Theo Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Quản lý chất lượng tỉnh, biến đổi khí hậu tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Tình trạng nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa lớn bất thường, sâu bệnh phát sinh ngày càng nhiều đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng, chất lượng cây trồng và đời sống của người nông dân trên địa bàn tỉnh.

Trước thực tế đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị kinh tế, đồng thời giúp ngành nông nghiệp thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Nhiều địa phương đã chủ động đưa các loại cây trồng phù hợp vào sản xuất trên các chân đất trước đây sản xuất các loại cây trồng truyền thống kém hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và tăng thu nhập cho người dân.

Trên đất trồng lúa kém hiệu quả, thường xuyên thiếu nước: Trong năm 2025, toàn tỉnh đã thực hiện chuyển đổi 495,81 ha đất trồng lúa sang trồng các loại cây hàng năm. Các loại cây được lựa chọn chuyển đổi khá đa dạng, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường như cây lạc; rau các loại; ngô; đậu các loại.....,trong đó có 282,78 ha đất chuyên trồng lúa thường xuyên thiếu nước và 213, 03 ha đất trồng lúa 01 vụ.

Kết quả thực tế cho thấy, phần lớn diện tích chuyển đổi đều mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất lúa. Đặc biệt, các loại rau màu cho mức thu nhập tăng từ 20 đến trên 30 triệu đồng/ha so với trồng lúa truyền thống. Trong năm 2026, các địa phương trên địa bàn tỉnh đã đăng ký chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên diện tích 738,72 ha đất trồng lúa, trong đó có 324,17 ha đất chuyên trồng lúa, 235,75 ha đất trồng lúa 01 vụ và 178,8 ha đất lúa nương sang trồng các loại cây trồng khác phù hợp với điều kiện thời tiết của từng địa phương.

Trên các chân đất sản xuất kém hiệu quả khác, việc xen canh các loại cây trồng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng thu nhập đã và đang được các địa phương và người dân quan tâm thực hiện như: Chuyển đổi từ đất trồng sắn sang trồng chanh dây; vườn cây cà phê thời kỳ kiến thiết cơ bản trồng xen cây chanh dây; vườn cây cà phê đa thân thả ngọn xen canh với cây sầu riêng đã mang lại hiệu quả khá cao.

Một số địa phương chủ động xen canh cây trồng để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Từ vụ Hè năm 2025, ông Nguyễn Văn Tấn (thôn Làng Ghè, xã Sơn Linh) tiếp tục chuyển đổi 10 sào đất bên sông Trà Khúc đang trồng mì (sắn) sang trồng mè. Ông Tấn chia sẻ, cây sắn có năng suất thấp, thời gian trồng lại dài; nhất là vào mùa Hè, nước sông cạn, việc kéo nước từ dưới sông lên rất khó khăn. Vì vậy, từ vụ Hè năm 2025, tôi đã chuyển một phần diện tích đất trồng sang trồng cây mè. Sản phẩm làm ra có hợp tác xã (HTX) ở đây thu mua luôn nên rất phù hợp.

Trên địa bàn xã Sơn Linh cũng có nhiều hộ dân đã chuyển đổi từ trồng sắn sang trồng mè hoặc đậu phộng. Để khuyến khích người dân, tạo đầu ra cho nông sản, nhất là nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Sơn Linh đã hỗ trợ các hộ dân về giống và bao tiêu sản phẩm. Hiện nay, trên địa bàn xã có khoảng 255 hộ đã chuyển đổi diện tích trồng sắn sang trồng đậu phộng, mè có liên kết với HTX, với tổng diện tích 24ha. Sản phẩm làm ra được HTX tại địa phương thu mua, ép dầu bán ra thị trường, góp phần nâng cao giá trị nông sản, nâng cao thu nhập cho người dân.

Ở các xã vùng cao tỉnh Quảng Ngãi, chính quyền vận động người dân mở rộng vùng sản xuất các cây trồng phù hợp thổ nhưỡng, khí hậu. Tại xã Sơn Tây Thượng, 12 hộ đồng bào Ca Dong cùng tham gia mô hình liên kết trồng 15 ha cà phê, sầu riêng, chanh leo. Các hộ dân được doanh nghiệp hỗ trợ về giống, phân bón, kỹ thuật và bảo đảm đầu ra nông sản sau khi thu hoạch. Hiện các xã vùng cao tỉnh Quảng Ngãi gồm Sơn Tây, Sơn Tây Thượng, Sơn Hà, Ba Vì...hình thành gần 40 mô hình liên kết, phát triển các vùng nguyên liệu chanh leo, dứa, dược liệu, cà phê xứ lạnh và nhiều loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu là mục tiêu quan trọng được ngành nông nghiệp tỉnh đẩy mạnh triển khai.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi, công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng vẫn còn gặp không ít khó khăn. Một số nông dân còn tâm lý e ngại thay đổi tập quán sản xuất truyền thống, thiếu vốn đầu tư, thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật và chưa có đầu ra ổn định cho sản phẩm. Bên cạnh đó, việc xây dựng vùng sản xuất nguyên liệu tập trung ở một số nơi còn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng sản xuất tự phát, cung vượt cầu hoặc hiệu quả chưa cao,..

Trước hiệu quả chuyển đổi tại nhiều địa phương, ngành nông nghiệp khuyến khích người dân đổi tư duy sản xuất, tích cực học hỏi kinh nghiệm, áp dụng khoa học kỹ thuật và lựa chọn các loại cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ giúp nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống gia đình mà còn góp phần bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Để việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đạt hiệu quả bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa 4 nhà “Nhà nước – Khoa học - Doanh nghiệp - Người dân”. Thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng các mô hình liên kết sản xuất – tiêu thụ sản phẩm đồng thời với việc tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện từng vùng miền và nhu cầu của thị trường, đảm bảo nâng cao giá trị sản xuất gắn với thích ứng biến đổi khí hậu./.

Nguồn: Quảng Ngãi chuyển đổi cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu