Con số 25 tỷ euro là mục tiêu huy động đến năm 2035, không phải khoản EU cam kết chi trực tiếp. Các dự án đầu tiên gắn với Ai Cập và Tunisia, trong đó chương trình lưới điện 1,6 tỷ euro của Ai Cập là điểm nhấn.

Bảo lãnh là lá chắn rủi ro, không phải ngân phiếu

Nguồn bảo lãnh đến từ Quỹ Phát triển Bền vững châu Âu Plus (EFSD+). Đây là bảo lãnh không cấp vốn trực tiếp: EU chia sẻ khoản lỗ xác định để bên cho vay mạnh dạn tài trợ dự án rủi ro.

Các đối tác gồm Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB), Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) và các tổ chức tài chính phát triển khác. T-MED kết nối nhà đầu tư với các dự án có khả năng hoàn tất giao dịch.

Mục tiêu 25 tỷ euro dự kiến kết hợp bảo lãnh, khoản vay, vốn cổ phần và vốn tư nhân, chứ không phải ngân sách EU. Các lĩnh vực gồm điện tái tạo, hydro, lưới điện, lưu trữ, kết nối xuyên biên giới và công nghệ sạch; chương trình còn hướng đến đào tạo 10.000 lao động. Chưa công bố tỷ lệ đòn bẩy ở cấp dự án.

Các dự án được T-MED hỗ trợ hoặc thúc đẩy có tổng giá trị công bố vượt 2,5 tỷ euro. Tại Ai Cập, ngoài chương trình lưới điện 1,6 tỷ euro còn có dự án hydro ở Ain Sokhna. Tunisia cũng nằm trong danh mục, nhưng chưa có thông tin đầy đủ về bên cho vay, nhà tài trợ và tình trạng giải ngân.

Việc phát điện đi cùng đầu tư lưới điện cho thấy ưu tiên ban đầu là những dự án có hạ tầng kết nối và đầu ra năng lượng rõ ràng, yếu tố giúp tăng khả năng vay vốn.

Cơ hội cho thiết bị và khoáng sản

Hạ tầng lưới điện có thể hưởng lợi sớm. Trạm biến áp, máy biến áp và cáp cao thế tại Ai Cập tiêu thụ nhiều đồng. Xu hướng điện khí hóa cũng hỗ trợ nhu cầu kim loại này, do thiết bị truyền tải và phân phối chiếm phần đáng kể trong tiêu thụ công nghiệp.

Theo thông tin được dẫn lại từ Báo cáo Triển vọng Khoáng sản Quan trọng Toàn cầu 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, công nghệ năng lượng thúc đẩy nhu cầu khoáng sản, còn đầu tư lưới điện góp phần tăng nhu cầu đồng. Báo cáo được cho là ghi nhận các nhà khai thác lớn nhất chiếm hơn ba phần tư mức tăng nguồn cung giai đoạn 2023-2025; các nhận định này chưa được xác minh độc lập.

Nhu cầu tăng không đồng nghĩa khai thác và chế biến sẽ diễn ra tại địa phương. Nếu thiếu quy định nội địa hóa, thiết bị có thể tiếp tục đến từ châu Á. Với nhà đầu tư khai khoáng, T-MED chỉ là tín hiệu tăng thêm khiêm tốn cho nhu cầu đồng và vật liệu pin; ảnh hưởng thực tế phụ thuộc việc dự án có hoàn tất thu xếp tài chính hay không.

Những rủi ro cần theo dõi

Tài liệu của Hội đồng Chiến lược EFSD+ năm 2025 được cho là ghi nhận 8,7 tỷ euro bảo lãnh đã ký nhưng mới giải ngân 231 triệu euro. Số liệu áp dụng cho toàn EFSD+, không riêng T-MED, và chưa được xác minh độc lập. Đàm phán với đối tác cùng phê duyệt của EU có thể làm chậm tiến độ.

Rủi ro gồm chậm chuẩn bị dự án, biến động tiền tệ và chính sách, lưới điện chưa sẵn sàng và tập trung chuỗi cung ứng. Dự án thu nội tệ nhưng vay euro hoặc USD sẽ chịu áp lực nợ khi nội tệ mất giá. Nếu truyền tải không theo kịp phát điện, nhà máy phải cắt giảm sản lượng. Nhà cung cấp Trung Quốc giá cạnh tranh cũng có thể cản trở mục tiêu phát triển khai thác tại châu Âu và khu vực.

T-MED chia sẻ rủi ro với mục tiêu huy động 25 tỷ euro, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào giao dịch thực tế. Nhà đầu tư nên theo dõi các khoản đầu tư có tên EIB, EBRD hoặc đối tác triển khai; việc thu xếp tài chính cho lưới điện Ai Cập và hydro Ain Sokhna; cùng thông tin về tỷ lệ đòn bẩy và nội địa hóa. Cho đến năm 2035, 25 tỷ euro vẫn là mục tiêu, chưa phải kết quả.

Nguồn:EU triển khai nền tảng đầu tư bảo lãnh cho năng lượng sạch