Từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường

Tại cuộc làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp ngày 25/9, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng cách tổ chức sản xuất và xuất khẩu nông sản cần được thay đổi theo hướng chủ động hơn về thị trường.

Thay vì sản xuất, cung ứng rồi mới tìm đầu ra, ngành nông nghiệp cần nghiên cứu nhu cầu của từng thị trường trước, từ đó tổ chức vùng nguyên liệu, lựa chọn giống, kiểm soát đầu vào và xây dựng quy trình sản xuất phù hợp.

Theo Phó thủ tướng, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản lớn nhưng phần lớn vẫn tập trung vào nguyên liệu và sản phẩm thô. Hạn chế này khiến giá trị gia tăng trong nước chưa cao, đồng thời làm nhiều ngành hàng dễ chịu tác động khi thị trường biến động.

Cà phê là một ví dụ. Việt Nam thuộc nhóm quốc gia sản xuất cà phê hàng đầu thế giới, song thương hiệu cà phê Việt Nam chưa tương xứng với vị thế về sản lượng. Trong khi đó, phần giá trị lớn ở các khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và phân phối sau sản xuất vẫn thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài.

Phó thủ tướng cho rằng đây không phải câu chuyện riêng của cà phê mà là bài toán chung của nhiều ngành hàng nông sản. Việc tổ chức lại sản xuất, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung và tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần được đẩy mạnh để nâng chất lượng, khả năng truy xuất và đáp ứng yêu cầu của từng thị trường.

"Phải tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu, tăng liên kết. Ngành nông nghiệp cũng cần đánh giá mức độ phụ thuộc vào đầu vào nhập khẩu ở một số ngành hàng để chủ động hơn nguồn cung trong nước", Phó thủ tướng nói.

Cùng với sản xuất, yêu cầu nâng tỷ trọng chế biến sâu và xây dựng thương hiệu cũng được đặt ra nhằm giữ lại nhiều hơn giá trị trong nước, thay vì chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu rồi để giá trị gia tăng phát sinh ở các khâu sau.

Tại cuộc làm việc, các hiệp hội và doanh nghiệp phản ánh nhiều vấn đề đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu, trong đó có tín dụng, hoàn thuế, vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và khả năng tiếp cận thị trường.

Doanh nghiệp đề nghị chính sách tín dụng được thiết kế phù hợp hơn với đặc thù mùa vụ, chu kỳ thu mua và thời gian đầu tư của ngành nông nghiệp. Bên cạnh đó, tình trạng chậm hoàn thuế và cách hiểu, áp dụng chính sách chưa thống nhất giữa các địa phương cũng được kiến nghị tháo gỡ.

Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết quy định về hoàn thuế VAT phải được áp dụng thống nhất trên cả nước. Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, hoàn thuế tác động trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp nên cần được xử lý nhanh trên cơ sở hồ sơ minh bạch, đồng thời bảo đảm kiểm soát việc lợi dụng chính sách.

Mở rộng thị trường, giữ chất lượng để nâng giá trị xuất khẩu

Ở góc độ thị trường, các hiệp hội, doanh nghiệp đề nghị tăng cường xúc tiến thương mại, tháo gỡ các rào cản và hỗ trợ mở thêm thị trường mới nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã được lồng ghép trong hoạt động ngoại giao kinh tế cũng như các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao. Bà đề nghị doanh nghiệp "đặt hàng" cụ thể về thị trường, đối tác và những vấn đề cần hỗ trợ để các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có cơ sở phối hợp triển khai.

Trong khi đó, Thứ trưởng Công Thương Phan Thị Thắng lưu ý doanh nghiệp cần duy trì chất lượng, nguồn gốc và uy tín hàng hóa, đồng thời tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong từng ngành hàng. Việc cạnh tranh không lành mạnh có thể làm suy giảm giá trị chung của cả ngành hàng trên thị trường quốc tế.

Bà đề nghị các hiệp hội xác định rõ những vấn đề đang đặt ra đối với từng ngành hàng và từng thị trường, từ đó đưa ra kiến nghị cụ thể với cơ quan quản lý thay vì đề xuất chung chung.

9 tháng đầu năm, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt hơn 56 tỷ USD, tăng gần 8% so với cùng kỳ và xuất siêu gần 17 tỷ USD. Tuy nhiên, mức tăng trưởng giữa các nhóm hàng có sự phân hóa rõ rệt.

Cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân đi xuống. Gạo, cao su, sắn và các sản phẩm từ sắn cũng ghi nhận mức giảm về giá trị.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá kim ngạch xuất khẩu nông sản có thể đạt, thậm chí vượt mục tiêu 74,2 tỷ USD trong năm nay, song kết quả sẽ không đồng đều giữa các nhóm hàng. Gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả được đánh giá là những nhóm có khả năng tăng trưởng tốt, qua đó bù đắp phần thiếu hụt từ một số mặt hàng khác.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng cách tiếp cận thị trường cũng cần thay đổi, từ mục tiêu "mở cửa thị trường" sang bảo đảm hàng hóa thực sự "vào được và giữ được thị trường". Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu tại thời điểm mở cửa mà còn duy trì ổn định chất lượng, nguồn gốc, tiêu chuẩn và khả năng cung ứng.

Cùng với việc tổ chức lại sản xuất và mở rộng thị trường, Phó thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu cơ quan quản lý xây dựng hệ thống dữ liệu về sản xuất, chế biến, logistics và thị trường. Đây được xem là cơ sở để nâng cao khả năng dự báo, chủ động điều hành và hạn chế tình trạng sản xuất tăng nhanh nhưng thiếu đầu ra hoặc phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường.

Định hướng này đặt trọng tâm vào việc chuyển từ tư duy "có gì bán nấy" sang sản xuất dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường, qua đó nâng giá trị nông sản và giảm rủi ro cho cả doanh nghiệp lẫn người sản xuất.

Nguồn:Nông sản Việt cần tìm đầu ra trước khi tổ chức sản xuất