Tỉnh Quảng Ngãi có tiềm năng, lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng và nguồn gen dược liệu phong phú, đa dạng; nhiều loài dược liệu quý có giá trị kinh tế cao, phù hợp phát triển theo hướng hàng hóa, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Thời gian qua, địa phương nỳ triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách về đầu tư, phát triển và chế biến dược liệu trên địa bàn tỉnh và đạt một số kết quả tích cực; lũy kế đến năm 2025, địa bàn khu vực phía Tây tỉnh, diện tích rừng có trồng sâm Ngọc Linh 3.228 ha; diện tích các loại dược liệu khác 11.555,6 ha, sản lượng khai thác khoảng 32.850 tấn, vượt chỉ tiêu đề ra. Đẳng sâm, sa nhân tím hay đương quy có khả năng phát triển dưới tán rừng, phù hợp với điều kiện sản xuất của đồng bào miền núi, vừa nâng cao thu nhập, vừa góp phần bảo vệ tài nguyên rừng.

Ở khu vực phía Đông của tỉnh, diện tích cây quế và một số loại dược liệu cũng được chú trọng đầu tư phát triển. Cây quế tiếp tục là cây trồng chủ lực, gắn bó lâu đời với đời sống và sinh kế của đồng bào Cor. Hiện nay, nhiều sản phẩm từ quế được chế biến thành tinh dầu, dược phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ và xuất khẩu sang nhiều thị trường. Cùng với đó, một số cơ sở sơ chế, chế biến dược liệu được hình thành, tạo tiền đề cho việc xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm.

Sâm Ngọc Linh là một trong những loài dược liệu quý mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội tại nhiều địa phương.

Tại xã Măng Ri, lợi thế nổi bật của địa phương là hệ sinh thái núi cao đặc thù, quỹ đất liền vùng, thuận lợi phát triển dược liệu quy mô lớn, nhất là mô hình trồng dưới tán rừng. Cùng với điều kiện tự nhiên phù hợp, Măng Ri còn có nguồn dược liệu phong phú, đa dạng chủng loại, tạo dư địa phát triển nhiều dòng sản phẩm giá trị cao.

Địa phương cũng được thụ hưởng nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu của tỉnh và trung ương, góp phần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân đầu tư sản xuất. Đến nay, xã Măng Ri đã hình thành vùng dược liệu gần 3.700ha, trong đó sâm Ngọc Linh hơn 2.487ha, còn lại là các loại dược liệu như hồng đẳng sâm, ngũ vị tử, sa nhân, sơn tra, đương quy… Qua đó, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo nền tảng phát triển chuỗi giá trị dược liệu gắn với chế biến sâu.

Còn đối với xã Tu Mơ Rông, diện tích dược liệu hiện đạt hơn 300ha, trong đó có khoảng 3,19ha sâm Ngọc Linh. Địa phương còn nhiều dư địa phát triển dược liệu khi có hơn 9.000ha rừng, trong đó khoảng 6.000ha là rừng tự nhiên, rất thuận lợi để trồng các loại dược liệu dưới tán rừng.

Hiện nay, xã đang triển khai quy hoạch tổng thể, trong đó quy hoạch vùng trồng dược liệu được xác định là nội dung quan trọng. Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người dân tham gia phát triển dược liệu thông qua nhiều hình thức như liên kết với doanh nghiệp, tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, trồng dưới tán rừng gắn với bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Còn đối với xã Trà Bồng, quế là cây trồng truyền thống, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương và gắn bó lâu đời với đời sống người dân vùng cao. Những năm gần đây, nhờ được quan tâm hỗ trợ, định hướng và khuyến khích mở rộng sản xuất, diện tích quế trên địa bàn liên tục tăng, hiện đạt trên 320ha, tiếp tục khẳng định vai trò cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế địa phương...

Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng sự phát triển của ngành dược liệu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế sẵn có của tỉnh. Các vùng nguyên liệu còn phân tán, quy mô nhỏ; mối liên kết giữa vùng nguyên liệu với các cơ sở chế biến quy mô lớn chưa chặt chẽ. Tỉnh chưa hình thành được Trung tâm nhân giống dược liệu ứng dụng công nghệ cao; chưa thu hút được nhà máy chế biến dược liệu quy mô lớn.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng và tạo bước đột phá cho ngành dược liệu, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU về phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Nghị quyết nêu rõ quan điểm phát triển dược liệu theo hướng khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế ở địa phương để phát triển bền vững dược liệu; quy hoạch vùng trồng dược liệu tập trung có trọng tâm, trọng điểm gắn với công nghiệp chế biến.

Thực hiện hiệu quả mô hình liên kết giữa người dân và các thành phần kinh tế trong liên kết theo chuỗi giá trị để ổn định đầu ra, nâng cao giá trị gia tăng và thương hiệu dược liệu của tỉnh. Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học vào sản xuất, chế biến dược liệu để nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Phát triển cây dược liệu gắn với bảo tồn nguồn gen quý và phát huy tri thức bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo việc làm, tăng thu nhập, giảm nghèo bền vững, góp phần nâng cao đời sống nhân dân ở địa phương.

Mục tiêu đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung với khoảng 5.227 ha rừng có trồng sâm Ngọc Linh, 900 ha đẳng sâm, 600 ha quế, 300 ha tỏi Lý Sơn và khoảng 1.000 ha các loại dược liệu hàng năm khác. Tỉnh sẽ hình thành Trung tâm nhân giống dược liệu ứng dụng công nghệ cao sản xuất các loài cây giống dược liệu quý có giá trị về y tế, kinh tế và có thế mạnh tại địa phương đáp ứng nhu cầu phát triển vùng nguyên liệu; bảo đảm 100% nguồn giống được kiểm soát.

Đến năm 2035, Quảng Ngãi phấn đấu trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia và là trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước. Trọng tâm là phát triển sản phẩm sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng cùng các loài dược liệu quý đặc hữu; phát triển sản phẩm đặc hữu sâm Ngọc Linh gắn với đẩy mạnh quảng bá và nâng tầm vị thế thương hiệu sản phẩm sâm Ngọc Linh tại thị trường trong nước và quốc tế; góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Địa phương này chú trọng phát triển cây dược liệu chủ lực như sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ngãi trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia và trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước, tỉnh sẽ tập trung quy hoạch các vùng trồng dược liệu quý để thu hút đầu tư, phát triển và chế biến dược liệu. Ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển các vùng trồng dược liệu tập trung đối với các loài dược liệu đặc hữu, có thế mạnh, giá trị cao và sức tiêu thụ lớn trên thị trường

Tỉnh khuyến khích người dân chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng các dược liệu có giá trị kinh tế cao; hỗ trợ cho người dân và các mô hình kinh tế tập thể áp dụng khoa học kỹ thuật, quy trình sản xuất tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Tỉnh cũng tập trung thu hút các doanh nghiệp lớn, có uy tín thực hiện liên doanh, liên kết với người dân và các mô hình kinh tế tập thể để trồng, chế biến sâu và tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm dược liệu; thúc đẩy, hỗ trợ thực hiện mô hình liên kết “06 nhà” (Nhà nước -Nông dân - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Ngân hàng - Nhà phân phối) trong chuỗi phát triển dược liệu.

Bên cạnh phát triển sản xuất, Quảng Ngãi cũng chú trọng gắn phát triển dược liệu với du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch về nguồn; qua đó góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm và tạo thêm sinh kế cho người dân.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là tăng cường nghiên cứu, ứng dụng nuôi cấy mô, chọn giống ưu trội, bảo tồn nguồn gen quý; Ứng dụng internet vạn vật (IoT) để theo dõi đất, ẩm, dinh dưỡng, vi khí hậu vùng trồng dược liệu; Nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo kết hợp với dữ liệu lớn để dự báo sinh trưởng, sâu bệnh, năng suất nhằm giảm rủi ro đầu tư.

Các địa phương xây dựng bản đồ số vùng trồng gắn mã vùng trồng, chỉ dẫn địa lý; ứng dụng công nghệ QR code/Blockchain lưu trữ toàn bộ dữ liệu chuỗi giá trị từ giống, trồng, thu hái, chế biến, phân phối để khách hàng kiểm tra truy xuất nguồn gốc, chứng nhận, quy trình sản xuất. Bên cạnh đó, tiếp tục phát triển, mở rộng vùng trồng, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen các loài dược liệu quý, đặc biệt là sâm Ngọc Linh./.

Nguồn: Quảng Ngãi hướng mục tiêu trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia