Kết luận số 18-KL/TW đặt ra yêu cầu đẩy mạnh cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững và gia tăng giá trị, gắn với chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và đổi mới mô hình tăng trưởng. Đây được xem là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu và hội nhập sâu rộng với kinh tế toàn cầu trong giai đoạn mới.

Việc cơ cấu lại ngành cần được triển khai đồng bộ từ quy hoạch vùng sản xuất, tổ chức lại sản xuất đến phát triển công nghiệp chế biến, logistics và xây dựng thương hiệu nông sản quốc gia. Trong đó việc đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và hình thành chuỗi liên kết bền vững đang trở thành yêu cầu cấp thiết để nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Việt Nam.

Một trong những động lực quan trọng của quá trình tái cơ cấu theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW là ứng dụng khoa học công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp. Việc áp dụng công nghệ cao vào sản xuất không chỉ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí mà còn tạo điều kiện kiểm soát chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao khả năng cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

Cùng với chuyển đổi số, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành xu thế tất yếu. Những yêu cầu về giảm phát thải carbon, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường hiện đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại nhiều thị trường nhập khẩu lớn. Điều này đặt ra yêu cầu ngành nông nghiệp phải thay đổi phương thức sản xuất theo hướng bền vững hơn.

Sự hỗ trợ từ công tác khuyến nông giúp các địa phương nâng cao hiệu quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Những năm gần đây, tỉnh Quảng Trị xác định mở rộng diện tích cây trồng giảm phát thải là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành nông nghiệp, nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững. Các giải pháp canh tác thân thiện với môi trường được ngành nông nghiệp địa phương chủ động lồng ghép vào kế hoạch sản xuất hàng năm, từ khâu lựa chọn giống, quản lý nước tưới đến sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo hướng tiết giảm, an toàn.

Giống như nhiều hộ dân khác trên địa bàn xã Minh Hóa, với hơn 2.000m2 đất vườn, gia đình ông Lê Văn Dương ở thôn Minh Xuân quanh năm chỉ canh tác các loại rau màu mang tính mùa vụ như khoai, sắn, tuy nhiên hiệu quả kinh tế lại không ổn định. Năm 2018, sau một thời gian tìm hiểu, học tập kinh nghiệm, ông Dương quyết định chuyển sang trồng ổi Đài Loan. Hơn một năm sau, hơn 200 gốc ổi đã mang lại nguồn thu gần 100 triệu đồng. Sau cây ổi, ông tiếp tục tìm kiếm những loại cây ăn quả mới để mang về trồng thử nghiệm.

Theo ông Dương, muốn chuyển đổi cơ cấu cây trồng để nâng cao thu nhập, nhưng người nông dân không biết loại cây nào thật sự phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng của địa phương. Vì thế, sự hỗ trợ từ lực lượng khuyến nông, chính quyền địa phương trong việc chuyển giao tiến bộ khoa học-kỹ thuật hiện đại, đảm bảo về chất lượng giống cây trồng cũng như khơi thông thị trường tiêu thụ sẽ giúp người dân yên tâm hơn để cùng địa phương tái cơ cấu nông nghiệp.

Minh Hóa là địa phương miền núi có nhiều đồi thấp, khí hậu mát mẻ, rất phù hợp để phát triển trồng trọt và chăn nuôi. Để phát huy lợi thế của địa phương, cùng với việc đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp, thời gian qua, xã Minh Hóa đã chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ điều chỉnh, xây dựng quy hoạch chung của địa phương. Đối với trồng trọt, cần rà soát các vùng đất, điều kiện tưới tiêu và tập quán canh tác để bố trí cơ cấu cây trồng phù hợp, lựa chọn giống có năng suất, chất lượng, chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện khí hậu.

Riêng ngành chăn nuôi sẽ phát triển theo hướng công nghiệp, hữu cơ, an toàn và bảo đảm môi trường, từng bước hình thành các nhóm hộ, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã chăn nuôi. Cùng với đó, địa phương tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp; hỗ trợ các chủ thể sản xuất tiếp cận các chương trình khuyến nông, nguồn vốn ưu đãi và chương trình mục tiêu quốc gia.

Khai thác hiệu quả tiềm năng, thế mạnh về đất đai, xã Triệu Phong đã chủ động, linh hoạt điều chỉnh cơ cấu cây trồng theo hướng bền vững. Hàng năm, tổng diện tích gieo trồng trên địa bàn đạt hơn 1.770ha, trong đó lúa vẫn là cây trồng chủ lực với hơn 1.134ha, năng suất bình quân đạt 55,78 tạ/ha. Bên cạnh đó, xã cũng đã tích cực chuyển đổi những vùng đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác như đậu, rau màu, cây ăn quả. Đây là hướng đi đúng đắn, không chỉ tạo thêm nguồn thu nhập ổn định mà còn nâng cao chất lượng đời sống cho người dân.

Theo ông Trần Văn Thành (xã Triệu Phong) năm 2020, được sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông tỉnh, gia đình ông được hỗ trợ hơn 1.350 cây giống cam xã Đoài và cam V2, đồng thời hướng dẫn phương thức trồng, chăm sóc theo hướng hữu cơ. Thay cho thói quen sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật như trước, ông chuyển sang sử dụng phân chuồng ủ hoai, kết hợp nấm đối kháng Trichoderma và các chế phẩm vi sinh để cải tạo đất, chăm sóc cây và phòng trừ sâu bệnh.

Theo ông Thành, với người nông dân đã quen với phương thức sản xuất truyền thống, việc chuyển sang hướng hữu cơ không phải chuyện dễ dàng. Cây trồng cần được chăm sóc đúng quy trình, đất phải được cải tạo, nguồn phân bón phải được xử lý, còn người trồng phải thay đổi thói quen canh tác. Nhưng sau gần 5 năm kiên trì, hiệu quả đang dần hiện hữu. Năm 2025, vườn cam của ông Thành mặc dù mới cho thu hoạch “bói” nhưng đã đạt sản lượng khoảng 5 tấn. Cam bán tại vườn với giá từ 20.000-25.000 đồng/kg.

Các địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên.

Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh, đến tháng 8/2026 toàn tỉnh đã có gần 1.500 ha được chứng nhận hữu cơ; 384 ha lúa canh tác tự nhiên và 619,15 ha sản xuất theo hướng hữu cơ đang hoàn thiện điều kiện chứng nhận. Trong chăn nuôi, 31/43 trang trại quy mô lớn đã được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi, 100% trang trại quy mô lớn áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học; trên 90% cơ sở chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ ứng dụng hầm biogas, đệm lót sinh học và tái sử dụng chất thải trong sản xuất. Toàn tỉnh cũng có trên 417 cơ sở ứng dụng công nghệ cao, 192,7 ha nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao; drone đã được sử dụng trên hơn 22.000 ha lúa, giúp giảm 15-20% lượng thuốc bảo vệ thực vật, giảm 40-50% chi phí phun và nâng hiệu quả kinh tế khoảng 1,5-2,5 triệu đồng/ha/vụ.

Đáng chú ý, liên kết sản xuất - tiêu thụ đang ngày càng được mở rộng với trên 20.710 ha sản xuất theo chuỗi, gồm 12.500 ha lúa, 7.000 ha sắn, 500 ha cây ăn quả, 500 ha cà phê và 200 ha hồ tiêu. Tỉ lệ bao tiêu sản phẩm trên diện tích liên kết đạt 100%, lợi nhuận cao hơn sản xuất truyền thống khoảng 15-20%.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng xanh, hữu cơ, tuần hoàn và giảm phát thải; mở rộng các vùng sản xuất tập trung gắn với lợi thế từng địa phương, ưu tiên nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả, phù hợp với điều kiện từng vùng sinh thái.

Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, công nghệ sinh học; tăng cường xử lý, tái sử dụng phụ phẩm và chất thải; hỗ trợ người dân về vốn, kỹ thuật, chứng nhận tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Cùng với đó, phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp trong xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định cho nông sản./.

Nguồn: Tái cơ cấu nông nghiệp tạo động lực tăng trưởng kinh tế