TP.HCM là đô thị lớn, có tốc độ đô thị hóa cao và mật độ dân cư tập trung, đồng thời nằm trong khu vực chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu. Những năm gần đây, các hiện tượng như mưa lớn, ngập lụt, triều cường, dông lốc và nắng nóng diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, giao thông và hạ tầng đô thị.

Năm 2025, TP.HCM ghi nhận một loạt đợt mưa lịch sử, cả về tần suất, thời gian và lượng nước mưa đo được. Đơn cử, hồi trung tuần tháng 5/2025, trong vòng 90 phút, trạm An Nhơn Tây ghi nhận lượng mưa lên tới 196 mm và tổng cộng cả đợt đạt 230 mm.

Nếu ngập úng là nỗi lo mùa mưa, thì nắng nóng là thử thách mùa khô. Tháng 4/2025, nhiều khu vực nội thành ghi nhận nền nhiệt ngoài trời lên tới 38 - 39°C, cao hơn trung bình nhiều năm 2 -3°C. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khiến tình hình nghiêm trọng hơn. Không chỉ nóng bức, TP.HCM còn đối diện một mối nguy âm thầm nhưng dai dẳng: sạt lở bờ sông, kênh rạch…

Trong bối cảnh đó, nâng cao năng lực ứng phó thiên tai trở thành yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi thành phố phải chủ động hơn trong công tác phòng ngừa và thích ứng. Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống thoát nước, hồ điều tiết, đê bao và các công trình phòng chống ngập, TP.HCM đẩy mạnh tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng phương án ứng phó phù hợp với từng khu vực.

Cùng với đó, thành phố đang xây dựng chương trình hành động với các giải pháp cập nhật kịch bản khí hậu, hoàn thiện đê bao, cống ngăn triều, hệ thống thoát nước và mạng lưới quan trắc, hướng đến môi trường sống trong lành, phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045.

TP.HCM đối mặt với nhiều loại hình thiên tai như hạn hán, triều cường, sạt lở…

Theo đại diện phòng Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, cho biết sau hơn 13 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW, công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu đã có nhiều chuyển biến. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí, nguồn nước, ngập úng và xâm nhập mặn vẫn là những thách thức lớn đối với thành phố. Theo đó, Kết luận số 75-KL/TW đã nâng vị trí của môi trường từ một lĩnh vực quản lý chuyên ngành thành điều kiện, nền tảng cho chuyển đổi xanh và một động lực phát triển kinh tế.

Văn bản cũng đặt ra ba chuyển đổi lớn trong tư duy: chuyển từ đối phó thụ động sang chủ động ứng phó, cảnh báo từ sớm, từ xa; từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro; từ quản lý theo địa giới sang phối hợp tổng hợp, liên ngành và liên vùng. Để cụ thể hóa định hướng này, Sở đã chủ trì xây dựng dự thảo Chương trình hành động của Thành ủy.

Mục tiêu đến năm 2030 là nâng cao năng lực quản trị môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng, chống thiên tai, kiểm soát các nguồn thải lớn và cải thiện chất lượng sống. Tầm nhìn đến năm 2045, TP Hồ Chí Minh có môi trường sống trong lành, hài hòa với thiên nhiên, hướng tới phát thải ròng bằng 0. Để giảm thiểu rủi ro thiên tai, dự thảo Chương trình hành động của Thành uỷ cũng đặt mục tiêu ít nhất 70% hộ dân tại những khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai có nhà ở an toàn; tối thiểu 80% hộ dân tại khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở được di dời đến nơi an toàn.

Thành phố cũng đề xuất nguồn năng lượng tái tạo đạt tối thiểu 25% công suất cực đại của hệ thống điện; giảm tiêu hao năng lượng trên GRDP từ 1 - 1,5% mỗi năm và giảm ít nhất 9% lượng phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường. Kinh tế xanh được đặt mục tiêu chiếm tối thiểu 10% GRDP, trong khi ít nhất 10% khu công nghiệp sẽ chuyển đổi theo hướng sinh thái. Các giải pháp thích ứng gồm cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu, xây dựng kế hoạch hành động ứng phó đến năm 2040, tầm nhìn năm 2075; đầu tư hệ thống đê bao, cống ngăn triều, thoát nước và phát triển mạng lưới trạm khí tượng thủy văn chuyên dùng.

Những nhiệm vụ này hướng đến nâng cao mức độ an toàn của người dân và nền kinh tế trước các rủi ro thiên tai. Ngoài ra, dự thảo còn xác định phát triển không gian xanh là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài. Thành phố sẽ mở rộng diện tích công viên, tăng bề mặt thấm nước đô thị, phục hồi mảng xanh gắn với các tuyến kênh rạch, mặt nước; đồng thời kết nối việc quản lý cây xanh với quy hoạch đô thị, nông thôn và yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu.

Địa phương đẩy mạnh triển khai đồng bộ giải pháp nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai gây ra. (Ảnh: MT).

Theo thống kê của Sở Xây dựng TP HCM, sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, toàn thành phố hiện có 159 điểm ngập do mưa và triều cường. Trong đó, có 57 điểm ngập nặng, với mực nước từ 30cm trở lên, thời gian ngập kéo dài hơn 1 giờ 30 phút, gây ách tắc giao thông, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân và vệ sinh môi trường. Các điểm ngập nặng chủ yếu tập trung tại khu vực TP HCM (cũ) với 30 điểm; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) có 14 điểm và Bình Dương (cũ) có 8 điểm.

Trong đó, khu vực Bình Dương có địa hình cao nên ít xảy ra ngập nặng, còn khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu thường đối mặt với tình trạng sạt lở bờ biển. Khu vực TP Hồ Chí Minh cũ vẫn là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Để khắc phục tình trạng này, Sở cũng đề xuất triển khai đồng bộ cả giải pháp công trình và phi công trình; trong đó giải pháp phi công trình tập trung vào việc nâng cao ý thức người dân trong việc không xả rác bừa bãi; di dời nhà ở ven kênh, rạch; tăng cường duy tu, bảo trì hệ thống thoát nước; điều tiết hồ chứa và kiểm soát xả lũ từ thượng nguồn.

Thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động ứng phó thiên tai là bài toán lâu dài đối với TP.HCM, đòi hỏi sự triển khai đồng bộ các giải pháp. Trong điều kiện các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng gia tăng, thành phố đã chuyển sang tư duy quản trị rủi ro, lấy phòng ngừa làm trọng tâm, đồng thời chủ động chuẩn bị nguồn lực và các kịch bản ứng phó.

Cùng với đầu tư các công trình hạ tầng, việc phát triển không gian xanh, bảo vệ hệ thống sông rạch, việc kiểm soát quy hoạch tại những khu vực có nguy cơ cao cũng có ý nghĩa quan trọng góp phần bảo vệ cuộc sống người dân và duy trì đà phát triển ổn định trong điều kiện khí hậu đang thay đổi.

Nguồn:TP. HCM: Nâng cao năng lực, chủ động ứng phó thiên tai