Trong nhiều năm qua, môi trường luôn là vấn đề được người dân Thủ đô và người dân các tỉnh lân cận đặc biệt quan tâm. Chỉ số chất lượng không khí nhiều khu vực liên tục ghi nhận ở mức xấu, những dòng sông đen đặc chảy qua nội đô đến áp lực ngày càng lớn trong xử lý chất thải rắn… đang trở thành một trong những lực cản đối với mục tiêu phát triển bền vững của Hà Nội nói riêng và vùng Thủ đô nói chung.

Trong giai đoạn 2023-2025, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội thường xuyên ở mức trên 40µg/Nm³, vượt từ 1,5 đến 2 lần quy chuẩn cho phép. Riêng năm 2025, chỉ số này lên tới 48,5µg/Nm³, trong khi quy chuẩn cho phép là 25µg/Nm³, đã phản ánh mức độ ô nhiễm cao; khoảng 1/3 số ngày trong năm có chất lượng không khí vượt ngưỡng quy chuẩn quốc gia. Kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, nếu chỉ tính riêng các nguồn phát sinh nội tại của Hà Nội, giao thông chiếm tới 59%; bụi đường và hoạt động xây dựng khoảng 28%; đốt mở và sinh hoạt dân sinh khoảng 11%; công nghiệp khoảng 2%.

Theo các chuyên gia, ô nhiễm không khí tại Hà Nội là kết quả cộng hưởng của nhiều nguồn phát thải trong toàn vùng, cộng với các yếu tố khí tượng đặc thù của đồng bằng Bắc Bộ. Hiện tượng nghịch nhiệt thường xuất hiện trong mùa khô khiến bụi mịn khó khuếch tán, làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm.

Không chỉ không khí, hệ thống sông ngòi của Hà Nội cũng đang chịu sức ép rất lớn. Các sông liên tỉnh như: Nhuệ, Đáy, Cầu, Cà Lồ, Bắc Hưng Hải đều đã xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm nghiêm trọng. Riêng sông Nhuệ - đoạn qua Hà Nội, toàn bộ các điểm quan trắc đều bị ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng, vi sinh. Bốn con sông nội đô: Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét cũng là những điểm nóng ô nhiễm kéo dài nhiều năm.

(Ảnh minh họa)

Áp lực chất thải rắn cũng ngày càng gia tăng. Trung bình mỗi ngày, Hà Nội phát sinh khoảng 8.000 tấn rác sinh hoạt, 2.100-2.500 tấn chất thải xây dựng, 1.500 tấn bùn thải và gần 1.500 tấn phân bùn bể phốt. Những con số này cho thấy, nếu chỉ xử lý theo địa giới hành chính (nội bộ) rất khó giải quyết tận gốc các vấn đề về môi trường.

Vì thế, việc Hà Nội và các tỉnh (Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình) tham gia ký quy chế phối hợp vùng Thủ đô về quản lý môi trường được xem là yêu cầu cần thiết, cấp bách nhằm cụ thể hóa Điều 30 Luật Thủ đô năm 2024; tạo khuôn khổ pháp lý và cơ chế phối hợp chính thức giữa Hà Nội và các địa phương trong Vùng Thủ đô để cùng giải quyết các vấn đề môi trường có tính chất liên tỉnh, liên vùng.

Theo tìm hiểu, Quy chế phối hợp này được xây dựng trên nguyên tắc không làm phát sinh tổ chức bộ máy mới, không thay thế chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các địa phương; bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ trách nhiệm, tăng cường liên kết vùng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường. Nội dung phối hợp trọng tâm là chia sẻ, kết nối và sử dụng chung dữ liệu môi trường; kiểm kê môi trường liên vùng; quan trắc, giám sát môi trường liên vùng; phân tích, dự báo và cảnh báo môi trường; xây dựng kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô; điều phối, ứng phó với các vấn đề môi trường liên vùng; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ công tác bảo vệ môi trường.

Quy chế phối hợp ưu tiên triển khai một số nhiệm vụ nền tảng trong giai đoạn đầu, gồm: xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường vùng; thực hiện kiểm kê môi trường liên vùng; xây dựng đề án quan trắc môi trường vùng; hình thành hệ thống dự báo, cảnh báo môi trường; xây dựng kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô; xây dựng kịch bản ứng phó môi trường liên vùng; bảo đảm an ninh nguồn nước; kiểm soát tiêu thoát nước, úng ngập và các nguy cơ môi trường liên vùng.

Việc ký kết Quy chế là bước đi quan trọng nhằm thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, đồng bộ, dựa trên dữ liệu và khoa học; góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, kiểm soát ô nhiễm, ứng phó với các nguy cơ môi trường; bảo đảm an ninh nguồn nước, cải thiện chất lượng không khí, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạ tầng môi trường. Mặt khác, khẳng định quyết tâm tăng cường liên kết vùng, phối hợp hành động, chia sẻ trách nhiệm trong bảo vệ môi trường; hướng tới mục tiêu phát triển vùng Thủ đô xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng sống của Nhân dân. Được biết, Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch 268 về tổ chức thực hiện Quy chế phối hợp này.

Nguồn: Vì sao phải ký Quy chế phối hợp quản lý môi trường vùng Thủ đô?