Sau 15 năm lèo lái Apple, Tim Cook chính thức rút lui khỏi vị trí điều hành cao nhất. Ở tuổi 65, ông rời đi khi công ty đã trở thành một “cỗ máy phần cứng” khổng lồ, góp phần đưa cuộc cách mạng smartphone lan rộng từ nước Mỹ ra toàn thế giới, đồng thời biến Apple thành một trong những doanh nghiệp niêm yết sinh lời mạnh nhất trong lịch sử.

Tim Cook tại Nhà hát Steve Jobs trong khuôn viên Apple Park ở Cupertino, California, Mỹ, ngày 12/9/2017. Ảnh: Justin Sullivan/Getty Images

Cook gia nhập Apple từ năm 1998, nổi tiếng với năng lực quản trị chuỗi cung ứng và vận hành toàn cầu. Ông phụ trách mảng bán hàng và hoạt động quốc tế, đặt nền móng cho hệ thống sản xuất, phân phối tinh gọn mà Apple vẫn dựa vào cho đến ngày nay.

Năm 2009, khi Steve Jobs phải tạm rời vị trí vì vấn đề sức khỏe liên quan đến ung thư tuyến tụy, Cook bắt đầu điều hành công ty trên thực tế. Đến năm 2011, chỉ vài tháng trước khi Jobs qua đời, ông chính thức trở thành CEO.

Việc kế nhiệm Jobs – một biểu tượng mang tính huyền thoại của Thung lũng Silicon từng được xem là nhiệm vụ gần như bất khả thi. Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, dù không sở hữu phong thái trình diễn cuốn hút như người tiền nhiệm, Cook vẫn chứng minh được năng lực theo cách riêng.

Dipanjan Chatterjee, nhà phân tích cấp cao của Forrester, nhận định rằng: “Steve Jobs chưa bao giờ là người dễ thay thế. Nhưng Tim Cook đã tiếp nhận di sản đó và biến Apple thành một cỗ máy tài chính bền bỉ, có khả năng chống chịu cao, với mức tăng trưởng vốn hóa bùng nổ”.

Trong thông báo chia tay, Cook nói ông yêu Apple “bằng tất cả con người mình” và coi việc lãnh đạo công ty là “vinh dự lớn nhất cuộc đời”. Ông sẽ tiếp tục giữ vai trò chủ tịch điều hành hội đồng quản trị, trong khi John Ternus – Phó chủ tịch cấp cao phụ trách kỹ thuật phần cứng sẽ đảm nhận vị trí CEO.

Kỷ nguyên Cook: Xây dựng hệ sinh thái tỷ thiết bị

Năm 2012, chưa đầy một năm sau khi được bổ nhiệm làm CEO, Tim Cook đã có một cuộc phỏng vấn với NBC News. Khi đó, ông không chỉ nói về iPhone hay hệ thống Apple Store, mà còn bất ngờ công bố kế hoạch đưa một phần hoạt động lắp ráp máy Mac về Mỹ, cụ thể là bang Texas, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc.

Quan trọng hơn, Cook khẳng định rõ ràng rằng ông sẽ không cố gắng trở thành “Steve Jobs thứ hai”. Trước khi qua đời, Jobs đã để lại cho ông một lời khuyên mang tính giải phóng: đừng bao giờ tự hỏi “Steve sẽ làm gì”, mà hãy làm điều đúng đắn theo cách của mình. Chính triết lý đó đã giúp Cook xây dựng một Apple mang bản sắc riêng, thay vì chỉ là cái bóng kéo dài của quá khứ.

Dưới thời Cook, Apple không chỉ duy trì thành công mà còn trở nên gần như “bất khả xâm phạm” trước các đối thủ. Ông tiếp tục kế thừa triết lý sản phẩm cao cấp, thiết kế tinh tế từ Jobs, đồng thời mở rộng mạnh mẽ các dòng thiết bị chủ lực như iPhone, iPad và Mac.

Không dừng lại ở đó, Cook còn giám sát sự ra đời của những sản phẩm mới như Apple Watch và AirPods – hai dòng thiết bị đeo giúp Apple mở rộng hệ sinh thái sang lĩnh vực cá nhân hóa sâu hơn.

Song song với phần cứng, Apple cũng đẩy mạnh mảng dịch vụ, với các nền tảng như Apple Pay, Apple TV và Apple Music. Tất cả được kết nối chặt chẽ thông qua các hệ điều hành độc quyền như iOS và macOS, tạo thành một mạng lưới thiết bị – dịch vụ khép kín, nơi người dùng càng gắn bó thì càng khó rời bỏ.

Chính chiến lược này đã đưa Apple trở thành công ty đại chúng đầu tiên đạt mức định giá 1.000 tỷ USD, trước khi tiếp tục tăng trưởng lên khoảng 4.000 tỷ USD hiện nay – một con số thể hiện sức mạnh tài chính gần như không đối thủ trong ngành công nghệ.

Bob O’Donnell, Chủ tịch Technalysis Research, cho rằng thành công của Cook nằm ở tầm nhìn hệ sinh thái: “Ông không nhất thiết phải biết chính xác sản phẩm nào sẽ thành công, nhưng ông hiểu rõ cách tất cả kết nối với nhau. Và chính điều đó đã đưa Apple đến vị thế ngày hôm nay”.

Khi Cook tiếp quản năm 2011, Apple vẫn đang trong quá trình chuyển mình. Trước đó, vào cuối những năm 1990, công ty từng bên bờ vực phá sản trước khi được Jobs và đội ngũ lãnh đạo đưa trở lại quỹ đạo.

Steve Jobs là gương mặt đại diện cho sự hồi sinh đó. Ông nổi tiếng với những buổi ra mắt sản phẩm đầy kịch tính, nơi hàng nghìn người hâm mộ chen kín các trung tâm hội nghị để chứng kiến những khoảnh khắc mang tính lịch sử. Hình ảnh Jobs với áo cổ lọ đen và quần jeans, sải bước trên sân khấu, đã trở thành biểu tượng.

Đỉnh cao của sự phấn khích đến vào năm 2007, khi Jobs giới thiệu chiếc iPhone đầu tiên – một sản phẩm mà ông gọi là “thiết bị giao tiếp Internet mang tính đột phá”. Khoảnh khắc ấy không chỉ định nghĩa lại ngành công nghiệp điện thoại mà còn đặt nền móng cho kỷ nguyên smartphone hiện đại.

Khi Cook lên nắm quyền, iPhone đã trở thành hiện tượng toàn cầu và Apple cũng vừa ra mắt iPad. Dù tiếp tục duy trì các sự kiện giới thiệu sản phẩm, Cook không có cùng sức hút sân khấu như Jobs. Suốt nhiệm kỳ, ông luôn phải đối mặt với những so sánh với người tiền nhiệm huyền thoại.

Tim Cook đã giữ cho Apple tăng trưởng ổn định, nhưng ông không tạo ra một bước nhảy vọt có thể tái định hình vị thế cạnh tranh của công ty trong 20 năm tới như cách Jobs từng làm. Ảnh: CNET

Có lẽ thay đổi lớn nhất của Tim Cook nằm ở việc định hình lại Apple như một công ty dịch vụ, không chỉ đơn thuần là nhà sản xuất phần cứng.

Nếu Steve Jobs tập trung vào việc tạo ra những thiết bị hoàn hảo, thì Cook mở rộng hệ sinh thái bằng cách bổ sung các dịch vụ trả phí. Từ Apple News+, Apple Arcade đến Apple Fitness+, và đặc biệt là nền tảng video trực tuyến Apple TV Plus, Apple đang dần xây dựng một nguồn doanh thu ổn định và dài hạn.

Dù không công bố số lượng thuê bao cụ thể, Apple cho biết mảng dịch vụ đã mang về gần 17,5 tỷ USD chỉ trong một quý, vượt cả doanh thu từ Mac và iPad cộng lại. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự chuyển dịch chiến lược mà Cook theo đuổi.

Không dừng lại ở đó, Apple còn tự phát triển chip xử lý như dòng A-series cho iPhone và Apple Silicon (M1) cho máy Mac, giúp kiểm soát sâu hơn hiệu năng và tối ưu hóa hệ sinh thái. Điều này đưa Apple trở thành một trong số ít công ty vừa thiết kế phần cứng, vừa làm chủ phần mềm và chip xử lý.

Dù đạt được những thành tựu ấn tượng, nhiệm kỳ của Cook không hoàn toàn suôn sẻ. Apple bị chỉ trích là chậm chân trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo tạo sinh, lĩnh vực đang định hình lại toàn ngành công nghệ. Nhiều cổ đông cho rằng công ty đã bỏ lỡ cơ hội dẫn đầu trong làn sóng AI mới.

Ngoài ra, một số sản phẩm phần cứng cũng không đạt kỳ vọng. Kính thực tế hỗn hợp Vision Pro với mức giá 3.500 USD bị đánh giá là thiếu hấp dẫn với số đông người dùng. Dự án xe tự lái tiêu tốn khoảng 10 tỷ USD cuối cùng cũng bị hủy bỏ. Trong khi đó, kế hoạch phát triển iPhone màn hình gập được cho là gặp vấn đề kỹ thuật như nếp gấp màn hình.

Tuy vậy, những thất bại này không làm lu mờ bức tranh tổng thể. Cook vẫn kiên định với chiến lược phát triển bền vững: mở rộng thị phần, gia tăng lợi nhuận và bảo vệ Apple trước biến động thị trường. Dưới sự lãnh đạo của ông, Apple chuyển mình từ một startup sáng tạo thành một “gã khổng lồ” tài chính ổn định, luôn đáp ứng kỳ vọng của hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu.

Di sản của Tim Cook: Sự ổn định và đế chế 4.000 tỷ USD

Theo Dipanjan Chatterjee, điểm khác biệt lớn nhất giữa Cook và Jobs nằm ở bản chất đổi mới. Nếu Jobs tạo ra những bước ngoặt mang tính cách mạng như iPhone, thì Cook lại tập trung duy trì đà tăng trưởng một cách kỷ luật và bền vững.

Dưới sự lãnh đạo của Tim Cook, Apple đã đạt đến quy mô tài chính chưa từng có. Giá trị thị trường của công ty hiện đã vượt 4.000 tỷ USD, trong khi lợi nhuận hàng năm đã tăng gấp đôi so với một thập kỷ trước.

Nhưng có lẽ di sản lớn nhất của Cook không nằm ở con số, mà ở cách ông tái định nghĩa Apple: từ một công ty công nghệ mang tính biểu tượng thành một hệ sinh thái toàn diện, nơi phần cứng, phần mềm và dịch vụ hòa quyện chặt chẽ.

Trong một thế giới bị xáo trộn bởi đại dịch và những biến động toàn cầu, Cook vẫn giữ vững triết lý cốt lõi: công nghệ không phải là đích đến, mà là công cụ giúp con người sống tốt hơn, dù là viết một cuốn sách, chăm sóc bệnh nhân, hay đơn giản là theo dõi nhịp tim trong một buổi chạy bộ.

“Cook đã giữ cho Apple tăng trưởng ổn định, nhưng ông không tạo ra một bước nhảy vọt có thể tái định hình vị thế cạnh tranh của công ty trong 20 năm tới như cách Jobs từng làm”, Chatterjee nhận xét.

Dẫu vậy, di sản của Cook không vì thế mà kém phần quan trọng. Ông chứng minh rằng một công ty không chỉ cần sự hào nhoáng và tầm nhìn đột phá, mà còn cần kỷ luật vận hành, khả năng thích nghi và chiến lược dài hạn. Dưới sự dẫn dắt của ông, Apple không chỉ là biểu tượng công nghệ, mà còn là một trong những doanh nghiệp có giá trị nhất hành tinh, mang lại lợi ích to lớn cho cổ đông, nhân viên và người dùng.

Khi Tim Cook rời vị trí CEO, ông để lại phía sau không chỉ là một công ty thành công, mà là một hệ sinh thái toàn cầu đã định hình cách con người giao tiếp, làm việc và giải trí trong kỷ nguyên số.

Nguồn:Tim Cook: Người từng bị nghi ngờ đã đưa Apple vượt mọi giới hạn của Steve Jobs