Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chịu nhiều biến động phức tạp từ các yếu tố địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và sự gia tăng của các hàng rào phòng vệ thương mại, ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu gỗ cùng sản phẩm gỗ của Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn và thử thách.

Năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 17,2 tỷ USD, tiếp tục giữ vị trí trong top các ngành xuất khẩu hàng đầu của cả nước. Trong 9 tháng năm 2026, giá trị xuất khẩu của nhóm hàng này ước đạt gần 13,43 tỷ USD, tăng trưởng gần 6,3% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, đà tăng trưởng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.

Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), cho biết ngành gỗ Việt Nam đã hình thành hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh, từ rừng trồng, khai thác đến chế biến và xuất khẩu. Việt Nam cũng có vị thế cao trên thị trường thế giới về đồ gỗ nội, ngoại thất chế biến sâu. Tuy vậy, ngành vẫn đối mặt với những điểm nghẽn khi xuất khẩu còn phụ thuộc nhiều vào thị trường Hoa Kỳ, chiếm hơn 50% kim ngạch, trong khi mô hình gia công theo đơn đặt hàng (OEM) khiến doanh nghiệp dễ bị tác động khi chính sách thương mại thay đổi.

Vì vậy, đa dạng hóa thị trường không nên chỉ dừng ở việc tìm thêm khách hàng cho những sản phẩm hiện có. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao giá trị sản phẩm, tham gia sâu hơn vào thiết kế, phát triển thương hiệu và xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn. Bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc hay EU, nhiều thị trường quy mô nhỏ hơn cũng đang cho thấy dư địa phát triển rất lớn.

Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu giúp ngành gỗ chủ động thích ứng với biến động (Ảnh minh họa).

Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang UAE với trị giá 35 triệu USD, chiếm khoảng 1% trong tổng trị giá nhập khẩu nhóm hàng này (đạt khoảng 3,8 tỷ USD). Điều này cho thấy dù là thị trường có quy mô dân số nhỏ nhưng UAE cũng là thị trường tiềm năng cho sản phẩm gỗ Việt. Tháng 2/2026, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) chính thức có hiệu lực, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp gỗ xuất khẩu vào thị trường này nhờ tận dụng ưu đãi thuế quan.

Với Tây Ban Nha, thị trường này có nhu cầu rất lớn về sản phẩm gỗ nội thất gia đình và ngoài trời; sản phẩm làm từ mây trê/vật liệu tự nhiên. Trong 7 tháng năm 2026, Việt Nam chỉ mới cung cấp sản phẩm gỗ cho Tây Ban Nha với trị giá 9,38 triệu USD. Dù vậy, tín hiệu tích cực là con số tăng trưởng 138% về kim ngạch, kết quả này cho thấy thị trường đang bắt đầu mở cho các sản phẩm Việt.

Với thị trường Australia, năm 2025, quốc gia này đã chi 6,3 tỷ AUD (khoảng 5 tỷ USD) để nhập khẩu gỗ và lâm sản, Việt Nam là đối tác nhập khẩu lớn thứ 7 với 125 triệu USD. Việt Nam hiện có tiềm năng mở rộng các nhóm sản phẩm gỗ nội thất phòng khách, phòng ngủ cho thị trường. Mỗi năm, Australia sẽ chi khoảng 550 triệu USD để nhập khẩu nhóm hàng này.

Tại khu vực Nam Á, Ấn Độ là thị trường quy mô lớn với dân số hơn 1,4 tỷ người. Thị trường đồ gỗ và nội thất của Ấn Độ hiện được định giá khoảng 22 tỷ USD và dự kiến đạt 30 đến 40 tỷ USD trong thời gian tới với tốc độ tăng trưởng 8% đến 10%/năm. Ấn Độ nhập khẩu khoảng 2 đến 3 tỷ USD gỗ và sản phẩm gỗ mỗi năm. Cơ cấu tiêu thụ nội thất tại đây tập trung vào nhóm đồ gia dụng (chiếm 60%), nội thất văn phòng (20%) và khách sạn, nhà hàng (10%). Lợi thế lớn của doanh nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu sang Ấn Độ là được hưởng thuế suất ưu đãi từ 0% đến 5% theo Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Ấn Độ (AIFTA), thấp hơn nhiều so với mức thuế MFN thông thường từ 20% đến 25%.

Mặc dù tiềm năng tại các thị trường là rất lớn, đại diện hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cũng đưa ra những cảnh báo quan trọng về các quy định kỹ thuật khắt khe và rào cản thương mại mà doanh nghiệp xuất khẩu cần bắt buộc tuân thủ.

Để vượt qua các rào cản và khai thác tối đa dư địa thị trường, hệ thống Thương vụ khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy tiếp cận thương mại. Trước hết, doanh nghiệp cần chủ động chuyển dịch từ cạnh tranh về giá sang nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến thiết kế, ứng dụng công nghệ và xây dựng thương hiệu riêng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào mô hình gia công giá rẻ.

Việc chuẩn bị sẵn sàng bộ hồ sơ số năng lực doanh nghiệp, chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu hợp pháp (FSC, PEFC) và tuân thủ các quy định tiêu chuẩn xanh là điều kiện tiên quyết để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, về phương thức xúc tiến thương mại, các Thương vụ đề xuất chuyển đổi mô hình từ việc doanh nghiệp tham gia các hội chợ riêng lẻ sang thiết lập khu gian hàng quốc gia mang nhận diện chung của Việt Nam.

Các doanh nghiệp cũng được khuyến nghị tận dụng tối đa các kênh bán hàng trực tuyến đang phát triển mạnh tại thị trường Châu Âu và UAE, tham gia các triển lãm chuyên ngành uy tín tại địa bàn sở tại, đồng thời chủ động liên kết với các hiệp hội nhập khẩu, chuỗi bán lẻ quốc tế và cân nhắc giải pháp đầu tư liên doanh sản xuất tại các thị trường tiềm năng nhằm chủ động chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chính sách ưu đãi địa phương./.

Nguồn:Mở rộng cơ hội xuất khẩu gỗ từ các thị trường ngách