Lào Cai sở hữu điều kiện tự nhiên và sinh thái đặc biệt đa dạng, thuận lợi cho phát triển hệ thực vật phong phú từ ôn đới đến nhiệt đới. Trên cơ sở đó, tỉnh xác định dược liệu là ngành hàng chủ lực giúp nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế cho Nhân dân, đặc biệt cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao, đồng thời góp phần bảo vệ rừng, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Với tiềm năng khoảng 850 loài cây thuốc (trong đó có 70 loài quý hiếm và nhiều loài đặc hữu dãy Hoàng Liên), Lào Cai được quy hoạch là một trong 8 vùng dược liệu trọng điểm quốc gia. Trên nền tảng đó, tỉnh tập trung vào 4 nhóm mục tiêu trọng tâm gồm: chế biến sâu, chăm sóc sức khỏe, xuất khẩu và du lịch. Đến nay, diện tích trồng dược liệu toàn tỉnh đạt 6.555 ha, chủ yếu phát triển dưới tán rừng, tổng sản lượng đạt khoảng 30.200 tấn.

Với diện tích rừng trên địa bàn tỉnh đạt 865,1 nghìn ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên trên 473,2 nghìn ha, còn lại 391,8 nghìn ha là rừng trồng, với hệ sinh thái đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các loài dược liệu dưới tán rừng và các cây lâm nghiệp có giá trị dược liệu điển hình như cây quế. Hiện toàn tỉnh có 09 loại cây dược liệu đạt chứng nhận thực hành tốt nuôi trồng và thu hái cây thuốc theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (GACP-WHO)...

Lào Cai đã hình thành các vùng chuyên canh dược liệu đạt chứng nhận GACP-WHO.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển sản xuất và công nghệ chế biến dược liệu trên địa bàn tỉnh Lào Cai vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Nguồn giống một số loài dược liệu chưa được chuẩn hóa, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; riêng đối với nhiều loài dược liệu có giá trị như tam thất, đan sâm..., nguồn giống vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu hoặc do người dân tự để giống, tiềm ẩn rủi ro về chất lượng và tính ổn định.

Trình độ canh tác của người dân chưa đồng đều; công nghệ chế biến sâu phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế sẵn có. Hoạt động chế biến và tiêu thụ dược liệu hiện chủ yếu thông qua ba kênh là liên kết chuỗi giá trị, tiêu thụ theo hợp đồng với doanh nghiệp và giao dịch qua thị trường tự do; trong đó, phần lớn sản lượng vẫn được tiêu thụ ở dạng thô hoặc bán cho các công ty dược và thị trường tự do, cho thấy dư địa rất lớn để phát triển chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế.

Dược liệu được xác định là tài nguyên chiến lược gắn với an ninh sinh thái và an ninh y tế, vừa phục vụ phát triền kinh tế, vừa bảo đảm chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân. Phát triển dược liệu phải dựa trên khai thác hiệu quả lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và tri thức bản địa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa khai thác và sử dụng hợp lý, gắn chặt với bảo vệ môi trường, rừng và đa dạng sinh học.

Thời gian tới, tỉnh Lào Cai sẽ xây dựng và phát triển dược liệu trở thành ngành sản xuất hàng hóa quan trọng, có năng lực cạnh tranh cao gắn với bảo vệ và phát triển rừng, du lịch sinh thái, thúc đẩy chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp; hình thành và phát triển các chuỗi giá trị dược liệu có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh. Xây dựng, bảo vệ và nâng tầm thương hiệu dược liệu Lào Cai thông qua chuẩn hóa tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển danh mục và bộ nhận diện dược liệu số của tỉnh, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, quản lý mã số vùng trồng...

Lào Cai sẽ hình thành các vùng sản xuất dược liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ bền vững, diện tích đạt trên 8.500 ha, sản lượng 40.000 tấn; tổng giá trị ngành hàng dược liệu sau chế biến hằng năm đạt trên 2.000 tỷ đồng trở lên, tăng trên 02 lần so với năm 2025.

Riêng năm 2026, triển khai thành công 02 dự án phát triển dược liệu làm nền tảng mở rộng vùng nguyên liệu, từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín từ giống, trồng trọt, thu hái, chế biến đến tiêu thụ có tính lan toả và khả năng nhân rộng, qua đó đưa dược liệu trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh, gắn với bảo vệ rừng, phát huy lợi thế du lịch sinh thái đồng thời nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế bền vững cho người dân.

Người dân tại Sa Pa phát triển kinh tế hiệu quả từ cây dược liệu atiso.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai là bảo tồn và phát triển nguồn gen cây dược liệu quý để xây dựng bảo tàng, số hoá bộ nhận diện thương hiệu dược liệu tỉnh Lào Cai. Theo đó, ngành chức năng tỉnh tiến hành điều tra, thống kê và đánh giá toàn diện nguồn dược liệu tự nhiên trên địa bàn tỉnh; xây dựng danh mục các loài dược liệu cấm khai thác, khoanh vùng và bảo vệ nghiêm ngặt các loài cây thuốc tại rừng đặc dụng, rừng phòng hộ; tập trung bảo tồn các loài dược liệu quý hiếm, đặc hữu và các loài thuộc Sách đỏ Việt Nam tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên và các khu bảo tồn thiên nhiên trên địa bàn tỉnh.

Đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu về đặc tính sinh thái, khả năng tái sinh, làm cơ sở xây dựng quy trình nhận giống, trồng thực nghiệm và phát triển một số loài dược liệu có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng và khí hậu của tỉnh. Đầu tư phát triển các cơ sở bảo tồn và sản xuất giống dược liệu nhằm bảo tồn, lưu giữ và phát triển nguồn gen cây thuốc, ưu tiên các loài nguy cấp, sắp nguy cấp và các loài có lợi thế sinh thái của địa phương; đồng thời cung cấp nguồn vật liệu khởi đầu phục vụ công tác chọn lọc giống chất lượng, đáp ứng nhu cầu giống cho tỉnh và khu vực.

Địa phương này cũng lựa chọn và phát triển nhóm cây dược liệu chiến lược: Tiếp tục rà soát, lựa chọn, xác định và phân nhóm các loài cây dược liệu chiến lược phục vụ chế biến sâu, chăm sóc sức khỏe, du lịch và xuất khẩu, bảo đảm phù hợp với điều kiện tự nhiên, lợi thế sinh thái, giá trị kinh tế và yêu cầu của thị trường tiêu thụ, cụ thể: Nhóm dược liệu phục vụ công nghiệp chế biến sâu: Gồm các loài và sản phẩm chủ lực như nhục thung dung, dâm dương hoắc, quế, atiso, chè dây, khôi nhung, thất diệp nhất chi hoa, cát cánh, các loại sâm, đương quy, tam thất, trà hoa vàng...

Nhóm dược liệu gắn với chăm sóc sức khỏe: Ngoài các sản phẩm dược liệu hiện có như cao, tỉnh dầu, nước tắm, mỹ phẩm từ các cây dược liệu như màng tang, chù dù, tía tô, gừng, nghệ, sả, ngũ gia bì, tiếp tục lựa chọn, bổ sung một số cây dược liệu có giá trị cao như nhục thung dung, dâm dương hoắc... để phát triển các sản phẩm chế biến từ toàn bộ nhóm cây dược liệu, phục vụ nhu cầu dinh dưỡng, trị liệu, chăm sóc sức khỏe và làm đẹp, gắn với du lịch trải nghiệm và dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân và du khách đến Lào Cai.

Nhóm dược liệu gắn với xuất khẩu: Ưu tiên các loại cây dược liệu như quế, atiso, xuyên khung, sa nhân; đồng thời ngoài các thị trường truyền thống như Trung Quốc, tập trung tăng cường liên kết sản xuất, chế biến sâu và tiêu thụ gắn với truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa chất lượng, mẫu mã và nhãn hiệu sản phẩm, nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và thị hiếu của các thị trường tiềm năng có giá trị cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ...

Nhóm dược liệu gắn với du lịch sinh thái - văn hóa bản địa: Phát triển các tuyến, không gian trải nghiệm dược liệu gắn với tham quan vùng trồng, ẩm thực, dịch vụ thuốc tắm, ngâm chân, xoa bóp và các sản phẩm mỹ phẩm - làm đẹp từ dược liệu; đồng thời khai thác, chuẩn hóa và phát huy tri thức bản địa về bài thuốc, vị thuốc, góp phần tạo sản phẩm du lịch đặc thù, gia tăng giá trị văn hóa và kinh tế cho cộng đồng địa phương.

Đồng thời rà soát, đánh giá và bố trí quỹ đất phù hợp để phát triễn các vùng nguyên liệu dược liệu theo hướng tập trung, chuyên canh, đáp ứng yêu cầu thị trường; Hoàn thiện bản đồ vùng dược liệu dưới tán rừng trên nền tảng số, đồng thời bố trí diện tích rừng và đất lâm nghiệp phù hợp để hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung, quy mô lớn; bảo đảm tuân thủ quy hoạch, mục đích sử dụng rừng, bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học, gắn với khai thác bền vững, phù hợp với chính sách phát triển dược liệu của Nhà nước và các quy định pháp luật hiện hành./.

Nguồn: Lào Cai bảo tồn, phát triển nguồn gen cây dược liệu quý