Nông nghiệp đô thị là các hoạt động sản xuất, chế biến và phân phối thực phẩm từ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản diễn ra trong hoặc xung quanh các khu vực đô thị, sử dụng hiệu quả các không gian nhỏ, đất trống, ban công, sân thượng và ứng dụng phương pháp canh tác hữu cơ, công nghệ cao...nhằm mục tiêu là cung cấp thực phẩm sạch, tươi sống, cải thiện an ninh lương thực, tạo thêm thu nhập và tạo dựng cảnh quan, môi trường sống xanh, bền vững cho người dân đô thị.

Tại Việt Nam, đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ ở hầu hết các đô thị và khu vực nông thôn ven đô, đặc biệt là các đô thị lớn trực thuộc Trung ương và các đô thị loại I trong giai đoạn 2010 - 2025, có xu hướng mở rộng không gian mạnh mẽ từ trung tâm lõi đô thị ra ngoại vi. Bên cạnh những tác động tích cực, việc đô thị hóa nhanh cũng gây không ít hệ lụy như: áp lực dân số, giao thông, môi trường và nhất là diện tích đất sản xuất nông nghiệp, nơi được coi là hành lang, mảng xanh của đô thị và an ninh lương thực, thực phẩm của người dân ngày càng bị thu hẹp.

Do đó, việc xây dựng, phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp đô thị phù hợp tại các địa phương nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân về an ninh lương thực, cung ứng các nông sản tươi sống, an toàn cũng như cải thiện môi trường, đa dạng sinh học, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống đã được thực hiện bằng các chương trình, đề án cụ thể.

Phát triển nông nghiệp đô thị trở thành mục tiêu quan trọng được các địa phương đẩy mạnh triển khai.

Nông nghiệp của TP. HCM sau sáp nhập có địa bàn sản xuất rộng hơn, với 168 đơn vị hành chính cấp xã (113 phường, 54 xã và 01 đặc khu), đồng thời có quy mô sản xuất lớn hơn, với khoảng 451.021 ha đất nông nghiệp (gấp gần 4 lần diện tích đất nông nghiệp của Thành phố trước đây).

Quá trình chuyển đổi từ các mô hình nông nghiệp truyền thống sang các mô hình nông nghiệp đô thị, dịch vụ hiện đại còn gặp những khó khăn, hạn chế do đô thị hóa diễn ra nhanh, đất nông nghiệp bị thu hẹp và phân tán manh mún hơn, môi trường đất và nước ở nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp thay đổi theo chiều hướng xấu đi, dẫn đến hiệu quả sử dụng đất thấp, thậm chí không ít nông dân bỏ đất hoang hóa;

Trước thực tế trên, việc ban hành “Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị trên địa bàn TP. HCM giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050” góp phần thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và phát triển đô thị theo hướng hiện đại, văn minh.

Theo đó, TP. HCM thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp đô thị hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, tuần hoàn, hữu cơ phù hợp với diện tích đất nhỏ hẹp và các khoảng không gian trống trong nội đô và khu vực ven đô đang bị tác động mạnh của đô thị hóa, nhằm cung cấp các sản phẩm nông nghiệp tươi sống chất lượng cao, an toàn cho nhu cầu tại chỗ; tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp, cải thiện môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên...

Đến năm 2030, giá trị sản xuất bình quân trên một ha canh tác nông nghiệp đô thị (nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, hữu cơ, tuần hoàn, sinh thái, chuỗi giá trị, chuyển đổi số) đạt từ 700 triệu đồng/ha/năm. Tỷ lệ giá trị sản xuất nông nghiệp đô thị (nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, hữu cơ, tuần hoàn, sinh thái, chuyển đổi số) đạt trên 50% giá trị sản xuất ngành nông nghiệp; Tỷ lệ hộ gia đình khu vực đô thị tham gia thực hiện các mô hình nông nghiệp đô thị đạt từ 30% trở lên.

Thành phố sẽ chuyển đổi các loại hình sử dụng đất nông nghiệp kém hiệu quả sang mô hình nông nghiệp đô thị nâng cao giá trị gia tăng trên một ha đất nông nghiệp. Theo phương án phân bổ, khoanh vùng đất đai trong Quy hoạch các địa phương đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, diện tích quy hoạch đất nông nghiệp của TP. HCM đến năm 2030 là 391.089 ha và hướng chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất kém hiệu quả sang mô hình nông nghiệp đô thị.

Thành phố nâng diện tích canh tác rau ứng dụng công nghệ cao khoảng 2.300 ha và ứng dụng hữu cơ, VietGAP khoảng 1.500 ha và cấp mã số vùng trồng khoảng 120 ha; hoa - cây cảnh khoảng 2.500 ha, trong đó ứng dụng công nghệ cao khoảng 1.800 ha; cây hàng năm khác (bắp, đậu đỗ, trồng cỏ,...) ứng dụng công nghệ cao khoảng 472 ha. Đồng thời, rà soát lại diện tích đất trồng lúa cho phù hợp với diện tích sản xuất lúa thực tế và nâng diện tích đất chuyên trồng lúa luân canh với rau, màu (2 vụ lúa - 1 vụ màu/1 vụ lúa - 2 vụ màu/1 vụ lúa - 1 vụ màu) lên khoảng 2.500 ha để nâng cao giá trị gia tăng, tiết kiệm nước tưới, cải tạo và nâng cao độ phì đất đai.

Nâng diện tích canh tác cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao lên khoảng 4.664 ha; đạt tiêu chuẩn VietGAP và tương đương khoảng 3.000 ha; và cấp mã số vùng trồng lên khoảng 5.000 ha; đẩy mạnh phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái kết hợp với du lịch, tập trung vào các khu vực ven sông rạch và vùng trồng cây ăn trái đặc sản truyền thống.

Tập trung cải tạo diện tích đất vườn tạp trong khu dân cư nông thôn theo mô hình Nhà - Vườn kết hợp với du lịch, với các sản phẩm chủ lực, gồm: cây có múi, chôm chôm, măng cụt, sầu riêng, dừa ở khu vực ven các sông Sài Gòn, Đồng Nai, sông Bé, Thị Tính và xoài, nhãn, mãng cầu, chuối cấy mô ở khu vực đất giồng cát, đất xám, đất đỏ vàng.

Thành phố tiếp tục xây dựng hạ tầng phục vụ mô hình làm muối kết hợp với du lịch trải nghiệm.

Chuyển đổi khoảng 1.845 ha đất làm muối kém hiệu, trong đó chuyển một phần sang nuôi trồng thủy sản nước mặn ứng dụng công nghệ cao và một phần sang xây dựng hạ tầng phục vụ mô hình làm muối kết hợp với du lịch trải nghiệm. Khuyến khích doanh nghiệp, người dân tích tụ đất đai hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp đô thị tập trung với quy mô phù hợp với đặc điểm đô thị hóa và điều kiện sinh thái của từng khu vực, hạn chế tình trạng bỏ đất hoang hóa.

Thành phố sẽ ưu tiên phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị đặc trưng thông qua hình thức thí điểm các mô hình gồm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp số và các mô hình liên kết chuỗi giá trị sản phẩm. Đây sẽ là những mô hình chủ đạo nhằm nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích đất sản xuất, phù hợp với điều kiện quỹ đất ngày càng hạn hẹp và yêu cầu phát triển đô thị hiện đại.

Đối với khu vực đô thị, Thành phố định hướng khai thác hiệu quả các khoảng không gian trong đô thị để phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao quy mô phù hợp như vườn trên mái, vườn cộng đồng, nông nghiệp trong nhà màng, nhà lưới, hệ thống thủy canh, khí canh, aquaponics và các mô hình nông nghiệp kết hợp cảnh quan sinh thái… Qua đó vừa tạo nguồn thực phẩm sạch tại chỗ, vừa góp phần gia tăng diện tích không gian xanh, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Đối với khu vực ven đô, Thành phố tập trung phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung theo hướng công nghệ cao, hữu cơ, sinh thái và tuần hoàn; gắn sản xuất với chế biến, thương mại, logistics và du lịch nông nghiệp. Đồng thời phát huy lợi thế của từng khu vực sau sắp xếp đơn vị hành chính để hình thành các vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn, các trung tâm giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản chất lượng cao, các vùng cây ăn trái, vùng nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học./.

Nguồn: TP. HCM thúc đẩy chuyển dịch sản xuất, phát triển nông nghiệp đô thị