình trồng thâm canh cây mắc ca theo hướng lấy quả.

Từ những mô hình thử nghiệm, cây mắc ca đang được nhiều địa phương mạnh dạn đưa vào sản xuất.

Tổng cộng hơn 1.110 cây ghép các dòng QN1, 816 và A38 đã được trồng trên diện tích 4 ha với hai phương thức khác nhau. Trong đó, mô hình trồng thuần loài được triển khai tại xã Đại Sơn (nay là xã Phục Hòa) và xã Hoàng Tung (nay thuộc phường Thục Phán). Bên cạnh đó, mô hình trồng mắc ca theo phương thức nông lâm kết hợp được thực hiện tại phường Duyệt Trung (nay là phường Tân Giang) và xã Vũ Minh (nay là xã Nguyên Bình).

Qua theo dõi, các mô hình đều cho kết quả khả quan với tỷ lệ cây sống trên 90%, cây phát triển ổn định và thích nghi tốt. Ngay trong năm đầu trồng, nhiều cây đã ra hoa; sang năm thứ hai, một số cây bắt đầu đậu quả, cho thấy hiệu quả của việc lựa chọn giống và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật.

Mạnh dạn đưa cây mắc ca vào sản xuất, gia đình ông Lăng Văn Then, xã Hạ Lang một trong những người tiên phong đưa giống cây này về trồng trên đất Tổng Nưa. Theo chia sẻ của ông Then: Với nguồn hỗ trợ từ Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để mua cây giống và phân bón, gia đình bắt đầu trồng mắc ca từ năm 2022.

Sau khi tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt do xã tổ chức, ông Then tuân thủ nghiêm ngặt mật độ trồng thuần, duy trì khoảng cách tiêu chuẩn giữa các cây để chúng có đủ không gian đón nắng và phát triển tán. Sau 4 năm, vườn mắc ca của gia đình ông Then đã bắt đầu cho thu hoạch bói quả lứa đầu tiên.

Không chỉ tại xóm Tổng Nưa, hiện cả xã Hạ Lang đã có 45 hộ nghèo và cận nghèo được tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ cây giống, phân bón và chuyển giao công nghệ từ nguồn lực của Chương trình Mục tiêu quốc gia đã đầu tư trồng cây mắc ca với tổng diện tích lên tới gần 17 ha.

Từ những diện tích nương rẫy trước đây chủ yếu trồng ngô, dong riềng nhưng hiệu quả chưa cao, người dân một số xóm ở xã Quang Hán đã đưa cây mắc ca vào trồng thử nghiệm, bước đầu cho thấy sự phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương.

Qua rà soát, toàn xã hiện có 24,02 ha mắc ca với 74 hộ trồng tại 7 xóm, trong đó diện tích tập trung nhiều tại các xóm Lũng Nặm, Lũng Nà, Lưu Ngọc. Những diện tích mắc ca được các hộ dân trồng từ năm 2022, 2023, với quy mô khác nhau, đến nay phát triển tương đối tốt và bắt đầu cho quả. Với những diện tích cây bước vào thời kỳ cho quả ổn định, năng suất dự kiến có thể đạt khoảng 40 tạ/ha và năng suất, sản lượng kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng khi cây bước vào thời kỳ mắc ca cho kinh doanh ổn định.

Các địa phương đều kỳ vọng vào hiệu quả kinh tế vượt trội từ cây mắc ca (Ảnh minh họa).

Theo số liệu từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh, tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh đã phát triển được trên 300ha cây mắc ca. Trong đó, có hơn 100ha được trồng theo các dự án hỗ trợ từ nguồn vốn Chương trình Mục tiêu quốc gia và đã có khoảng 10ha đã bắt đầu cho thu hoạch ổn định.

Việc trồng mắc ca đang được thực hiện linh hoạt theo 2 phương thức: Trồng thuần trên các diện tích đất trống, đồi trọc để tăng tỷ lệ che phủ rừng; trồng xen canh trong các vườn cây ăn quả để tận dụng tối đa quỹ đất. Năng suất thu hoạch bình quân ước đạt khoảng 2,3 tấn quả/ha.

Tại Chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững giai đoạn 2021 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu đưa tổng diện tích trồng cây mắc ca toàn tỉnh đạt quy mô 2.000ha, trong đó, 1.500ha trồng thuần và 500ha trồng xen canh. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành lâm nghiệp đang khẩn trương rà soát lại toàn bộ quỹ đất lâm nghiệp, xác định rõ các tiểu vùng khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp để phân bổ chỉ tiêu trồng mới cho các xã trọng điểm, đồng thời đẩy mạnh các chính sách thu hút đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến sâu tại địa phương.

Cùng với các cây dong riềng, thuốc lá, lê vàng bản địa, lê Đài Loan, hồng giòn…, mắc ca được xác định là một trong những cây trồng cần tập trung phát triển trên những diện tích nương rẫy sản xuất kém hiệu quả. Việc đưa cây mắc ca vào cơ cấu cây trồng không chỉ nhằm thay thế một số cây truyền thống giá trị kinh tế thấp mà còn hướng tới hình thành vùng sản xuất hàng hoá, tạo sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao./.

Nguồn: Mắc ca - cây trồng được kỳ vọng thúc đẩy phát triển kinh tế ở Cao Bằng