Ảnh: VGP

Giữ màu xanh, mở đường sinh kế

…Tiếng gọi nhau vang dồn trong các bản, người mang dao phát, người vác cành cây xanh, dân quân, kiểm lâm, công an xã nhanh chóng có mặt tại "điểm nóng".

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, anh Đỗ Đức Mạnh, Kiểm lâm viên xã Nà Tấu, vẫn nhớ rõ buổi chiều ngày 5/4/2026, anh kể lại: "Lúc nhận tin báo cháy, anh em lập tức vào hiện trường. Lửa lan nhanh vì thời tiết hanh khô, thực bì dày. Chúng tôi vừa dập lửa tại chỗ, vừa phát quang tạo đường băng cản lửa để ngăn cháy lan sang rừng phòng hộ và khu dân cư. Đến khoảng 19h30 cùng ngày, đám cháy cơ bản được khống chế. Nguyên nhân sau đó được xác định do người dân dùng lửa tạo khói để bắt ong trong rừng, tàn lửa rơi xuống cành khô, bén cháy giữa cao điểm mùa khô".

Giữa tháng 4/2026, một cột khói đen bất ngờ bốc lên, báo hiệu một vụ cháy rừng bùng phát tại xã Nà Tấu (Điện Biên) - Ảnh: Nà Tấu

Ở xã Nà Tấu, những vụ việc như vậy luôn là nỗi lo thường trực. Hiện toàn xã có hơn 10.200 ha rừng, trong khi lực lượng kiểm lâm địa bàn chỉ có 2 người. "Áp lực rất lớn, nhất là từ tháng 10 đến tháng 4 hằng năm. Chỉ cần một sơ suất nhỏ khi đốt nương, xử lý thực bì hay dùng lửa trong rừng là nguy cơ cháy có thể xảy ra", anh Mạnh nói.

Anh Đỗ Đức Mạnh, Kiểm lâm viên xã Nà Tấu (người không đội mũ) - Ảnh: VGP

Chính vì vậy, thay vì chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách, chính quyền địa phương chọn cách kéo người dân cùng tham gia giữ rừng.

Các cuộc họp bản được tổ chức thường xuyên. Văn bản pháp luật được dịch sang tiếng dân tộc, phát trên loa truyền thanh. Kiểm lâm xuống tận từng thôn bản nhắc nhở bà con về nguy cơ cháy rừng, hướng dẫn cách sử dụng lửa an toàn khi làm nương…

Ví dụ như tại bản Nà Tấu 1, lợi ích từ việc cộng đồng tham gia giữ rừng đã trở nên rõ rệt. Bản hiện quản lý hàng trăm ha rừng, mỗi năm nhờ bảo vệ tốt diện tích này, cộng đồng được chi trả khoảng 300 triệu đồng từ chính sách dịch vụ môi trường rừng. Thay vì chia đều cho từng hộ, người dân họp bản thống nhất dùng khoản tiền này đầu tư hạ tầng giao thông. Bà con còn tự nguyện đóng góp thêm ngày công và hiến đất để mở tuyến đường dài 4,5 km vào khu vực đất sản xuất.

Con đường men theo sườn đồi, xuyên qua những khoảnh rừng trước đây gần như biệt lập mỗi mùa mưa. Ngày trước, nông sản làm ra phải gùi bộ hoặc chở bằng xe máy trên đường đất trơn trượt. Nhiều diện tích đất bỏ hoang vì không có đường vận chuyển. Giờ đây, xe tải nhỏ đã có thể vào tận nơi. Người dân mạnh dạn mở rộng diện tích canh tác, chi phí vận chuyển giảm xuống. Nhờ đó, ngô, sắn, lúa nương bán được giá hơn.

Việc hoàn thành tuyến đường dài 4,5 km vào khu vực đất sản xuất bản Nà Tấu 1 mở ra điều kiện thuận lợi cho người dân trong sản xuất, vận chuyển nông sản và phát triển kinh tế - Ảnh: Nà Tấu

Rừng còn, bản còn

Còn tại một xã khác của tỉnh Điện Biên là Nà Bủng, màu xanh của hơn 9.500 ha rừng cũng đang được giữ bằng sự vào cuộc của cả cộng đồng.

Sau sáp nhập, xã Nà Bủng có diện tích tự nhiên hơn 16 nghìn ha, địa bàn rộng, nhiều bản cách xa trung tâm. Rừng chiếm khoảng 58% diện tích tự nhiên. Đây là vùng phòng hộ quan trọng, giữ đất, giữ nước cho cả khu vực.

Ngay từ đầu năm, các lực lượng công an, quân sự, kiểm lâm đã xây dựng quy chế phối hợp bảo vệ rừng. Những cuộc họp dân được tổ chức ngay tại bản. Người dân ký cam kết bảo vệ rừng và được hướng dẫn làm nương đúng quy định.

Một góc xã Nà Bủng (Điện Biên) - Ảnh: Nà Bủng

Anh Vừ A Tùng, Kiểm lâm địa bàn xã Nà Bủng chia sẻ: "Chúng tôi thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng tuyên truyền đến từng bản, hướng dẫn bà con không đốt nương vào thời điểm cấp cảnh báo cháy rừng ở mức 4,mức 5".

Ở những khu vực rừng trọng điểm, lực lượng dân quân cùng người dân thay nhau tuần tra. Anh Thào A Củng, ở bản Nộc Cốc 1 cho biết: "Những thời điểm như sau Tết, bà con đốt nương nhiều nên nguy cơ cháy rừng rất cao. Chúng tôi thường xuyên đi kiểm tra, nhắc nhở người dân, đồng thời sẵn sàng tham gia chữa cháy nếu có sự cố xảy ra".

Sau sáp nhập, lực lượng kiểm lâm vẫn mỏng trong khi địa bàn quản lý rộng hơn trước. Vì vậy, việc giao đất, giao rừng gắn với phân định rõ ranh giới được xem là giải pháp quan trọng. Khi được giao rừng, người dân bắt đầu coi rừng là tài sản cần bảo vệ.

Tại bản Huổi Dạo, cộng đồng đang quản lý hơn 1.000 ha rừng được Nhà nước giao từ năm 2013. Vào mùa khô, bà con thường xuyên tổ chức tuần tra, kiểm soát rừng. Khi có cháy, người dân lập tức tham gia chữa cháy cùng lực lượng chức năng. "Có rừng thì có nước sản xuất, có đất để làm ăn. Mất rừng là đời sống khó khăn ngay", ông Giàng A Chư, Trưởng bản Huổi Dạo tâm sự.

Lực lượng chức năng cùng người dân tham gia phát dọn thực bì, mở đường băng cản lửa nhằm tăng cường công tác phòng, chống cháy rừng tại Điện Biên - Video: VGP

Cách đó không xa, bản Vàng Đán của đồng bào Dao nằm ở đầu nguồn suối Nà Hỳ. Bản có 61 hộ dân, được giao quản lý hơn 500 ha rừng tự nhiên. Nhiều năm nay, người dân nơi đây duy trì việc phát dọn thực bì, làm đường băng cản lửa trước mùa khô.

Trưởng bản Lý A Sử chia sẻ: "Điều quan trọng nhất là người dân hiểu được giá trị của rừng. Bà con giờ ý thức hơn nhiều, ai cũng hiểu giữ rừng là giữ cuộc sống của mình".

Và giữa những cánh rừng ở Điện Biên hôm nay, có thể bắt gặp hình ảnh quen thuộc, kiểm lâm bám rừng, dân quân tuần tra, người dân tự giác phát đường băng cản lửa trước mùa khô. Họ giữ rừng bằng những việc rất cụ thể; giữ để ngăn đất đá sạt xuống bản làng mỗi mùa mưa bão; giữ để nguồn nước không cạn; giữ để có thêm sinh kế từ dịch vụ môi trường rừng, từ những mùa nương ổn định hơn; và trên hết, giữ để màu xanh ấy còn lại mãi cho những thế hệ mai sau.

Nguồn: Đám cháy rừng và lời nhắc về ‘lá chắn’ cộng đồng