Để bảo tồn quần thể voọc chà vá chân xám khoảng 75 cá thể tại xã Tam Mỹ, TP.Đà Nẵng đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp dài hạn và bền vững. Việc bảo vệ sinh cảnh tự nhiên được địa phương đặt lên hàng đầu thông qua tăng cường tuần tra, kiểm soát các hoạt động khai thác rừng trái phép và ngăn chặn săn bắt động vật hoang dã.

Song song đó, các chương trình phục hồi rừng, trồng cây bản địa nhằm cải thiện nguồn thức ăn và nơi cư trú cho loài voọc chà vá chân xám cũng được đẩy mạnh. Bên cạnh đó, chính quyền Đà Nẵng cũng nâng cao nhận thức cộng đồng địa phương, thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị đa dạng sinh học và trách nhiệm bảo tồn. Việc tạo sinh kế bền vững cho người dân, giảm phụ thuộc vào tài nguyên rừng, cũng góp phần hạn chế các tác động tiêu cực đến quần thể voọc.

Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet) cho biết, năm 2017, nắm bắt thông tin về đàn voọc chà vá chân xám sinh sống tại khu vực xã Tam Mỹ, các nhà khoa học của đơn vị đã tiếp cận, nghiên cứu, đánh giá môi trường sống.

Kết quả kiểm đếm năm 2017 ghi nhận có 20 cá thể, phân bố ở 4 khu vực là Hòn Ông, Hòn Dồ, Dương Bông và Dương Bản Lầu, với tổng diện tích rừng tự nhiên chỉ hơn 30ha. Đáng nói, môi trường sống của quần thể voọc bị tác động, có nguy cơ thu hẹp bởi các hoạt động trồng, khai thác lâm nghiệp và khai thác lâm sản ngoài gỗ. Tuy nhiên, chúng vẫn phát triển tốt, có thể quan sát bằng mắt thường ngoài tự nhiên, dù bản tính loài linh trưởng này khá nhút nhát.

Voọc chà vá chân xám được bảo tồn, bảo vệ nghiêm ngặt. (Ảnh: GRV).

Điều tích cực là ý thức bảo tồn của người dân địa phương rất tốt, đặc biệt là các thành viên trong Nhóm tiên phong bảo tồn loài chà vá chân xám, đã giúp giảm thiểu nguy cơ săn bắt, xua đuổi khỏi môi trường sống…Thông qua các chương trình hỗ trợ bảo tồn động vật hoang dã, Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh tích cực hỗ trợ người dân địa phương về kỹ năng, trang thiết bị tuần tra, bảo vệ rừng; phục hồi rừng, trao sinh kế, nâng cao nhận thức cộng đồng…

Kết quả là diện tích rừng được bảo vệ nguyên vẹn, số lượng cá thể voọc trong đàn tăng qua từng năm. Cụ thể, năm 2018 ghi nhận có 50 cá thể, năm 2020 có 60 cá thể, đến nay là 75 cá thể. Hiện Trung tâm vẫn duy trì các giải pháp khoa học như nghiên cứu tập tính, theo dõi số lượng.

Lãnh đạo Viện Sinh thái học miền Nam cho rằng, quần thể chà vá chân xám tăng nhanh về số lượng cá thể, song môi trường sống chỉ vỏn vẹn hơn 30ha rừng tự nhiên. Do đó, yêu cầu cấp thiết là sớm nghiên cứu đa dạng di truyền.

Đây là giải pháp giúp loài linh trưởng này thích nghi với biến đổi môi trường, dịch bệnh…, đảm bảo sự tồn tại lâu dài của quần thể, tránh các mối đe dọa hiện hữu, nhất là giao phối cận huyết. Bên cạnh đó, cần đánh giá chính xác hiện trạng để tính toán quy mô quần thể, diện tích sinh cảnh tối thiểu nhằm duy trì đa dạng di truyền. Viện Sinh thái học miền Nam sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu để hiện thực hóa các nghiên cứu.

Để đảm bảo đa dạng di truyền của quần thể voọc chà vá chân xám ở Tam Mỹ, cần tính toán bổ sung nguồn gen. Giải pháp là đối chiếu với các khu vực tương đồng, thông qua hành lang sinh cảnh để tạo điều kiện trao đổi các biến thể di truyền giữa các quần thể. Đồng thời, tăng cường giám sát, đánh giá sự phát triển của quần thể làm cơ sở xác định hiệu quả nghiên cứu đa dạng di truyền trong tự nhiên.

Theo lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, theo Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Đà Nẵng hiện có 9 khu rừng đặc dụng. Đến năm 2030, thành phố sẽ thành lập 17 khu rừng đặc dụng, tăng 8 khu so với hiện nay.

Trong đó, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh voọc chà vá chân xám ở xã Tam Mỹ đã nằm trong quy hoạch nhưng chưa được thành lập, với diện tích khoảng 60ha. Đây sẽ là khu vực bảo vệ sinh cảnh cho quần thể voọc, đồng thời phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái.

TP.Đà Nẵng tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp để bảo tồn loài động vật hoang dã, quý hiếm này.

Khu vực sinh sống của quần thể voọc chà vá chân xám hiện nay đáp ứng các tiêu chí thành lập rừng đặc dụng, phù hợp với quy hoạch quốc gia và quy hoạch thành phố. Trường hợp huy động được diện tích trên 60ha, có thể điều chỉnh quy hoạch để mở rộng. UBND xã Tam Mỹ cần sớm có văn bản đề nghị thành lập khu rừng đặc dụng để Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục triển khai các bước tiếp theo. Khi được công nhận là rừng đặc dụng, sẽ có cơ sở pháp lý để duy trì hệ sinh thái ổn định, nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học.

Đáng chú ý, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đặng Huy Huỳnh, Chủ tịch Hội Động vật học Việt Nam cho rằng, cộng đồng ở xã Tam Mỹ đang trở thành điển hình trong công tác bảo tồn. Tuy nhiên, về lâu dài, để tạo không gian sống an toàn cho quần thể voọc, cần tiếp tục nâng cao nhận thức cộng đồng, gắn với tạo sinh kế bền vững. Khi người dân có nguồn thu ổn định từ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả và bền vững nhất.

Song song, công tác bảo tồn cần tiếp cận theo hướng tổng thể, kết hợp hài hòa giữa bảo vệ sinh cảnh, phát triển sinh kế và hoàn thiện cơ chế, chính sách. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò cầu nối, huy động các tổ chức, doanh nghiệp cùng đồng hành, thể hiện trách nhiệm xã hội thông qua đầu tư vào bảo tồn thiên nhiên.

Để nâng cao hiệu quả bảo tồn quần thể voọc chà vá chân xám tại xã Tam Mỹ, trong giai đoạn tiếp theo, TP. Đà Nẵng tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, việc bảo vệ sinh cảnh tự nhiên được đặt lên hàng đầu thông qua các hành động cụ thể. Việc duy trì ổn định quần thể không chỉ phản ánh hiệu quả của các giải pháp hiện tại mà còn là nền tảng để phục hồi và phát triển trong tương lai.

Tuy nhiên để loài voọc chà vá chân xám có sự phát triển nhất định, địa phương cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ, tăng cường nguồn lực tài chính và ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác quản lý, giám sát. Quan trọng hơn, xây dựng ý thức bảo vệ thiên nhiên trong cộng đồng. Đây chính là trọng tâm để đảm bảo sự tồn tại bền vững của loài voọc chà vá chân xám, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái tại TP.Đà Nẵng.

Nguồn: Nâng cao hiệu quả bảo tồn quần thể voọc chà vá chân xám