Nông nghiệp hữu cơ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Trong giai đoạn mới, ngành nông nghiệp không thể chỉ tập trung vào sản lượng mà phải hướng tới nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm, phương thức sản xuất, xây dựng thương hiệu, tăng trách nhiệm với môi trường và củng cố niềm tin của thị trường.

Thống kê từ Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, năm 2025, diện tích sản nông nghiệp xuất hữu cơ đạt khoảng 174.000ha, chiếm 1,4% diện tích sản xuất nông nghiệp cả nước. Nếu so với năm 2016, tốc độ phát triển sản xuất nông nghiệp hữu cơ Việt Nam tăng 47%. Điều này có nghĩa, tốc độ tăng trưởng sản xuất nông nghiệp hữu cơ cả nước bình quân đạt khoảng 5,2%/năm.

Với trên 80.000 ha cây ăn quả, Sơn La là một trong những địa phương có diện tích cây ăn quả lớn của cả nước. Phát huy lợi thế, tỉnh đã chú trọng nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn. Sơn La tập trung phát triển các vùng cây ăn quả sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng hữu cơ; hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, nâng cao năng lực bảo quản, chế biến và tăng cường liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ.

Các địa phương tăng cường công tác quản lý chất lượng tại các vùng trồng cây ăn quả.

Phiêng Khoài là xã biên giới có thổ nhưỡng và khí hậu tương đối đặc trưng của tỉnh. Với sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn, sương mù đậm đặc vào mùa đông và nguồn nước mát lành từ các khe núi, nơi đây có thế mạnh phát triển cây ăn quả chất lượng cao. Đến nay, toàn xã có khoảng 3.434 ha cây ăn quả, với các loại cây chủ lực, như: Mận hậu, lê Tai Nung, xoài, nhãn…

Trên đồi mận hơn 2ha, ông Lê Văn Tiến (bản Thanh Yên 2) đang cắt tỉa cành và chuẩn bị chăm bón phân cho gốc, để chuẩn bị cho vụ quả mới. Ông Tiến cho biết, trước đây thường lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong canh tác. Cách làm đó giúp cây sinh trưởng nhanh, cho năng suất cao tức thì trong vài vụ đầu, nhưng về lâu dài đã bộc lộ nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Đất canh tác dần bị bạc màu, chai cứng, mất đi độ phì nhiêu tự nhiên; chi phí đầu vào cho phân, thuốc tăng cao do cây trồng bị suy giảm sức đề kháng...Vì vậy, ông Tiến đã quyết tâm chuyển sang canh tác hữu cơ.

Cũng như ông Tiến, nhiều hộ nông dân ở Phiêng Khoài cũng nhận thức rõ, nếu tiếp tục đi theo lối mòn cũ, nông sản Phiêng Khoài sẽ tự đánh mất lợi thế cạnh tranh. Được cấp ủy và chính quyền địa phương quan tâm định hướng, nhiều nông dân đã quyết tâm theo đuổi phương thức sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ.

Gia đình bà Vi Thị Thêm ở bản Ái 2, cũng là một trong những hộ tiên phong thay đổi tư duy sản xuất mận hậu. Năm 2023, gia đình bà ký hợp đồng liên kết với đơn vị, chuyển đổi 1 ha mận sang quy trình canh tác hữu cơ. Tham gia mô hình, gia đình bà được công ty hỗ trợ vật tư phân bón hữu cơ đạt chuẩn và cử kỹ sư theo dõi, hướng dẫn ghi chép nhật ký canh tác khắt khe, đảm bảo không có bất kỳ dư lượng hóa chất nào. Đồng thời, toàn bộ sản lượng mận thu hoạch được công ty cam kết bao tiêu với mức giá 10.000 đồng/kg.

Bà Thêm chia sẻ thêm: Những ngày đầu chuyển sang canh tác hữu cơ, tôi mất ăn, mất ngủ vì tốn nhiều công chăm sóc hơn, từ việc cắt cỏ bằng máy chứ không phun thuốc diệt cỏ, đến việc tỉ mỉ lọc từng quả. Sau 4 năm, hiệu quả thấy khi đất trong vườn tơi xốp, nhiều giun trở lại, cây mận phát triển tốt, lá xanh dày và ít bị sâu bệnh. Quả mận có vị ngọt rất đậm, giòn, thơm tự nhiên và bảo quản được lâu hơn. Điều tôi mừng nhất là công ty bao tiêu toàn bộ sản phẩm, tôi không còn phải lo cảnh “được mùa mất giá” hay bị thương lái ép giá.

Chuyển đổi sản xuất nông nghiệp hữu cơ góp phần khẳng định chất lượng, thương hiệu nông sản của địa phương.

Thực tiễn cho thấy, để phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững, cần có cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ, với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, HTX và nông dân. Trong đó, việc hình thành các mô hình sản xuất hiệu quả, phù hợp điều kiện địa phương là nền tảng quan trọng. Tại HTX Rau an toàn Tự Nhiên, phường Mộc Sơn, nhiều năm qua, các thành viên trong HTX cùng đặt ra một cam kết: Không phân hóa học, không thuốc trừ sâu. Năm 2020, HTX được cấp chứng nhận sản xuất rau theo tiêu chuẩn hữu cơ TCVN 11041:2-2017 với diện tích 5 ha, sản lượng 145 tấn/năm.

Theo đại diện HTX, mục tiêu của HTX không dừng lại ở việc bán nông sản mà là xây dựng một hệ sinh thái khép kín, tận dụng tối đa phụ phẩm tự nhiên và từng bước hình thành khu trải nghiệm sinh thái kiểu mẫu. Ở đó, du khách có thể trực tiếp trồng, thu hoạch, chế biến và thưởng thức nông sản. Từ đó, hiểu và gắn kết hơn với thiên nhiên, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Hỗ trợ các cơ sở sản xuất phát triển nông nghiệp xanh, giai đoạn 2021-2025, tỉnh triển khai các chương trình khuyến nông, tập huấn, chuyển giao kỹ thuật sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, xử lý phụ phẩm nông nghiệp và quản lý sâu bệnh. Cùng với đó, các HTX được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn đầu tư phát triển sản xuất.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La, việc mở rộng sản xuất hữu cơ cần gắn với nhu cầu thị trường và khả năng tổ chức sản xuất của từng địa phương. Ngành sẽ tập trung rà soát, lựa chọn cây trồng, vùng sản xuất có điều kiện phù hợp; hướng dẫn các HTX hoàn thiện quy trình, đáp ứng yêu cầu chứng nhận và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, tăng cường kết nối với doanh nghiệp thu mua, chế biến để sản phẩm có đầu ra ổn định, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất./.

Nguồn:Nâng cao giá trị nông sản từ vùng nguyên liệu hữu cơ