Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau, toàn tỉnh có tổng số 410 trạm cấp nước tập trung phục vụ sinh hoạt, theo công suất khai thác thực tế thì lưu lượng vẫn còn đảm bảo cung cấp nước cho sinh hoạt. Tổng công suất thiết kế 204.212 m3 /ngày đêm; công suất khai thác thực tế 125.421 m3 /ngày đêm, trung bình theo công xuất thiết kế 6,126 triệu m3 /tháng; công suất khai thác thực tế 3,763 triệu m3 /tháng.

Trong đó, đối với nhiệm vụ cấp nước sạch nông thôn, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn hiện quản lý 355 công trình khai thác nước phục vụ cấp nước sinh hoạt, 100% khai thác nước ngầm; tổng công suất thiết kế 72.962 m3 /ngày đêm; công suất khai thác thực tế 40.162 m3 /ngày đêm. Tuy nhiên, hệ thống công trình cấp nước tập trung của tỉnh hiện chưa phát huy hết công suất khai thác, do tình trạng giếng khai thác nhỏ, phân tán, tuyến đường ống nối mạng cục bộ trong khu vực, chưa áp dụng khoa học công nghệ vào khai thác, phân phối nên hoạt động không hiệu quả.

Đến nay, vùng đô thị phân phối nước sạch sinh hoạt đạt 95% dân số, vùng nông thôn chỉ đạt 18% dân số sử dụng hệ thống cấp nước tập trung, 74% dân số nông thôn sử dụng nước từ các giếng khoan gia đình hiện có. Tình trạng sử dụng giếng khoan nhỏ lẻ còn nhiều và ngày càng tăng, chưa có giải pháp quản lý chặt chẽ và hạn chế việc tự khoan giếng hộ gia đình, nhất là tại các khu vực đã có công trình cấp nước tập trung, nguy cơ tầng nước dễ bị xâm nhập mặn và ô nhiễm do nước thải sinh hoạt ngày càng lớn.

Đối với nhiệm vụ cấp nước khu vực đô thị, toàn tỉnh hiện có 55 công trình (trạm/nhà máy) cấp nước tập trung, trong đó: Công ty Cổ phần cấp nước Cà Mau: hiện có 47 công trình khai thác nước phục vụ cấp nước sinh hoạt, 100% khai thác nước ngầm; tổng công suất thiết kế 99.940 m3 /ngày đêm; công suất khai thác thực tế 60.320 m3 /ngày đêm. Công ty Cổ phần cấp nước Bạc Liêu: hiện có 03 công trình khai thác nước phục vụ cấp nước sinh hoạt, 100% khai thác nước ngầm; tổng công suất thiết kế 34.000 m3 /ngày đêm; công suất khai thác thực tế 24.939 m3 /ngày đêm.

Nhiều công trình cấp nước sạch sinh hoạt trên địa bàn tỉnh sử dụng hoàn toàn nguồn nước ngầm.

Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn (Bạc Liêu): quản lý và vận hành 05 trạm cấp nước. Ngoài ra còn có một số doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực cấp nước như: Công ty Cổ phần Nước và Môi trường Khánh An: có 01 công trình cấp nước tập trung với công suất 6.960 m3 /ngày đêm phục vụ cấp nước cho sản xuất tại Khu công nghiệp Khánh An.

Toàn tỉnh hiện đang khai thác nước dưới đất với tổng số 285.740 giếng khoan. Tổng lưu lượng khai thác là 590.506 m3 /ngày đêm. Các loại hình khai thác nước dưới đất trên địa bàn tỉnh gồm: Khai thác quy mô lớn (≥10 m3 /ngày đêm): tổng số giếng khai thác 1.139 giếng, tổng lưu lượng khai thác là 226.154 m3 /ngày đêm; Khai thác nhỏ lẻ, hộ gia đình.

Cà Mau là tỉnh ven biển duy nhất ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long không được bổ sung nguồn nước ngọt từ các sông lớn đầu nguồn, đời sống, sản xuất của người dân phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngầm và nước mưa nên chịu ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng khi hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra ở Cà Mau, dẫn đến khó khăn về nước sinh hoạt, đặc biệt là ở các khu vực thuộc các huyện U Minh, Thới Bình…

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh không có nguồn nước mặt để phục vụ cho sản xuất phi nông nghiệp, các nhu cầu về nước sinh hoạt và sản xuất, kinh doanh phụ thuộc hoàn toàn vào tài nguyên nước dưới đất. Hiện tại, nguồn nước dưới đất của tỉnh đang suy giảm cả về số lượng và chất lượng (nhiều nơi mực nước động hạ thấp 34m), nhưng tỉnh không có nguồn nước thay thế.

Từ đó, gặp rất nhiều khó khăn trong việc hạn chế khai thác nước dưới đất đối với các khu vực đã được UBND tỉnh phê duyệt vùng hạn chế khai thác nước dưới đất. Các tổ chức, cá nhân khai thác nước dưới đất với quy mô nhỏ hơn 10 m3 /ngày đêm chưa chủ động liên hệ với địa phương thực hiện hồ sơ đăng ký khai thác nước dưới đất, nên khó khăn trong công tác quản lý.

Nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về tài nguyên nước, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hoạt động hành nghề khoan nước dưới đất không đúng quy định; phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt, xâm nhập mặn các tầng chứa nước và sụt lún đất; góp phần bảo vệ, khai thác và sử dụng bền vững nguồn nước dưới đất trên địa bàn tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đề nghị UBND các xã, phường tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động hành nghề khoan nước dưới đất.

Tăng cường quản lý hoạt động khai thác nước dưới đất giúp địa phương chủ động phương án điều tiết, đảm bảo nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất (Ảnh minh họa).

Theo đó, UBND các xã, phường cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về hành nghề khoan nước dưới đất, thăm dò, khai thác và sử dụng nước dưới đất đến các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng dân cư.

Trong đó, cần tuyên truyền để người dân hiểu rõ hành nghề khoan nước dưới đất trái phép là hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Tài nguyên nước; tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khoan nước dưới đất phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực do cơ quan có thẩm quyền cấp; chủ công trình chỉ được thuê tổ chức, cá nhân có giấy phép hành nghề hợp pháp để thi công.

Đồng thời, giấy phép hành nghề khoan nước dưới đất được sử dụng trên phạm vi cả nước, không phải xin thêm giấy phép tại địa phương nơi có công trình khoan và không thay thế việc kê khai, đăng ký hoặc xin cấp giấy phép thăm dò, khai thác nước dưới đất của chủ công trình khi pháp luật quy định phải thực hiện các thủ tục này.

Đối với công tác quản lý trước khi thi công, tổ chức, cá nhân hành nghề khoan nước dưới đất phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã nơi có công trình ít nhất 09 ngày trước khi thi công. Việc tiếp nhận thông báo không làm phát sinh thủ tục xin phép hoặc xin chấp thuận của UBND cấp xã, đồng thời không thay thế các thủ tục về kê khai, đăng ký hoặc cấp phép tài nguyên nước theo quy định.

Trên cơ sở thông báo, UBND cấp xã tổ chức lập sổ theo dõi, rà soát thông tin về chủ công trình, đơn vị thi công, giấy phép hành nghề, vị trí, quy mô, mục đích và thời gian thi công; kiểm tra tính hợp lệ của giấy phép, đồng thời đối chiếu vị trí công trình với các khu vực cấm hoặc hạn chế khai thác nước dưới đất, vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt và các khu vực có nguy cơ ô nhiễm, xâm nhập mặn hoặc sụt lún đất để kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm.

Trong quá trình thi công, UBND các xã, phường cần chủ động kiểm tra hiện trường, nhất là tại các khu vực có hoạt động khai thác nước dưới đất tập trung, khu dân cư thường xuyên thiếu nước sinh hoạt, khu vực nuôi trồng thủy sản, cơ sở sản xuất, kinh doanh và các khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn, sụt lún đất. Nội dung kiểm tra tập trung vào điều kiện hành nghề của đơn vị thi công; việc thực hiện các thủ tục về kê khai, đăng ký, thăm dò và khai thác nước dưới đất của chủ công trình; sự phù hợp giữa thực tế thi công với nội dung đã thông báo.

Khi phát hiện các trường hợp hành nghề không có giấy phép, sử dụng giấy phép hết hiệu lực, cho mượn hoặc sử dụng giấy phép của tổ chức, cá nhân khác, khoan không đúng nội dung đã thông báo hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm, xâm nhập mặn, sụt lún đất, chính quyền địa phương phải yêu cầu chấm dứt ngay hành vi vi phạm, lập biên bản và xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Đồng thời, cần tăng cường quản lý để không xảy ra tình trạng công trình đã khoan hoàn thành, đưa vào khai thác nhưng chính quyền địa phương không nắm được thông tin về chủ công trình, đơn vị thi công, vị trí, quy mô và mục đích khai thác.

Bên cạnh đó, các địa phương cần chủ động xử lý kịp thời các hành vi vi phạm và các tình huống phát sinh trong quá trình thi công. Trường hợp phát hiện hoạt động khoan có dấu hiệu hoặc nguy cơ gây ô nhiễm tầng chứa nước, xâm nhập mặn, sụt lún đất hoặc mất an toàn, UBND cấp xã phải tổ chức kiểm tra, yêu cầu thực hiện ngay các biện pháp phòng ngừa, bảo đảm an toàn và thông báo Sở Nông nghiệp và Môi trường để phối hợp xử lý.

Nếu xảy ra sụt lún đất hoặc sự cố bất thường ảnh hưởng đến công trình, tài sản và đời sống nhân dân thì phải yêu cầu ngừng ngay việc thi công, tổ chức khoanh vùng, cảnh báo và thực hiện các biện pháp khắc phục theo quy định./.

Nguồn: Cà Mau yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác nguồn nước dưới đất