Sau khi sáp nhập, TP. HCM có mạng lưới hệ thống công trình thủy lợi lớn và phức tạp: tổng số công trình, hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn thành phố là 1.301 công trình. Nhiệm vụ của hệ thống công trình thủy lợi nhằm đảm bảo tưới tiêu, ngăn mặn, xổ phèn, cải thiện ô nhiễm phục vụ sản xuất nông nghiệp cho 115.185 ha và đảm bảo cấp nước phục vụ sinh hoạt, công nghiệp trực tiếp từ các hồ chứa và công trình thủy lợi là 1.095.000 m3/ngày đêm.

Theo đánh giá của UBND thành phố, trong giai đoạn 2021 - 2025, công tác bảo vệ chất lượng nước trong công trình thủy lợi trên địa bàn đạt được các kết quả khả quan với sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành; hành lang pháp lý đầy đủ bảo đảm hoạt động hiệu quả của bộ máy nhà nước; công tác tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra đã được quan tâm thực hiện thường xuyên. Bên cạnh các kết quả đạt được, vẫn còn một số những cần tiếp tục giải quyết, nhất là trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, TP. HCM xác định công tác quản lý, khai thác, bảo vệ công trình thủy lợi và kiểm soát chất lượng nước trong công trình thủy lợi đang phải đối mặt với nhiều thách thức: Các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, các khu dân cư, khu công nghiệp xả nước thải, chất thải chưa đạt quy chuẩn quy định vào công trình thủy lợi; công tác tuyên truyền, vận động người dân không xả rác thải, nước thải vào công trình thủy lợi còn hạn chế về số lượng;

Việc kiểm soát chất lượng nguồn nước tại các công trình thủy lợi trên địa bàn thành phố còn gặp nhiều khó khăn (Ảnh minh họa: LB).

Bên cạnh đó, công tác quan trắc chất lượng nguồn nước còn thực hiện thủ công; một số hệ thống công trình thủy lợi đầu tư chưa được đồng bộ, khép kín và không được duy tu, sửa chữa, nâng cấp kịp thời; công tác phối hợp trong kiểm soát nguồn xả thải gây ô nhiễm tại khu vực giáp ranh thành phố hoặc từ các tuyến kênh, rạch do địa phương quản lý xả gián tiếp vào công trình thủy lợi vẫn còn tiếp diễn, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý.

Để phát huy vai trò của hệ thống công trình thủy lợi trong phát triển kinh tế, phòng chống thiên tai, trong giai đoạn tới TP. HCM bảo đảm số lượng, chất lượng nước trong công trình thủy lợi đáp ứng yêu cầu phục vụ đa mục tiêu; chủ động tích trữ, điều hoà nguồn nước, khai thác, sử dụng hiệu quả đi đôi với bảo đảm an toàn công trình; phòng, chống hiệu quả các thảm họa, thiên tai liên quan đến nước, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Địa phương này đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Bảo đảm chất lượng nước trong các hệ thống công trình thủy lợi đáp ứng yêu cầu phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt đạt tỷ lệ 100%. Tổ chức việc lắp đặt hệ thống giám sát vận hành, quan trắc chất lượng nước mặt tự động, liên tục đối với hệ thống công trình thủy lợi Kênh Đông Củ Chi, hệ thống công trình thủy lợi Hóc Môn - Bắc Bình Chánh và các hồ chứa có nhiệm vụ cấp nước sinh hoạt.

Đầu tư nâng cấp đồng bộ, khép kín hệ thống công trình thủy lợi; thường xuyên duy tu, sửa chữa các công trình thủy lợi hư hỏng, xuống cấp, thiếu năng lực phòng, chống lũ; chủ động phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu. Nâng cao nhận thức cộng đồng và năng lực quản lý nhà nước của các cơ quan, đơn vị về kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ chất lượng nước trong công trình thủy lợi. Tăng cường kiểm tra chuyên ngành và xử lý vi phạm xả nước thải vào công trình thủy lợi theo thẩm quyền.

TP. HCM tiếp tục tuyên truyền sâu rộng, vận động nhân dân chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, bảo vệ chất lượng nước trong công trình thủy lợi, các quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực bảo vệ môi trường và Cuộc vận động “Người dân TP. HCM không xả rác ra đường phố và kênh rạch, vì Thành phố sạch, xanh và thân thiện môi trường” nhằm nâng cao nhận thức, ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng, doanh nghiệp và người dân.

Chú trọng phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ chất lượng nước công trình thủy lợi thông qua việc điều tra, thống kê các nguồn xả thải vào công trình thủy lợi. Tăng cường kiểm tra chuyên ngành và xử lý vi phạm xả nước thải vào công trình thủy lợi theo thẩm quyền, đảm bảo các trường hợp xả nước thải vào công trình thủy lợi phải được cấp phép và xử lý đạt quy chuẩn quy định.

Tổ chức quan trắc, theo dõi diễn biến chất lượng nước trong các hệ thống công trình thủy lợi được giao quản lý. Chủ động cảnh báo ô nhiễm và tập trung xử lý, khắc phục tình trạng ô nhiễm nguồn nước (nếu có). Xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu về hiện trạng chất lượng nước; thông tin nguồn thải; tình hình vi phạm và xử lý vi vi phạm về xả nước thải gây ô nhiễm nguồn nước trong công trình thủy lợi; dữ liệu quan trắc khí tượng, thuỷ văn để phục vụ quản lý, vận hành đập, hồ chứa nước theo thời gian thực...

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào kiểm soát, giám sát ô nhiễm nguồn nước; xây dựng tiêu chí bảo vệ môi trường trong công tác thi đua, khen thưởng. Xây dựng cơ chế, chính sách thực hiện công tác quản lý, khai thác đối với các hoạt động nuôi trồng thủy sản, phát điện, du lịch... trong lòng hồ chứa thủy lợi đảm bảo phù hợp với Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Quy hoạch sử dụng đất của địa phương và mục tiêu, nhiệm vụ của hồ chứa gắn với bảo vệ môi trường nước, phát triển bền vững.

Thành phố chú trọng hiện đại hoá hệ thống quan trắc, cảnh báo, cơ sở thông tin dữ liệu liên quan đến chất lượng nước và an toàn đập, hồ chứa nước, công trình thủy lợi kết nối với hệ thống quan trắc khí tượng, thuỷ văn để phục vụ quản lý, vận hành đập, hồ chứa nước công trình thủy lợi theo thời gian thực nhằm nâng cao năng lực tích trữ, điều hòa, phân phối nguồn nước, bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác quản lý, khai thác, bảo vệ công trình thủy lợi và kiểm soát chất lượng nước.

Các đơn vị thường xuyên thực hiện nạo vét, phát quang, vớt rong cỏ lục bình khơi thông dòng chảy.

Đầu tư nâng cấp, duy tu, sửa chữa các công trình thủy lợi, đập, hồ chứa nước để tăng dung tích hữu ích của hồ, cải thiện chất lượng nước, điều hòa phân phối nguồn nước hợp lý, đảm bảo an toàn công trình, trong đó ưu tiên các công trình có nguy cơ rủi ro cao, lưu vực tập trung dòng chảy nhanh. Đầu tư khép kín, hoàn chỉnh hệ thống công trình thuỷ lợi, bảo đảm chủ động trữ nước ngọt, điều hoà, phân phối nguồn nước trong nội tỉnh.

Thường xuyên thực hiện nạo vét, phát quang, vớt rong cỏ lục bình khơi thông dòng chảy góp phần cải thiện chất lượng nước; nạo vét bồi lắng lòng hồ, bảo đảm dung tích hữu ích của hồ chứa theo thiết kế; duy tu, bảo dưỡng công trình nhằm giảm thất thoát nước, nâng cao hiệu quả tưới, tiêu và khả năng điều tiết nguồn nước. Xây dựng hành lang an toàn bảo vệ nguồn nước dọc theo hệ thống kênh lấy nước, dẫn - chuyển nước (kênh hở) phục vụ cấp nước sinh hoạt kết hợp rào chắn (lưới B40) nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi xâm hại nguồn nước trong công trình thủy lợi./.

Nguồn:Đảm bảo chất lượng nguồn nước tại các công trình thủy lợi ở TP. HCM