Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, nguy cơ hạn hán, thiếu nước ngày càng gia tăng, chủ động nguồn nước đáp ứng yêu cầu sản xuất được các địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng. Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc người dân mạnh dạn chuyển đổi sang các phương thức tưới tiết kiệm như nhỏ giọt, phun mưa hay kết hợp bón phân qua nước không chỉ giảm được 20-40% lượng nước sử dụng, mà còn tiết kiệm điện, công lao động và nâng cao hiệu quả sinh trưởng của cây trồng.

Đến hết năm 2025, trên địa bàn cả nước có hơn 2,3 triệu cây trồng áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước. Trong đó, diện tích cây trồng cạn được tưới tiết kiệm khoảng 627.000ha, riêng vùng Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là 196.000ha. Thông qua áp dụng công nghệ này, đã giúp tăng năng suất 10 đến 40%, giảm chi phí công chăm sóc 20 đến 70%, tăng hiệu quả sản xuất 14 đến 27%; tiết kiệm nước so với tưới truyền thống 20 đến 60% và tăng thu nhập người dân 15 đến 45%.

Với tỉnh Khánh Hòa, địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi hạn hán (nhất là khu vực phía Nam), do đó công tác phát triển hệ thống thủy lợi luôn được địa phương quan tâm đầu tư, xây dựng. Đến nay, toàn tỉnh có 54 hồ chứa nước, 88 trạm bơm, 233 đập dâng và hơn 4.400km tuyến kênh mương được hình thành đã đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định cho hàng chục ngàn ha diện tích đất sản xuất nông nghiệp; góp phần quan trọng vào phòng, chống lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, bảo vệ đời sống nhân dân.

Đáng chú ý, để chủ động thích ứng với tình hình hạn hán, thiếu nước thời gian qua, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến và mang lại hiệu quả tích cực. Tại vùng nho Thái An (xã Vĩnh Hải), nhiều hộ dân đã chuyển từ tưới thủ công sang hệ thống tưới phun mưa tự động. Nhờ đó, cây nho phát triển đồng đều, giảm tình trạng thiếu nước cục bộ và tiết kiệm đáng kể chi phí nhân công.

Ngoài ra, nhiều nông dân áp dụng phương pháp dẫn nước trực tiếp đến gốc cây theo hình thức nhỏ giọt nhằm giảm thất thoát nguồn nước, giúp cây hấp thụ gần như toàn bộ nước tưới, giải quyết được vấn đề bay hơi hoặc lãng phí nước tưới. Hiệu quả của mô hình đã tạo được sức lan tỏa, không chỉ áp dụng trên cây nho, măng tây mà còn mở rộng sang nhiều loại cây trồng khác như: hành, ngò, đậu phộng, cỏ chăn nuôi...

Tại các vùng trồng nho, hệ thống tưới nước tiên tiến, tiết kiệm được đẩy mạnh triển khai (Ảnh minh họa).

Sự thay đổi rõ rệt nhất phải kể đến vùng đất cát ven biển xã Phước Dinh. Theo đại diện HTX Dịch vụ tổng hợp Tuấn Tú, trước đây sản xuất phụ thuộc vào tưới tràn nên nước phân bố không đều, đầu luống chưa kịp thấm thì cuối luống đã khô. Đến nay, nhờ được tập huấn kỹ thuật, các xã viên đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm cho gần 54ha măng tây xanh.

Với mức đầu tư từ 5 - 10 triệu đồng/sào tùy loại hình tưới, các hộ dân đã giải được bài toán thiếu nước, ổn định sản xuất, thậm chí mở rộng diện tích ở những vùng đất vốn khan hiếm nguồn nước. Hiệu quả từ công nghệ tưới cho cây măng tây đã lan tỏa giúp mô hình này được nhân rộng sang nhiều cây trồng khác như hành, ngò, đậu phộng và cỏ chăn nuôi.

Toàn tỉnh hiện có gần 60.000ha đất sản xuất cây hằng năm, chủ yếu là lúa và rau màu; hơn 24.000ha cây ăn quả (sầu riêng, xoài, bưởi, táo, nho...) và hơn 720ha diện tích trồng trọt ứng dụng công nghệ cao. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh định hướng phát triển những cây trồng có giá trị kinh tế cao, chuyên canh, ưu tiên những cây trồng có khả năng chống chịu tốt với khô hạn để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước, nhất là trong mùa khô hạn.

Công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước được triển khai giúp nguồn nước được phân bổ đồng đều, hạn chế thất thoát, giảm rửa trôi phân bón và có thể kết hợp bón phân qua hệ thống tưới. Nhờ vậy, cây trồng hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, giảm sâu bệnh và nâng cao năng suất. Ngoài hiệu quả kinh tế, mô hình còn góp phần bảo vệ môi trường, hạn chế khai thác nước ngầm quá mức và thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết cực đoan.

Thời gian tới, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh tiếp tục phối hợp với các địa phương tăng cường tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật để người dân tiếp cận và áp dụng các công nghệ tưới tiên tiến phù hợp với từng loại cây trồng, từng điều kiện canh tác; khuyến khích phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng tiết kiệm nước, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Thời gian qua, hoạt động nghiên cứu và ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất nông nghiệp của Khánh Hòa đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần hình thành các mô hình hiệu quả, nâng cao giá trị kinh tế và từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người dân theo hướng hiện đại. Theo Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố, đơn vị đang đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong quản lý nước tưới, dinh dưỡng, sử dụng cảm biến để điều chỉnh các yếu tố tiểu khí hậu trong nhà màng.

Đơn vị cũng chuyển giao nhiều mô hình canh tác tiên tiến như trồng nho trong nhà màng với mái che cơ động, giàn nho chữ Y, bao lưới vườn táo, tưới tiết kiệm nước, trồng xen cây họ đậu, sử dụng bẫy sinh học... cho các hộ dân Khánh Hòa và vùng Nam Trung Bộ nhằm giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện chất lượng đất, bảo vệ môi trường./.

Nguồn:Công nghệ tưới tiết kiệm góp phần đảm bảo nguồn nước sản xuất trong mùa khô