Cụ thể, các nhà khoa học do Viện Hải dương học Scripps thuộc Đại học California, San Diego (Mỹ) dẫn đầu vừa đưa ra cảnh báo: lượng oxy đang biến mất nhanh chóng khỏi các đại dương và hệ thống nước ngọt, có nguy cơ đẩy hành tinh của chúng ta vào một "không gian không an toàn". Đáng lo ngại hơn, một số thay đổi do tình trạng này gây ra có thể kéo dài hàng thế kỷ và không thể đảo ngược trong vòng đời của con người.

Nghiên cứu mới này, vừa được công bố trên tạp chí Limnology and Oceanography, tập trung đánh giá tình trạng "khử oxy dưới nước" – sự sụt giảm nồng độ oxy hòa tan trong đại dương, vùng nước ven biển, sông, hồ và suối.

Các nhà nghiên cứu đã xem xét việc quá trình này này tương tác với 9 quá trình chính của hệ thống Trái Đất nằm trong khuôn khổ "Ranh giới Hành tinh" (Planetary Boundaries). Được giới thiệu vào năm 2009, khuôn khổ Ranh giới Hành tinh xác định các quá trình môi trường thiết yếu để duy trì một hành tinh ổn định và có khả năng phục hồi, đồng thời theo dõi cách hoạt động của con người đang đẩy các hệ thống đó vượt quá giới hạn an toàn.

Chín ranh giới này bao gồm: biến đổi khí hậu, axit hóa đại dương, mất đa dạng sinh học, tải lượng sol khí trong khí quyển, suy giảm tầng ozone ở tầng bình lưu, thay đổi nước ngọt, thay đổi sử dụng đất, ô nhiễm hóa chất và các dòng sinh địa hóa (bao gồm chu trình nitơ).

Giờ đây, các nhà nghiên cứu lập luận rằng nồng độ oxy hòa tan cũng cần được chính thức đưa vào danh sách này. Tiến sĩ Erica Ferrer, tác giả chính của nghiên cứu, nhấn mạnh: "Sức khỏe và sự ổn định của hành tinh chúng ta phụ thuộc vào sức khỏe và sự ổn định của các hệ sinh thái dưới nước, vốn cần oxy để hoạt động bình thường. Nghiên cứu này được thiết kế để nâng cao nhận thức về tình trạng khử oxy dưới nước như một mối đe dọa toàn cầu và cho thấy rằng nó không hoạt động một cách độc lập".

(Ảnh minh hoạ).

Khi nồng độ oxy giảm, chúng có thể phá vỡ các quá trình sinh học và hóa học giúp điều hòa khí hậu Trái Đất. Sự sụt giảm này cũng đe dọa các sinh vật trên toàn bộ lưới thức ăn dưới nước, từ các sinh vật cực nhỏ cho đến cá và cá mập.

Ngay cả các loài động vật có vú ở biển, dù thở bằng không khí trên mặt nước, cũng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Việc mất oxy có thể làm giảm hoặc buộc con mồi của chúng phải di dời, phá hủy môi trường sống và làm thay đổi lưới thức ăn mà chúng phụ thuộc. Tiến sĩ Ferrer và nhà hải dương học sinh học Lisa Levin (tác giả cấp cao của nghiên cứu) đã nảy ra ý tưởng cho bài đánh giá này sau khi tham dự Hội nghị Biến đổi Khí hậu của Liên Hợp Quốc năm 2019 (COP25) tại Madrid.

Họ hy vọng những phát hiện này sẽ khuyến khích các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách xem xét tình trạng mất oxy dưới nước song song với biến đổi khí hậu, ô nhiễm, suy giảm đa dạng sinh học và các áp lực khác lên hành tinh, thay vì coi nó như một vấn đề riêng biệt. "Việc thêm tình trạng khử oxy dưới nước vào khuôn khổ Ranh giới Hành tinh sẽ giúp chúng ta hiểu được tác động của nó đối với sự ổn định của hệ thống Trái Đất," Tiến sĩ Ferrer khẳng định. "Giảm thiểu tác động của nó là một thành phần quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và khí hậu".

Các nhà khoa học xác định ba nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất oxy gồm: biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ nước biển tăng lên; ô nhiễm do dư thừa chất dinh dưỡng từ hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt; cùng với những thay đổi trong quá trình lưu thông và trao đổi nước ở các tầng biển sâu.

Không chỉ giới khoa học, trước đó, Liên hợp quốc cũng đang gia tăng cảnh báo về tình trạng suy thoái đại dương. Trước thềm công bố Báo cáo Đánh giá Đại dương Thế giới, tổ chức này kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn trương hành động nhằm giảm thiểu ô nhiễm, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ các hệ sinh thái biển trước khi những tổn thất trở nên không thể phục hồi.

Nguồn: Nguồn nước toàn cầu đối mặt nguy cơ cạn kiệt oxy