Bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng được nhìn nhận là giải pháp hài hòa giữa bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế tại nhiều địa phương. Thay vì chỉ tập trung gìn giữ các hệ sinh thái, nhiều mô hình đã kết hợp khai thác hợp lý giá trị của rừng, đất ngập nước, nguồn gen bản địa và cảnh quan tự nhiên để tạo sinh kế cho người dân.

Các hoạt động như phát triển du lịch sinh thái, trồng dược liệu dưới tán rừng, khai thác lâm sản ngoài gỗ hay sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường đang mang lại nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng người dân Phú Thọ. Khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ tài nguyên thiên nhiên, ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ động vật hoang dã và gìn giữ môi trường cũng được nâng cao. Hiện nay tại Phú Thọ, toàn tỉnh quản lý, bảo vệ hơn 405.000 ha đất có rừng, duy trì độ che phủ 43,37%, trong đó gần 200.000 ha rừng tự nhiên và hơn 205.500 ha rừng trồng.

Nguồn tài nguyên rừng phong phú là nền tảng quan trọng để bảo tồn hệ sinh thái, lưu giữ nguồn gen động, thực vật quý hiếm, đồng thời tạo dư địa phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng bền vững.

Đặc biệt, công tác bảo tồn trọng tâm là Vườn Quốc gia Xuân Sơn với diện tích hơn 15.000 ha, độ che phủ rừng trên 95%. Đây là một trong những khu vực có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm; đồng thời lưu giữ bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc Dao, Mường.

Vườn Quốc gia Xuân Sơn là một trong những điểm đến du lịch được lựa chọn của nhiều du khách.

Những năm qua, công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn được triển khai đồng bộ. Lực lượng kiểm lâm, bảo vệ rừng phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và cộng đồng tăng cường tuần tra, kiểm soát, phòng cháy chữa cháy rừng; ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên thiên nhiên, góp phần giữ vững diện tích rừng hiện có và bảo vệ hệ sinh thái rừng đặc dụng.

Theo lãnh đạo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Xuân Sơn, đơn vị triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển sinh kế cộng đồng. Trọng tâm là tăng cường quản lý, bảo vệ rừng; ứng dụng khoa học công nghệ trong tuần tra, giám sát; phục hồi hệ sinh thái và các loài động, thực vật quý hiếm; phát triển sinh kế bền vững thông qua khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển dịch vụ sinh thái và sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức để cộng đồng cùng tham gia bảo vệ rừng, đẩy mạnh phối hợp với các cấp, ngành, nhà khoa học và người dân trong công tác bảo tồn...Cùng với nhiệm vụ bảo vệ rừng, tỉnh đẩy mạnh phục hồi rừng đầu nguồn, bảo tồn nguồn nước, điều tra, giám sát các loài nguy cấp, quý, hiếm; triển khai các dự án phục hồi sinh cảnh và nâng cao chất lượng hệ sinh thái rừng. Điểm nổi bật trong công tác bảo tồn của tỉnh là gắn chặt với phát triển sinh kế cộng đồng.

Người dân vùng đệm được khuyến khích phát triển dược liệu dưới tán rừng, lâm sản ngoài gỗ, chăn nuôi sinh thái, sản xuất nông nghiệp hữu cơ, xây dựng sản phẩm OCOP và mở rộng các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cũng tiếp tục được thực hiện hiệu quả, tạo nguồn thu nhập ổn định cho các gia đình và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng.

Tỉnh cũng lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ phát triển sản xuất theo hướng tuần hoàn, mở rộng mô hình trồng dược liệu, phát triển vật nuôi bản địa, hợp tác xã lâm sản ngoài gỗ gắn với thị trường tiêu thụ. Thực tiễn cho thấy, khi sinh kế được cải thiện, nhận thức của người dân về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cũng thay đổi rõ rệt.

Từ chỗ chủ yếu khai thác tài nguyên rừng, nhiều hộ dân đã chủ động phối hợp, tham gia tuần tra, bảo vệ rừng, phát triển du lịch cộng đồng và gìn giữ cảnh quan. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà đã trở thành lực lượng trực tiếp tham gia bảo tồn đa dạng sinh học, góp phần xây dựng “lá chắn xanh” ngay từ cơ sở. Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển sinh kế cộng đồng mang lại hiệu quả rõ nét.

Hệ sinh thái rừng tiếp tục được bảo vệ; nhiều giá trị tự nhiên và văn hóa được phát huy; đời sống người dân vùng đệm từng bước được cải thiện, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh và du lịch sinh thái. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục cơ cấu lại ngành Lâm nghiệp theo hướng bền vững; mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC); phát triển rừng gỗ lớn, nâng cao chất lượng rừng tự nhiên;

Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám trong quản lý tài nguyên rừng và giám sát đa dạng sinh học; tập trung phát triển kinh tế dưới tán rừng, mở rộng chuỗi giá trị dược liệu bản địa, lâm sản ngoài gỗ, du lịch sinh thái và từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo vệ rừng.

Phú Thọ có hệ động thực vật đa dạng do đó địa phương hướng tới mục tiêu gắn bảo tồn đa dạng sinh học với sinh kế lâu dài của người dân. (Ảnh minh hoạ).

Bên cạnh đó, Phú Thọ đã sớm xây dựng phương án bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được tích hợp trong quy hoạch tỉnh với mục tiêu bảo vệ giá trị của các hệ sinh thái, các loài, các nguồn gen quý hiếm trên địa bàn, góp phần định hướng, xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Đồng thời, tỉnh đã xây dựng kế hoạch thực hiện Đề án “Tăng cường phòng, chống tội phạm về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050” theo Quyết định số 1623/QĐ-TTg, ngày 27/12/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường phòng, chống tội phạm về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”.

Địa phương cũng đưa ra các nhóm giải pháp trọng tâm gồm, nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật về đa dạng sinh học; chủ động nắm chắc tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật có liên quan đến đa dạng sinh học trên các tuyến, địa bàn, lĩnh vực trọng điểm;

Song song là huy động súc mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và người dân ở cơ sở để thực hiện công tác bảo tồn, phòng chống tội phạm, vi phạm pháp luật có liên quan trong bảo vệ đa dạng sinh học, đồng thời nâng cao năng lực phục vụ phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật có liên quan trong bảo vệ đa dạng sinh học trên địa bàn toàn tỉnh.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững, việc gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển sinh kế cộng đồng mang lại nhiều giá trị về kinh tế, xã hội và môi trường. Cách tiếp cận này giúp người dân trở thành chủ thể tham gia bảo vệ tài nguyên thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập từ những mô hình sản xuất thân thiện với thiên nhiên. Đây là hướng đi góp phần bảo vệ các hệ sinh thái, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định của Phú Thọ trong giai đoạn tới.

Nguồn: Bảo tồn đa dạng sinh học giúp ổn định sinh kế cộng đồng