Tỉnh Gia Lai có nguồn tài nguyên đất đai khá phong phú, trong đó quỹ đất nông nghiệp lớn (>80%), gồm đất đỏ bazan (trồng cây công nghiệp), đất xám (trồng rừng, hoa màu) và đất phù sa (trồng lúa, rau màu).

Điều kiện tự nhiên của tỉnh Gia Lai có tính đa dạng, tạo nhiều lợi thế cho phát triển kinh tế - xã hội; địa hình gồm cao nguyên, thung lũng, đồng bằng ven biển và vùng núi hình thành các tiểu vùng sinh thái thuận lợi cho phát triển nông, lâm, ngư nghiệp;

Đặc biệt, đất đỏ bazan màu mỡ, khí hậu nhiệt đới gió mùa phân hóa rõ rệt phù hợp phát triển cây công nghiệp dài ngày như cà phê, cao su, hồ tiêu, đồng thời các vùng phù sa ven sông, ven biển thích hợp sản xuất lúa và hoa màu; tài nguyên rừng, nước, khoáng sản phong phú là nền tảng để phát triển công nghiệp chế biến, năng lượng, vật liệu xây dựng, dịch vụ và du lịch.

Với những lợi thế trên, Gia Lai xác định bảo vệ tài nguyên đất và phục hồi hệ sinh thái là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển bền vững, gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Địa phương tập trung nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất tiết kiệm, hợp lý; tăng cường kiểm soát tình trạng suy thoái, xói mòn, ô nhiễm đất và các hoạt động khai thác tài nguyên không đúng quy định.

Gia Lai có diện tích đất đỏ bazan khá lớn, phù hợp để trồng cây công nghiệp.

Song song với đó, tỉnh đẩy mạnh trồng, phục hồi rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, cải tạo các khu vực đất bị suy giảm chất lượng và khuyến khích áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý tài nguyên, giám sát hiện trạng đất và cảnh báo nguy cơ suy thoái cũng được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Theo ngành nông nghiệp và môi trường Gia Lai, dù chưa xuất hiện tình trạng sa mạc hóa theo nghĩa điển hình như ở các vùng khô hạn cực đoan, song những dấu hiệu suy thoái đất như giảm độ phì nhiêu, suy giảm thảm thực vật, xói mòn và suy giảm khả năng giữ nước đã xuất hiện tại một số khu vực. Trước thực tế đó, tỉnh đang triển khai Chương trình hành động quốc gia chống sa mạc hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là điều tra, đánh giá và khoanh vùng các khu vực đất có nguy cơ suy thoái để xây dựng giải pháp quản lý, phục hồi phù hợp với từng điều kiện sinh thái. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cho biết, việc nhận diện sớm các nguy cơ không chỉ nhằm bảo vệ tài nguyên đất mà còn góp phần đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân, nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng khắc nghiệt của biến đổi khí hậu.

Gia Lai đặt mục tiêu từng bước tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên cơ sở kết quả đánh giá hiện trạng đất đai, theo hướng thích ứng và phát triển bền vững. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh dự kiến chuyển đổi hơn 26.700 ha cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây phù hợp hơn với điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và nhu cầu thị trường. Cùng với đó, ngành nông nghiệp đẩy mạnh ứng dụng các giống cây chịu hạn, hệ thống tưới tiết kiệm nước, mô hình nông nghiệp thông minh và tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học.

Nhiều biện pháp canh tác bền vững như luân canh, xen canh, quản lý dịch hại tổng hợp và quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp đang được khuyến khích áp dụng nhằm cải tạo đất, nâng cao khả năng giữ nước và phục hồi độ màu mỡ tự nhiên. Nếu đất là nền tảng của sản xuất thì rừng chính là tấm lá chắn tự nhiên giúp bảo vệ đất trước nguy cơ xói mòn, thoái hóa và sa mạc hóa.

Bởi vậy, cùng với tái cơ cấu nông nghiệp, bảo vệ và phát triển rừng được Gia Lai xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài trong chiến lược bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Theo Chi cục Kiểm lâm (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Gia Lai phấn đấu duy trì tỷ lệ che phủ rừng đạt 46,51% vào năm 2030. Trong giai đoạn 2026 - 2030, địa phương dự kiến trồng mới và trồng rừng luân canh khoảng 125 nghìn héc ta, đồng thời sản xuất hơn 1,15 tỷ cây giống lâm nghiệp phục vụ công tác trồng rừng và phục hồi hệ sinh thái.

Cùng với việc mở rộng diện tích rừng, tỉnh còn định hướng phát triển rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ quản lý rừng bền vững, từng bước đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ, mở rộng cơ hội tham gia thị trường lâm sản và thị trường carbon rừng. Đáng chú ý, công nghệ số đang được đưa vào quản lý tài nguyên rừng thông qua hệ thống ảnh viễn thám, thiết bị bay không người lái (drone) và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Các công cụ này giúp theo dõi diễn biến rừng, giám sát nguy cơ suy thoái đất, phát hiện sớm các hành vi xâm hại rừng và nguy cơ cháy rừng. Cùng với nhiệm vụ bảo vệ rừng, tỉnh cũng khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế dưới tán rừng như trồng dược liệu, du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm.

Đây được xem là hướng đi vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ tài nguyên rừng. Khi các cơ chế về tín chỉ carbon rừng được triển khai hiệu quả, người dân sống gần rừng sẽ có thêm nguồn thu từ hoạt động bảo vệ và phát triển rừng.

Bảo tồn tài nguyên đất giúp nâng cao đời sống và đảm bảo sinh kế cho người dân.

Điều này không chỉ góp phần nâng cao đời sống mà còn tạo động lực để gắn kết lợi ích kinh tế với mục tiêu bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Cùng với các giải pháp về nông nghiệp và lâm nghiệp, Gia Lai sẽ tăng cường tuyên truyền, phổ biến các nội dung về phòng, chống, khắc phục sa mạc hóa, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng. Tỉnh cũng xây dựng cơ chế phối hợp với các tỉnh giáp ranh (Đắk Lắk, Quảng Ngãi) trong việc quản lý nguồn nước liên tỉnh và bảo vệ các dải rừng phòng hộ giáp ranh nhằm ngăn chặn hiệu quả tác động của sa mạc hóa diện rộng.

Cùng với đó, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, trước đó, vào tháng 5/2026 UBND tỉnh Gia Lai đã báo cáo, đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ xem xét, chấp thuận chủ trương cho phép các doanh nghiệp chuyển đổi hơn 22.063ha cao su chết, kém phát triển sang các dự án khác như trồng trọt, chăn nuôi, năng lượng... Diện tích cao su này theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong giai đoạn 2007-2014, UBND tỉnh Gia Lai (cũ) đã giao đất cho 16 doanh nghiệp thực hiện 44 dự án thuộc Chương trình chuyển đổi rừng nghèo sang trồng cao su, với tổng diện tích hơn 32.371ha.

Để nâng cao hiệu quả, giá trị sử dụng đất nông nghiệp, thời gian tới tỉnh Gia Lai tăng cường phối hợp xây dựng, cập nhật và chia sẻ cơ sở dữ liệu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, trong đó có diện tích ứng dụng công nghệ cao, diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn, diện tích có truy xuất nguồn gốc, giá trị sản phẩm trên một héc-ta và diện tích đất sử dụng kém hiệu quả.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và áp lực phát triển kinh tế ngày càng lớn, bảo vệ tài nguyên đất và phục hồi hệ sinh thái không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là giải pháp lâu dài đối với Gia Lai.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện cơ chế quản lý, kiểm soát khai thác tài nguyên, phục hồi rừng, cải tạo đất đến phát triển các mô hình sản xuất bền vững sẽ góp phần nâng cao chất lượng môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và tăng khả năng chống chịu trước thiên tai, góp phần xây dựng Gia Lai trở thành địa phương phát triển bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế với bảo vệ môi trường.

Nguồn: Gia Lai: Bảo vệ tài nguyên đất, phục hồi hệ sinh thái