Tại Cù Lao Chàm, diện tích rạn san hô lên đến 356,4ha phân bố quanh các khu vực đảo với 337 loài. Không chỉ góp phần duy trì đa dạng sinh học biển, rạn san hô còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững. Vì vậy, công tác quan trắc, giám sát rạn san hô được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong quản lý và bảo tồn hệ sinh thái biển tại Cù Lao Chàm.

Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm đã tiếp cận, ứng dụng nền tảng ReefCloud.ai (do Viện Khoa học biển Úc phát minh) là một công cụ mã nguồn mở sử dụng AI để phân tích hình ảnh rạn san hô. Công nghệ AI hỗ trợ nhận diện các hợp phần đáy như giống san hô, rong biển và các dạng nền đáy khác, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý dữ liệu, tăng tính khách quan và từng bước chuẩn hóa cơ sở dữ liệu quan trắc.

Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm đẩy mạnh công tác quan trắc, giám sát rạn san hô.

Cùng với san hô, hệ sinh thái thảm cỏ biển đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và đa dạng sinh học của vùng biển ven bờ. Các thảm cỏ biển không chỉ là nơi cư trú, kiếm ăn và sinh sản của nhiều loài sinh vật biển, đặc biệt là các loài nguy cấp như rùa biển mà còn góp phần vào việc ổn định nền đáy, giảm xói mòn.

Kết quả quan trắc hệ sinh thái thảm cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, độ phủ cỏ biển trung bình toàn vùng giai đoạn 2021 - 2025 dao động từ 9,2% đến 14,55%. Trong đó độ phủ có sự gia tăng vào năm 2023 và 2024 lần lượt là 12,45% và 14,55% và suy giảm còn 10,26% vào năm 2025. Trước thực trạng hệ sinh thái thảm cỏ biển đang có dấu hiệu suy thoái, Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đang tiếp nhận và triển khai dự án về phục hồi thảm cỏ biển do Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) tài trợ...

Sở hữu hệ sinh thái biển đa dạng, giàu giá trị, thành phố Đà Nẵng triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý hiệu quả hệ sinh thái rạn san hô; hệ sinh thái thảm cỏ biển; khu hệ rong biển; hệ sinh thái bãi biển, vùng triều bờ đá; những loài nguy cấp, quý, hiếm theo Sách đỏ IUCN, Sách đỏ Việt Nam, Thông tư 88/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025; những loài động vật, thực vật có phân bố tại Cù Lao Chàm chưa được liệt kê vào danh mục các loài nguy cấp, quý, hiếm nhưng có giá trị quan trọng về mặt sinh thái và hiện trạng đang bị đe dọa, tuyệt chủng do khai thác quá mức, bao gồm các loài: hải sâm, vú nàng, bào ngư, nhóm cá đuôi gai, cá mó.

Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030, hệ sinh thái rạn san hô được duy trì ổn định hoặc tăng so với năm 2025 (các chỉ số giám sát, đánh giá gồm: diện tích, độ phủ san hô sống, mật độ cá rạn, mật độ động vật đáy); Hệ sinh thái thảm cỏ biển được duy trì ổn định hoặc tăng so với năm 2025 (các chỉ số giám sát, đánh giá: diện tích, độ phủ, mật độ sinh vật);

Tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm trong phạm vi hợp phần biển của Khu bảo tồn; phấn đấu đến năm 2030, tổng số vụ vi phạm Quy chế quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm (hợp phần biển) giảm 50% so với năm 2025; Hoàn thành và số hóa được bộ cơ sở dữ liệu dùng chung về tài nguyên, đa dạng sinh học, quan trắc trong Khu bảo tồn. Cập nhật dữ liệu ảnh quan trắc rạn san hô định kỳ trên nền tảng ReefCloud (www.reefcloud.ai);

Đà Nẵng sẽ triển khai thí điểm đề án chi trả dịch vụ hệ sinh thái biển tại Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt; Ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để theo dõi diễn biến môi trường biển, hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động dịch vụ khác trong Khu bảo tồn;

Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên triển khai các đợt bắt gai biển để bảo vệ rạn san hô, rong biển...

Đáng chú ý, địa phương này đẩy mạnh công tác quan trắc, giám sát và phục hồi tài nguyên: Quan trắc hệ sinh thái rạn san hô theo phương pháp Reefcheck tại 10 trạm cố định, với các chỉ tiêu gồm: độ phủ san hô, mật độ cá rạn, mật độ động vật đáy và mức độ tác động lên rạn san hô; thực hiện định kỳ 01 lần/năm. Quan trắc rạn san hô bằng phương pháp ReefCloud nhằm đánh giá độ phủ và thành phần giống san hô tại 10 trạm quan trắc; dữ liệu ảnh được cập nhật và lưu trữ trên nền tảng ReefCloud theo định kỳ 01 lần/năm.

Quan trắc rạn san hô trên diện rộng bằng thiết bị ReefScan, đánh giá độ phủ và thành phần nền đáy tại toàn bộ các khu vực rạn san hô trong Khu bảo tồn; dữ liệu ảnh được cập nhật và quản lý trên nền tảng ReefCloud, thực hiện định kỳ 01 lần/năm. Quan trắc hệ sinh thái thảm cỏ biển tại 07 trạm cố định với các chỉ tiêu gồm: độ phủ, thành phần loài cỏ biển, mật độ cá và động vật đáy; thực hiện định kỳ 01 lần/năm. Quan trắc các bãi đẻ, bãi giống của một số loài thủy sản đặc trưng như bào ngư, cầu gai, hải sâm, ốc nón, ốc gai và ốc mặt trăng tại 07 trạm, nhằm theo dõi khả năng tái tạo nguồn lợi thủy sản; thực hiện định kỳ 02 lần/năm.

Quan trắc chất lượng môi trường nước biển ven bờ tại 10 trạm với các chỉ tiêu đo nhanh gồm: pH, nhiệt độ, độ đục, oxy hòa tan (DO) và độ mặn; thực hiện định kỳ 01 lần/tháng. Quan trắc và giám sát rác thải nhựa trong môi trường biển, bao gồm tại các bãi biển và khu vực rạn san hô, thảm cỏ biển; thực hiện định kỳ 02 lần/năm nhằm đánh giá mức độ ô nhiễm và đề xuất giải pháp quản lý.

Triển khai các mô hình phục hồi rạn san hô bằng nhiều phương pháp kỹ thuật khác nhau, ưu tiên các giải pháp mới có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện môi trường địa phương. Triển khai thí điểm phục hồi hệ sinh thái thảm cỏ biển tại các khu vực phù hợp nhằm từng bước khôi phục sinh cảnh quan trọng cho nhiều loài sinh vật biển. Thiết lập các cấu trúc sinh cảnh nhân tạo nhằm tạo nơi cư trú và sinh sản cho các loài thủy sản nguy cấp, quý hiếm, các loài có giá trị kinh tế, khoa học và các loài bản địa.

Nghiên cứu và triển khai mô hình nuôi thí điểm phục hồi một số loài thủy, hải sản có giá trị khoa học và kinh tế, kết hợp bảo tồn nguồn gen và phục hồi nguồn lợi thủy sản trong tự nhiên. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý tài nguyên biển, xây dựng và vận hành hệ thống phần mềm cơ sở dữ liệu quan trắc, giám sát tài nguyên và đa dạng sinh học, bảo đảm tính đồng bộ, kết nối và liên thông với các hệ thống cơ sở dữ liệu cấp thành phố và quốc gia.

Đà Nẵng sẽ hỗ trợ quảng bá và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm du lịch cộng đồng, gắn với các giá trị văn hóa bản địa, tài nguyên thiên nhiên và định hướng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cù Lao Chàm. Hỗ trợ chuyển đổi sinh kế đối với các hoạt động khai thác thủy sản không bền vững trong vùng đệm, khuyến khích người dân tham gia các mô hình sinh kế thay thế như du lịch cộng đồng, dịch vụ du lịch sinh thái, nuôi trồng thủy sản thân thiện với môi trường và các hoạt động kinh tế xanh.

Tăng cường công tác truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức về bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường biển. Đầu tư trang thiết bị lặn và thiết bị quan trắc chuyên dụng, phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, quan trắc hệ sinh thái biển và triển khai các hoạt động phục hồi tài nguyên trong Khu bảo tồn./.

Nguồn: Tăng cường quản lý, phục hồi hệ sinh thái biển Cù Lao Chàm