Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, yêu cầu bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng ngày càng cao, ngành trồng trọt tỉnh Khánh Hòa đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng xanh, hữu cơ và tuần hoàn. Đây không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là yêu cầu chiến lược để đảm bảo phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân và gia tăng sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế.

Tại thôn Hòn Lay, xã Trung Khánh Vĩnh, mô hình sản xuất của gia đình chị Trần Thị Hoa cho thấy hiệu quả từ việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Trước đây, chị Hoa canh tác bưởi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, năng suất và chất lượng trái chưa cao. Từ khi tham gia các lớp tập huấn về sức khỏe cây trồng, chị Hoa đã thay đổi cách làm, áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ một cách bài bản, đem lại hiệu quả cho vườn bưởi.

Chị Hoa chia sẻ thêm: Sau khi được học hỏi kinh nghiệm, tôi áp dụng phân sinh học, phân chuồng ủ hoai và kỹ thuật chăm sóc đúng cách. Vườn bưởi xanh tốt hơn, ít sâu bệnh, trái đẹp, ngon và bán được giá cao hơn từ 3.000-5.000 đồng/kg so với trước đây. Không còn dùng thuốc trừ cỏ hóa học, chỉ phát cỏ thủ công, kết hợp bón phân hữu cơ để cải tạo đất. Tôi cũng đào hố theo hình chữ X quanh gốc, vừa giữ ẩm mùa khô, vừa thoát nước mùa mưa, giúp đất tơi xốp dần.

Nông nghiệp công nghệ cao được nhiều hộ sản xuất mạnh dạn áp dụng, nâng cao hiệu quả sản xuất, chất lượng nông sản.

Tại vùng rau an toàn thôn An Hải (xã Phước Dinh) với hàng trăm hécta, đạt các chứng chỉ VietGAP, GlobalGAP và cả Organic. Theo đại diện trang trại nông nghiệp hữu cơ Tiên Tiến (xã Phước Dinh), quy trình sản xuất nông nghiệp theo mô hình khép kín của chúng tôi đều tận dụng toàn bộ sản phẩm trong trang trại. Những phế phẩm của cây măng tây, đậu phộng, mè... sẽ dùng làm nguồn thức ăn cho đàn bò hơn 500 con; nguồn phân bò dùng nuôi trùn quế; phân trùn quế làm phân bón cho cây măng tây, đậu phộng, mè và một số loại thảo mộc, rau ăn lá; riêng thịt trùn quế được dùng làm nguồn thức ăn cho cá, gà....

Chỉ sau một năm đầu khảo nghiệm, các sản phẩm trồng trọt và chăn nuôi của trang trại Tiên Tiến đã được Bộ Nông nghiệp Mỹ và Liên minh Châu Âu cấp chứng nhận đạt chuẩn Organic, giúp cho trang trại mang về nguồn doanh thu hàng chục tỷ đồng/năm. Hiện nay, trang trại đã mở rộng đến cơ sở 2 và 3 với hơn 200ha, phát triển kinh tế nông nghiệp công nghệ cao; các dự án trồng trọt, chăn nuôi và phủ xanh đồi trọc đều thích ứng tốt và cho hiệu quả kinh tế cao.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, những năm qua, diện tích sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn tỉnh không ngừng được nâng lên, hiện nay đạt 720,35ha, tập trung vào các cây trồng như: Nho, táo, măng tây, dưa lưới... Các mô hình này ứng dụng nhà kính, nhà màng, hệ thống tưới tiết kiệm, quy trình sản xuất đạt chuẩn và truy xuất nguồn gốc để cho ra thị trường các loại nông sản chất lượng, mẫu mã đẹp và đủ điều kiện để đi vào các thị trường cao cấp.

Trước yêu cầu về truy xuất nguồn gốc nông sản, tỉnh Khánh Hòa chú trọng kiểm soát an toàn thực phẩm đối với sản phẩm trồng trọt. Trong đó, tăng cường kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm từ sản xuất đến thu hoạch, sơ chế, bảo quản, đóng gói và tiêu thụ; tập trung kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, độc tố nấm, kim loại nặng và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn thực phẩm.

Kiểm soát an toàn thực phẩm đối với các nhóm sản phẩm nông sản đặc thù, chủ lực phục vụ xuất khẩu của tỉnh (nha đam, măng tây, lúa, xoài, nhân điều, bưởi, sầu riêng, nho, táo,…) và các cây trồng chủ lực khác theo tình hình sản xuất, tiêu thụ và yêu cầu của thị trường. Rà soát, xác định cụ thể vùng nguyên liệu, vùng sản xuất tập trung và sản phẩm trọng điểm để xây dựng phương án quản lý kiểm tra, giám sát, lấy mẫu và kiểm nghiệm cho phù hợp

Công tác rà soát, quản lý vùng nguyên liệu và sản phẩm trọng điểm: Rà soát, cập nhật thông tin về vùng sản xuất tập trung, vùng nguyên liệu đối với các nhóm cây trồng chủ lực, sản phẩm đặc thù và sản phẩm phục vụ xuất khẩu (nha đam, măng tây, lúa, xoài, nhân điều, bưởi, sầu riêng, nho, táo). Cập nhật các thông tin chủ yếu gồm: địa điểm, diện tích, cây trồng, sản lượng, mùa vụ, tổ chức, cá nhân sản xuất; tình hình cấp và quản lý mã số vùng trồng; cơ sở thu mua, sơ chế, đóng gói và liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Ưu tiên kiểm soát các vùng nguyên liệu, vùng có mã số vùng trồng, vùng cung cấp nguyên liệu cho xuất khẩu, đặc biệt đối với các sản phẩm xuất khẩu sang thị trường EU. Từng bước cập nhật, tích hợp và số hóa thông tin về vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và kết quả giám sát an toàn thực phẩm trên các hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung, phù hợp với điều kiện thực tế, phục vụ công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo nguy cơ.

Từ vùng sản xuất đạt tiêu chuẩn, nông sản cung ứng ra thị trường đảm bảo chất lượng, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Ngành chức năng chú trọng kiểm soát việc sử dụng vật tư nông nghiệp: Tuyên truyền, hướng dẫn tổ chức, cá nhân sản xuất sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”, theo danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng của Bộ Nông nghiệp và môi trường và thời gian cách ly. Hướng dẫn áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), biện pháp canh tác, biện pháp sinh học và các biện pháp canh tác an toàn, hiệu quả nhằm giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Hướng dẫn người dân thực hiện ghi chép, lưu giữ thông tin về quá trình sản xuất, đặc biệt là thông tin về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thời điểm sử dụng và thời gian cách ly phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc.

Đối với vùng sản xuất phục vụ xuất khẩu, nhất là xuất khẩu sang thị trường EU, hướng dẫn tổ chức, cá nhân sản xuất chủ động cập nhật yêu cầu của thị trường nhập khẩu, lựa chọn và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phù hợp; hạn chế sử dụng các hoạt chất có nguy cơ cao dẫn đến vi phạm quy định về dư lượng và hoạt chất cấmKiểm soát an toàn thực phẩm theo chuỗi. Kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế, bảo quản, đóng gói và vận chuyển.

Tăng cường kiểm soát điều kiện vệ sinh tại cơ sở sơ chế, bảo quản, đóng gói; thực hiện lưu giữ thông tin về lô hàng và nguồn nguyên liệu để bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Yêu cầu cơ sở thu mua, sơ chế, bảo quản, đóng gói kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu; không tiếp nhận, sử dụng hoặc trộn lẫn nguyên liệu không rõ nguồn gốc, không đáp ứng yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm theo quy định, đặc biệt đối với nguyên liệu sử dụng cho các lô hàng xuất khẩu.

Khánh Hòa kuyến khích cơ sở thu mua, sơ chế, đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu xây dựng cơ chế kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào, gắn trách nhiệm của cơ sở với vùng nguyên liệu và sản phẩm xuất khẩu. Kiểm tra, giám sát, lấy mẫu, kiểm nghiệm và xử lý vi phạm. Tổ chức kiểm tra, giám sát theo kế hoạch và trên cơ sở đánh giá nguy cơ, tập trung vào vùng nguyên liệu, vùng sản xuất tập trung và các nhóm cây trồng chủ lực của tỉnh.

Ưu tiên kiểm tra, giám sát đối với nhóm cây trồng như: nha đam, măng tây, lúa, xoài, nhân điều, bưởi, sầu riêng, nho, táo và các sản phẩm có nguy cơ cao hoặc có cảnh báo về an toàn thực phẩm. Lấy mẫu kiểm nghiệm các chỉ tiêu an toàn thực phẩm trên cơ sở đánh giá nguy cơ, tập trung vào dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, độc tố nấm và các chỉ tiêu có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn thực phẩm của sản phẩm.

Thường xuyên theo dõi, cập nhật các quy định của EU và các thị trường nhập khẩu khác về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hoạt chất, tần suất kiểm tra và các yêu cầu kỹ thuật có liên quan. Kịp thời cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo đến các địa phương, tổ chức, cá nhân có sản phẩm tiêu thụ, xuất khẩu sang thị trường EU. Khuyến khích doanh nghiệp liên kết chặt chẽ với vùng nguyên liệu, xác định yêu cầu kỹ thuật từ đầu vụ, thống nhất quy trình sản xuất, tăng cường kiểm soát và truy xuất nguồn gốc./.

Nguồn: Kiểm soát chất lượng nông sản từ các vùng sản xuất an toàn