Điểm trường Khâu Qua, xã Ba Bể.

Vượt núi, băng rừng

Chúng tôi đến vào một ngày trời khô ráo nên con đường phần nào đỡ trơn trượt hơn so với những ngày mưa. Tuy vậy, nhiều đoạn vẫn còn bùn đất nhão nhoẹt do những cơn mưa trước đó chưa kịp khô; có đoạn mạch nước ngầm len lỏi chảy ngang qua lối đi khiến mặt đường trơn trượt. Chỉ cần sơ sẩy một chút là xe có thể ngã xe. "Con đường này, mùa mưa gần như không thể đi bằng xe máy", cô giáo Hứa Thị Hoan, vừa đi vừa chia sẻ.

Con đường độc đạo dẫn vào thôn Khâu Qua nhiều đoạn chỉ vừa đủ một chiếc xe máy. Gặp xe đi ngược chiều, một bên phải dừng lại, ép sát vào taluy dương, nghiêng xe hết cỡ mới có thể nhường lối.

Cỏ dại mọc tràn lối, ướt đẫm ống quần trong làn sương sớm. Những khúc cua nối tiếp nhau, dốc dựng đứng, khuất tầm nhìn, buộc người đi xe phải liên tục bóp còi để tránh va chạm.

Có đoạn đường luồn sâu trong rừng, cành cây đổ rạp xuống thấp, người đi phải cúi rạp mình. Sau hơn một giờ đồng hồ chật vật, chúng tôi mới đến được điểm trường. Nhưng cảm giác run tay, căng thẳng vẫn còn nguyên.

Khâu Qua là thôn 100% đồng bào dân tộc Mông sinh sống, với 53 hộ dân, trong đó tới 93% là hộ nghèo. Điểm trường Khâu Qua hiện nằm ở vùng lõi của Vườn Quốc gia Ba Bể, bao quanh là những cánh rừng già và những chân ruộng bậc thang uốn lượn đang chờ nước.

Điểm trường Khau Qua 100% là con em dân tộc Mông.

Điểm trường có hai khối lớp nằm cạnh nhau: khối mầm non ở phía trên, khối tiểu học ở phía dưới. Để lên lớp mầm non, phải len qua một lối nhỏ dốc đứng sát tường lớp học phía dưới.

Tại lớp học mầm non, tiếng học bài của các em nhỏ vang lên trong không gian núi rừng. Hai lớp học với 53 học sinh được bố trí trong những phòng lắp ghép tuy còn đơn sơ nhưng sạch sẽ, gọn gàng. Bên trong lớp, những chiếc tivi, đồ dùng học tập được các thầy cô giáo sắp xếp ngăn nắp. Những đứa trẻ còn nhỏ, vừa học vừa cần chăm sóc, đòi hỏi giáo viên phải kiêm nhiều vai.

Bữa ăn bán trú của các em được chuẩn bị ngay tại trường, trong gian bếp tận dụng từ lớp học cũ quây tôn. Do đường đi lại quá khó khăn, việc đảm bảo thực phẩm cho bữa ăn bán trú cũng không đơn giản.

Thông thường thực phẩm như thịt, cá được nhà trường chủ động lấy từ trung tâm xã, dự trữ đủ dùng trong khoảng một tuần và bảo quản trong tủ lạnh; còn rau xanh chủ yếu tận dụng nguồn tại chỗ, do người dân trong bản hỗ trợ hoặc trồng tại khuôn viên điểm trường.

Học sinh khối mầm non được ăn bán trú ngay tại lớp.

Nhà vệ sinh đã được xây dựng kiên cố hơn trước, song các cô giáo vẫn chưa có nhà công vụ, phải ngủ lại ngay trong lớp học. Ở phía dưới, khối tiểu học với 42 học sinh được chia thành các lớp ghép.

Trong một phòng học, thầy giáo Phùng Văn Thế - người đã gắn bó với các điểm trường hơn 20 năm - đang say sưa giảng dạy. Lớp học được chia làm hai nửa, quay lưng vào nhau: một bên là lớp 2, một bên là lớp 3. Tiếng đánh vần xen lẫn tiếng làm toán, thầy giáo phải liên tục xoay vòng, phân bổ thời gian để đảm bảo kiến thức cho từng nhóm học sinh.

Kết thúc các tiết học buổi sáng cũng là lúc các em bắt đầu ăn cơm trưa tại lớp. Những nắm cơm gói từ sáng sớm vẫn thơm mùi lá chuối. Có em chỉ có chút măng rừng, ít rau xanh hay vài miếng trứng rán để ăn cùng. Tại góc lớp học, em Trương Thị Đào cùng em gái mở vội chiếc cặp lồng, bên trong món canh măng chua nấu với đầu cá. "Sáng nào mẹ cũng dậy từ 5 giờ để nấu cơm cho hai chị em mang theo", Đào kể. Bữa ăn đơn sơ, nhưng hai em ăn ngon lành, ánh mắt ánh lên niềm vui hồn nhiên.

Vì yêu nghề nên trụ lại

Không chỉ khó về đường đi, rào cản ngôn ngữ cũng là thử thách lớn. Cô giáo Hoàng Thị Thơm, chia sẻ: Các bé mới đến lớp chỉ nói tiếng Mông, không hiểu tiếng phổ thông. Chúng tôi phải đến sớm, hoặc ở lại muộn, vào tận bản học tiếng từ phụ huynh rồi dạy lại cho các em.

Điểm trường không có mạng Internet ổn định. Mỗi bài giảng, giáo viên phải chuẩn bị từ nhà, tải sẵn tài liệu mang theo. Dẫu vậy, các lớp học vẫn được trang bị tivi, thiết bị hỗ trợ để học sinh vùng cao có cơ hội tiếp cận với công nghệ.

Cuộc sống của giáo viên nơi đây cũng đầy thiếu thốn. Khối tiểu học có nhà công vụ nên thầy cô giáo thường xuyên cắm bản. Còn giáo viên mầm non, những ngày mưa bão không thể về lại tận dụng lớp học làm nơi nghỉ tạm.

Cô giáo Hứa Thị Hoan nhớ lại: Những ngày đầu đi dạy học, tôi rất sợ con đường này. Có lần bị ngã, cả người và xe trượt xuống vực, may có gốc cây chắn lại. Người dân đi qua giúp kéo xe lên, giờ vẫn còn thấy sợ.

Do đường hẹp nên các xe phải dừng lại liên tục để tránh nhau.

Sự nhọc nhằn ấy không chỉ các giáo viên mà người dân trong bản cũng thấu hiểu, nên dân bản coi các thầy cô giáo như người thân trong gia đình. Ông Thào Văn Dâu, Trưởng thôn Khau Qua, xúc động: Đường vào bản rất khó, đã có người ngã xuống vực tử vong. Thế nhưng các thầy cô giáo ngày ngày vẫn đi dạy, chúng tôi biết ơn và quý lắm.

Vượt qua tất cả, điều giữ chân các thầy cô giáo ở lại chính là tình yêu nghề, là mong muốn các em nhỏ nơi đây được học chữ, được thay đổi tương lai. Không chỉ dạy học trên lớp, các thầy cô giáo còn đến từng nhà vận động phụ huynh cho con đi học đều, hỗ trợ những em học yếu, giúp các em không bỏ lớp giữa chừng.

Cô giáo Hoàng Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Nam Mẫu, khẳng định: Dù khó khăn, giáo viên tại điểm trường Khâu Qua vẫn luôn nỗ lực bám lớp, bám bản để duy trì được sĩ số và từng bước nâng cao chất lượng dạy học, bởi điều các thầy cô giáo mong muốn là có cái chữ, đồng bào có tương lai.

Buổi chiều, rời điểm trường Khâu Qua, những bước chân học trò lại lặng lẽ men theo các triền núi trở về nhà. Trên con đường mòn hun hút, hai chị em Đào sải bước nhanh, phía trước là quãng đường dài hơn một giờ đồng hồ.

Hành trình đến lớp của các em còn nhiều gian nan, nhưng cũng chính từ những bước chân nhỏ bé ấy, một con đường khác đang dần mở ra, con đường của tri thức, của hy vọng. Và trên con đường ấy, có những thầy cô giáo vẫn ngày ngày lặng lẽ vượt núi, băng rừng, kiên trì “gieo chữ” nơi vùng cao.

Nguồn: Gian nan đường đến với con chữ