Cùng với việc bám rừng, bám địa bàn, ngành chức năng tỉnh Sơn La đã chủ động tuần tra, kiểm soát, bảo vệ rừng. Trong những năm qua, tỉnh đã từng bước khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên, đẩy mạnh phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao đời sống người dân vùng nông thôn, miền núi.

Theo Quy hoạch tỉnh Sơn La thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tổng diện tích quy hoạch cho lâm nghiệp của tỉnh là gần 695 nghìn ha, chiếm khoảng 49,3% diện tích tự nhiên. Trong đó, rừng đặc dụng chiếm hơn 88,8 nghìn ha; rừng phòng hộ hơn 333,3 nghìn ha và rừng sản xuất hơn 272,8 nghìn ha. Đến năm 2025, diện tích có rừng toàn tỉnh đạt trên 669 nghìn ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 47,3%.

Hiện nay, toàn tỉnh có 5 Ban quản lý rừng đặc dụng, phòng hộ với tổng diện tích quản lý hơn 90.540 ha. Trong đó, diện tích rừng đặc dụng hơn 79 nghìn ha, chủ yếu là rừng tự nhiên; diện tích rừng phòng hộ hơn 11 nghìn ha. Trong đó, Ban Quản lý rừng đặc dụng phòng hộ Sốp Cộp hiện quản lý hơn 22.768 ha rừng, nằm trên địa bàn các xã: Sốp Cộp, Púng Bánh, Mường Lạn, Huổi Một và Chiềng Khoong.

Theo kết quả điều tra, khu rừng ghi nhận 642 loài thực vật thuộc 431 chi và 140 họ; 71 loài thú; 233 loài chim; 58 loài bò sát, lưỡng cư và cá; trong đó nhiều loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới. Đây là khu vực có ý nghĩa đặc biệt trong việc bảo tồn hệ sinh thái rừng núi cao Tây Bắc, duy trì nguồn gen bản địa và góp phần ổn định sinh kế của người dân vùng đệm. Tuy nhiên, để giữ được màu xanh ấy là cả một hành trình gian nan.

Rừng đặc dụng phòng hộ Sốp Cộp có tính đa dạng sinh học cao.

Đặc biệt, nhiều khu vực rừng nằm xa trung tâm xã, giao thông đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa, ảnh hưởng không nhỏ đến công tác tuần tra, kiểm tra và xử lý các tình huống phát sinh trong lâm phần. Trong khi đó, lực lượng bảo vệ rừng còn mỏng, trang thiết bị phục vụ công tác giám sát đa dạng sinh học và nghiên cứu bảo tồn còn hạn chế.

Bên cạnh đó, nhận thức về bảo tồn động vật hoang dã của một bộ phận người dân chưa đồng đều, tiềm ẩn nguy cơ tác động đến sinh cảnh tự nhiên và các loài động, thực vật quý hiếm… Lãnh đạo Ban quản lý rừng đặc dụng phòng hộ Sốp Cộp, chia sẻ, bảo vệ rừng không chỉ là giữ diện tích rừng hiện có mà còn là bảo vệ môi trường sinh thái, nguồn nước đầu nguồn và sinh kế lâu dài của người dân địa phương.

Vì vậy, đơn vị luôn xác định công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia quản lý, bảo vệ rừng là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã tổ chức 20 hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật về lâm nghiệp, phòng cháy, chữa cháy rừng và bảo tồn đa dạng sinh học với 1.510 lượt người tham gia. Thực hiện mục tiêu bảo vệ tốt diện tích rừng hiện có, đơn vị đã tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra rừng, theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên và các loài động vật, thực vật rừng.

Đồng thời, phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng Kiểm lâm và các tổ nhận khoán bảo vệ rừng thực hiện 148 lượt tuần tra, kiểm tra rừng bằng ứng dụng SMART Mobile, với tổng thời gian gần 395 giờ và quãng đường hơn 804 km. Triển khai thực hiện các hoạt động bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng; vận động người dân sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ban Quản lý còn chú trọng bảo tồn và phát triển các giá trị đa dạng sinh học, yếu tố làm nên sự đặc biệt của những cánh rừng nơi đây. Tại vườn ươm của đơn vị, nhiều loài cây bản địa có giá trị về khoa học, kinh tế và bảo tồn, đây là nguồn vật liệu quan trọng phục vụ phục hồi hệ sinh thái và bảo tồn nguồn gen thực vật rừng trên địa bàn. Cùng với đó, đơn vị phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức tiếp nhận, chăm sóc và tái thả động vật hoang dã về môi trường tự nhiên theo đúng quy định.

Từ tháng 6/2025 đến nay, Ban Quản lý đã phối hợp với Hạt Kiểm lâm khu vực XVII và khu rừng đặc dụng phòng hộ Sốp Cộp tổ chức tái thả 4 cá thể động vật hoang dã gồm 1 cá thể trăn, 2 cá thể cầy và 1 cá thể khỉ trở về môi trường sống tự nhiên. Đặc biệt, đơn vị đang triển khai các hoạt động khảo sát, theo dõi và bảo tồn voi hoang dã, loài động vật nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Người dân Sơn La tích cực tham gia bảo vệ rừng.

Song hành với nhiệm vụ bảo vệ rừng, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đang tạo động lực để người dân tích cực tham gia quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng. Năm 2026, đơn vị đã hoàn thành hồ sơ khoán bảo vệ 11.372 ha rừng cho 30 cộng đồng bản và đơn vị nhận khoán bảo vệ rừng.

Nguồn kinh phí từ chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, mà còn tạo động lực để cộng đồng tích cực tham gia quản lý, bảo vệ rừng. Nhiều năm nay, cộng đồng bản Túp Phạ, xã Huổi Một là một trong những bản tích cực tham gia nhận khoán bảo vệ rừng.

Hiện nay, bản nhận giao khoán hơn 490 ha với Ban Quản lý rừng đặc dụng phòng hộ Sốp Cộp; hăng năm, nhận được hơn 140 triệu từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng. Giữ rừng hôm nay không chỉ là bảo vệ những cánh rừng tự nhiên quý giá, mà còn là gìn giữ nguồn nước đầu nguồn, bảo tồn đa dạng sinh học và tạo nền tảng phát triển bền vững cho cộng đồng các dân tộc sinh sống ở vùng đệm.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực lên tài nguyên rừng ngày càng gia tăng, việc bảo vệ rừng đặc dụng, phòng hộ Sốp Cộp không chỉ là nhiệm vụ của ngành lâm nghiệp mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Những kết quả đạt được thời gian qua cho thấy khi chính quyền, lực lượng chức năng và người dân cùng đồng hành, công tác quản lý, bảo vệ rừng sẽ phát huy hiệu quả bền vững.

Thời gian tới, Sơn La cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý rừng, nâng cao năng lực cho lực lượng bảo vệ rừng, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giám sát tài nguyên và đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao ý thức của cộng đồng; từ đó góp phần bảo tồn hệ sinh thái và đa dạng sinh học; đồng thời tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh môi trường.

Nguồn: Sơn La bảo vệ hiệu quả ‘lá phổi xanh’ rừng đặc dụng Sốp Cộp