Tại xã Sính Phình, cùng với các loại cây trồng chủ lực là chè, ngô, lúa nương... những năm trở lại đây, người dân địa phương dần mở rộng diện tích trồng cây sa nhân dưới tán rừng, góp phần phát triển kinh tế. Có được kết quả này, UBND xã đã phối hợp tuyên truyền, thực hiện nhiều dự án, mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình.

Toàn xã có gần 20ha sa nhân đỏ được cấp giống, trồng theo dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững; phân bố tại các thôn: Là Xa, Tả Phìn, Séo Phình, Tà Dê… Với đặc tính dễ trồng, ít sâu bệnh, dễ chăm sóc, nếu chăm sóc tốt, khoảng 2 - 3 năm cây bắt đầu cho thu hoạch. Chu kỳ thu hoạch sa nhân có thể kéo dài hơn 6 năm. Đến mùa thu hái sa nhân, thương lái tới tận nơi thu mua; những năm trở lại đây, giá được giữ ở mức ổn định, dao động từ 60.000 - 85.000 đồng/kg quả tươi.

Gia đình anh Chăng A Sử, thôn Là Xa là một trong những hộ thoát nghèo từ phát triển cây dược liệu. Với gần 1ha sa nhân được trồng từ năm 2018, hiện diện tích sa nhân của gia đình đều đã cho thu hoạch. Nhờ điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng phù hợp nên cây phát triển ổn định, không cần chăm sóc quá nhiều nên chi phí sản xuất thấp, hiệu quả kinh tế cao. Năm nay sa nhân được thương lái thu mua với giá 70.000 đồng/kg tươi, gia đình thu về khoảng 50 triệu đồng.

Sa nhân đỏ là một trong những cây dược liệu mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Dưới những tán rừng xanh ở các bản vùng cao của xã Quài Tở, các loại dược liệu như: Thảo quả, hồi, sa nhân và sâm Ngọc Linh đang sinh trưởng, phát triển tốt. Địa phương này hiện có hơn 7.938ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ đạt 43,6%. Từ lợi thế này, xã Quài Tở định hướng phát triển các vùng trồng dược liệu dưới tán rừng. Tại bản Ten Hon, trong tổng số 135 hộ dân của bản, hơn 97% hộ tham gia trồng thảo quả.

Gia đình anh Mùa A Pé nhiều năm qua duy trì ổn định diện tích gần 2ha trồng thảo quả. Mỗi năm gia đình anh thu về trung bình 10 triệu đồng từ bán thảo quả sấy khô. Những năm gần đây gia đình anh còn tận dụng diện tích rừng được giao quản lý, bảo vệ để trồng thêm sa nhân xanh dưới tán rừng, hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích. Nhờ có cây thảo quả, cuộc sống gia đình đỡ vất vả hơn trước. Đến mùa, thương lái lên tận bản thu mua nên bà con yên tâm chăm sóc. Có thu nhập từ rừng, thì phải bảo vệ rừng thật tốt, cây dược liệu mới phát triển.

Đến nay, xã Quài Tở có 83,5ha thảo quả, 85ha hồi, gần 70ha sa nhân cùng 3,3ha sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu trồng dưới tán rừng. Những vùng dược liệu ấy đang mang lại nguồn thu cho người dân, đồng thời tạo tiền đề để địa phương phát triển vùng nguyên liệu gắn với liên kết sản xuất và tiêu thụ. Mỗi diện tích dược liệu được mở rộng là thêm một phần giá trị được tạo ra từ rừng.

Đa lợi ích từ phát triển cây dược liệu dưới tán rừng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Điện Biên có diện tích tự nhiên 954.126ha, trong đó đất quy hoạch cho phát triển lâm nghiệp 592.269ha, chiếm 62,03%. Năm 2025, diện tích đất có rừng đạt 434.647,57ha, tỷ lệ che phủ rừng 45,52%. Đáng chú ý, rừng tự nhiên chiếm 98,4%, tương đương 427.758,14ha. Diện tích rừng ở độ cao trên 1.200m khoảng 71.000ha, trên 1.500m khoảng 14.100ha. Đây là điều kiện thuận lợi để Điện Biên phát triển nhiều loài dược liệu có giá trị.

Kết quả điều tra, khảo sát thực địa của ngành chuyên môn ghi nhận sự phân bố tự nhiên của nhiều loài dược liệu quý, hiếm. Tại Sín Thầu, Mường Nhé, Nậm Kè phát hiện sâm Lai Châu, sâm Vũ Diệp, thất diệp nhất chi hoa, tam thất... Trong khi đó, khu vực Núa Ngam, Mường Nhà, Pú Nhung, Chiềng Sinh, Sáng Nhè, Quài Tở, Mường Phăng, Mường Tùng ghi nhận đẳng sâm, hoàng đằng, sa nhân, thảo quả...

Tỉnh xác định phát triển cây dược liệu, nhất là các loài quý dưới tán rừng, là một trong những hướng đi trọng tâm, gắn tạo việc làm, nâng cao đời sống với bảo vệ rừng và đa dạng sinh học. Nội dung phát triển dược liệu đã được đưa vào Đề án phát triển kinh tế lâm nghiệp giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030. Tỉnh phê duyệt phương án phát triển vùng trồng dược liệu quý tại Quài Tở với quy mô dự kiến khoảng 3.980ha.

Theo Chương trình Sâm Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Điện Biên dự kiến phát triển 500ha sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh dưới tán rừng phòng hộ. Tiềm năng có nhưng việc phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh vẫn gặp khó khăn khi quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành vùng trồng tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ. Nguồn lực của người dân hạn chế, khai thác tự nhiên thiếu chú ý bảo vệ tái sinh. Sản phẩm chủ yếu bán thô hoặc sơ chế đơn giản, làm giảm giá trị cạnh tranh./.

Nguồn: Phát triển bền vững dược liệu dưới tán rừng ở Điện Biên