Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là khu vực có nguy cơ cao về hạn hán và thiếu nước ngày càng gia tăng. Chính vì vậy, việc chuyển đổi từ tưới truyền thống sang các giải pháp tưới tiên tiến (tưới nhỏ giọt, phun mưa...) đang trở thành xu hướng tất yếu.

Theo đánh giá từ Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các công nghệ này đã chứng minh hiệu quả vượt trội: giúp tiết kiệm từ 20 - 40% lượng nước, giảm 20 - 50% chi phí nhân công chăm sóc và hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường nhờ giảm lượng phân bón rửa trôi. Đặc biệt, năng suất cây trồng cạn có thể tăng trung bình từ 10 - 30%, góp phần nâng cao đáng kể thu nhập cho người nông dân. Tưới tiết kiệm nước không còn chỉ là giảm lượng nước sử dụng mà đã tiến hóa thành tưới chính xác, tưới thông minh, gắn với số hóa và trí tuệ nhân tạo.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, toàn tỉnh có khoảng 84.661 ha cây trồng cạn được áp dụng phương pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước; trong đó có trên 69.000 ha tưới phun mưa diện rộng; gần 10.500 ha tưới phun cục bộ; 3.312 ha tưới nhỏ giọt; gần 1.590 ha tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân và 32 ha tưới tiết kiệm trong nhà kính. Diện tích này tập trung chủ yếu ở các loại cây có giá trị kinh tế cao như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, cam, quýt... Bên cạnh đó, một số cây hằng năm như khoai lang, rau màu cũng được doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm.

Vừa đầu tư 300 triệu đồng lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt trên 5 ha cà phê và sầu riêng, gia đình chị Lê Thị Ngọc (xã Đắk Phơi) đã giảm đáng kể thời gian, công sức dành cho việc tưới tiêu. Thay vì kéo ống đến từng gốc cây, chị chỉ cần thao tác trên hệ thống điều khiển, nước được phân phối đến từng gốc đã lắp đặt hệ thống. Sau khi áp dụng hệ thống tưới tự động, chị Ngọc nhận thấy rõ sự thay đổi, công việc nhẹ nhàng hơn, cây trồng sinh trưởng tốt hơn, đặc biệt là trong mùa khô.

Việc áp dụng hệ thống tưới tự động không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn nước mà còn giảm ngày công lao động. Không dừng ở tự động hóa khâu tưới, gia đình chị Ngọc còn kết hợp bón phân qua đường ống. Phân bón được hòa vào nguồn nước và đưa đến vùng rễ, giúp cây hấp thụ thuận lợi hơn, hạn chế thất thoát do rửa trôi.

Công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước trở thành giải pháp quan trọng để đảm bảo hoạt động sản xuất nông nghiệp mùa khô.

Còn đối với hộ ông Nguyễn An Sơn (thôn 6, xã Cư M’gar), với 6,5 ha cà phê, ông đã đầu tư 500 triệu đồng để lắp đặt hệ thống tưới tiên tiến Israel và máy móc thiết bị sơ chế cà phê nhân. Nhờ hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp với bón phân, cây hấp thụ dinh dưỡng đều hơn, giảm thất thoát phân bón và tiết kiệm 40% nước so với phương pháp truyền thống, giảm 30% lượng phân mà chất lượng quả vẫn đồng đều.

Dù mang lại hiệu quả rõ rệt, việc nhân rộng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước hiện vẫn gặp không ít khó khăn. Chi phí đầu tư ban đầu tương đối lớn, trong khi giá nông sản còn biến động khiến nhiều hộ dân cân nhắc khả năng đầu tư. Việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ cũng chưa đồng đều. Trước tình hình trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk đề xuất các giải pháp tổng thể nhằm nhân rộng mô hình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn chủ lực gắn với đẩy mạnh sản xuất thông minh và chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh.

Trước hết, nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách và huy động nguồn lực, Sở đề xuất việc cụ thể hóa các chính sách của Trung ương, đặc biệt là Nghị định số 77/2018/NĐ-CP về hỗ trợ phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Trong đó, ưu tiên lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình, dự án như: Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Chương trình phát triển nông nghiệp bền vững, Chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu, các dự án ODA… để hỗ trợ đầu tư hạ tầng tích trữ nước, hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn chủ lực.

Khuyến khích xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp, HTX, tổ chức kinh tế tham gia đầu tư, liên kết sản xuất gắn với ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước; từng bước hình thành chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp bền vững. Đồng thời nghiên cứu, đề xuất cơ chế hỗ trợ tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất vay cho nông dân, HTX đầu tư hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, nhất là đối với các vùng sản xuất tập trung cây trồng cạn chủ lực.

Nhóm giải pháp tiếp theo là về khoa học công nghệ, Sở đề nghị đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao các công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước phù hợp với từng loại cây trồng cạn chủ lực (cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, cây ăn quả…), điều kiện thổ nhưỡng và nguồn nước của từng vùng sinh thái. Từng bước ứng dụng các giải pháp tưới thông minh như: Tưới tự động, bán tự động; hệ thống cảm biến độ ẩm đất, thời tiết; điều khiển tưới từ xa thông qua thiết bị di động, góp phần tiết kiệm nước, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước.

Đơn vị cũng đề xuất xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu số về diện tích áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước; tích hợp với cơ sở dữ liệu ngành nông nghiệp để phục vụ công tác quản lý, theo dõi, đánh giá hiệu quả và hoạch định chính sách. Cùng với đó, khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ, HTX dịch vụ nông nghiệp tham gia cung cấp giải pháp số, thiết bị tưới thông minh, dịch vụ tư vấn, bảo trì hệ thống cho người dân./.

Nguồn: Công nghệ tưới tiết kiệm góp phần đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất