Thời gian qua, TP. Cần Thơ đang tích cực triển khai chiến lược mở rộng vùng trồng lúa chất lượng cao gắn với mục tiêu giảm phát thải, nhằm hướng tới nền nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trọng tâm của chương trình là áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến như sử dụng giống lúa chất lượng cao, canh tác thông minh, giảm lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tối ưu hóa quy trình tưới tiêu để hạn chế phát thải khí nhà kính.

Bên cạnh đó, địa phương cũng chú trọng xây dựng các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận thị trường ổn định và nâng cao thu nhập. Việc mở rộng vùng lúa theo hướng này không chỉ giúp gia tăng giá trị hạt gạo mà còn góp phần cải thiện chất lượng môi trường, giảm áp lực lên tài nguyên đất và nước.

Ngoài ra, các chương trình hỗ trợ từ chính quyền và doanh nghiệp, bao gồm chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ thuật và hỗ trợ vốn, đã và đang tạo động lực mạnh mẽ cho nông dân tham gia vào mô hình sản xuất mới. Qua đó, Cần Thơ từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi nông nghiệp xanh của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Cụ thể, sau 2 năm triển khai, Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030 đã tạo chuyển biến tích cực trong tổ chức sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp tạo chuyển biến tích cực trong quá trình sản xuất nông nghiệp.

Để thực hiện hiệu quả việc trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp, TP.Cần Thơ đã triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án) nhằm thúc đẩy hoàn thiện cơ chế, giải pháp phát triển vùng lúa chất lượng cao và phát thải thấp trên địa bàn TP Cần Thơ trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Xác định thực hiện Đề án là nhiệm vụ trọng tâm trong tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng xanh, bền vững, Cần Thơ triển khai thực hiện Đề án tại 64 xã, phường, với kế hoạch diện tích đến năm 2030 đạt trên 170.800ha, 171 hợp tác xã (HTX) và tổ hợp tác tham gia.

Sau 2 năm triển khai, diện tích thực hiện đến cuối năm 2025 đã đạt 104.500ha. Đề án đã tạo chuyển biến tích cực trong tổ chức sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Căn cứ các văn bản hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), Sở NN&MT TP Cần Thơ đã tham mưu UBND thành phố ban hành Kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026-2030…

Theo lãnh đạo Sở NN&MT TP.Cần Thơ, mục tiêu trọng tâm của năm 2026 là xây dựng vùng sản xuất lúa chuyên canh chất lượng cao với quy mô diện tích 76.000ha. Để thực hiện được mục tiêu này, việc đồng hành của các ngành có liên quan, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương, thành phố, xã, phường, viện, trường, doanh nghiệp và các HTX tham gia Đề án là khâu then chốt trong việc xác định vùng trồng và liên kết tiêu thụ.

Thống kê từ Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sau 2 năm triển khai Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030, đến nay các địa phương thực hiện được 354.839ha. Có 1.129 hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác và hơn 210 doanh nghiệp tham gia đề án. Khoảng 600 HTX, tổ hợp tác tham gia liên kết sản xuất - tiêu thụ lúa gạo với doanh nghiệp, diện tích liên kết chiếm 60-70% diện tích thực hiện đề án.

Trong các mô hình thí điểm, 100% nông dân sản xuất thông qua HTX; 100% diện tích làm đất và thu hoạch được cơ giới hóa; 100% diện tích gieo sạ bằng máy; 90% diện tích phun thuốc bằng máy và máy bay không người lái. Ở các địa phương vùng ĐBSCL đã hình thành nhiều mô hình liên kết xây dựng vùng nguyên liệu để sản xuất lúa phục vụ xuất khẩu.

Trong thời gian tới, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn đề nghị các địa phương vùng ĐBSCL tăng cường vai trò của HTX trong tổ chức sản xuất và liên kết như chỉ đạo củng cố HTX làm trung tâm liên kết; giám sát việc thực hiện hợp đồng giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp; hỗ trợ HTX ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh của HTX gắn với liên kết chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, giảm phát thải…

TP. Cần Thơ đẩy mạnh triển khai Đề án "1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp". (Ảnh: BT).

Đề án "1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp" không đơn thuần là mở rộng diện tích, mà là bước chuyển mình mang tính cấu trúc của toàn ngành lúa gạo Việt Nam. Nếu trước đây sản xuất chủ yếu chạy theo sản lượng, thì nay đang chuyển sang tối ưu hóa giá trị, chất lượng và hiệu quả.

Thực tiễn hơn 2 năm triển khai đã cho thấy hướng đi này là đúng. Tổng diện tích tham gia đề án đạt 350.839ha, vượt 197% kế hoạch giai đoạn đầu. Diện tích sản xuất theo quy trình bền vững đạt 380.629ha, chiếm 83,2% kế hoạch năm 2026. Quy mô thí điểm tăng nhanh, từ 302ha năm 2024 lên 1.950ha năm 2025 và dự kiến khoảng 10.300ha trong vụ Đông Xuân 2025-2026.

Việc đẩy mạnh vùng trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Cần Thơ nói riêng và toàn khu vực ĐBSCL nói chung không chỉ là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng mà còn là cơ hội để tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Những kết quả bước đầu cho thấy mô hình này mang lại lợi ích kép, vừa nâng cao giá trị kinh tế cho người nông dân, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu lâu dài, Cần Thơ cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường đầu tư hạ tầng, mở rộng quy mô liên kết sản xuất và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ.

Đồng thời, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và nhân rộng mô hình. Trong giai đoạn tiếp theo, nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, mô hình vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ góp phần xây dựng thương hiệu gạo của Cần Thơ mà còn tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của toàn vùng ĐBSCL.

Nguồn:Trồng lúa phát thải thấp thích ứng biến đổi khí hậu