Từ giai đoạn 2010-2013, cây mắc ca được tỉnh Lâm Đồng đưa vào trồng khảo nghiệm thông qua các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất và giảm nghèo, mang lại nguồn thu ổn định cho người trồng. Hiện nay, toàn tỉnh có gần 16.000 ha mắc ca; trong đó, khoảng 6.600 ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh.

Năm 2025, sản lượng đạt hơn 13.700 tấn, tăng gần 50% so với năm 2024. Khoảng 80% diện tích mắc ca trồng trên đất nông nghiệp, chủ yếu xen canh trong các vườn cây công nghiệp; hơn 3.000 ha được trồng trên đất lâm nghiệp. Từ năm thứ bảy trở đi, 1 ha mắc ca trồng xen mang lại lợi nhuận hơn 100 triệu đồng; còn với diện tích trồng thuần, lợi nhuận bình quân khoảng 350 triệu đồng/ha.

Khai thác lợi thế đất đỏ bazan, xã Quảng Trực đang từng bước chuyển mình từ phát triển cây mắc ca, cà phê gắn với liên kết sản xuất, đầu tư hạ tầng và xây dựng các điểm dân cư biên giới. Tại thôn Bu Prăng 1, gia đình bà Thị Nhay hiện có hơn 5ha mắc ca, trong đó khoảng 1,5ha được trồng từ năm 2012. Nhận thấy cây mắc ca phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương và mang lại hiệu quả kinh tế cao, gia đình tiếp tục mở rộng diện tích.

Mắc ca trở thành cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội.

Theo bà Thị Nhay, nếu được chăm sóc tốt, mỗi ha mắc ca cho thu hoạch từ 1-1,5 tấn quả; từ năm thứ 7 trở đi có thể đạt khoảng 2 tấn/ha. Với giá bán hiện khoảng 60.000 đồng/kg, có thời điểm lên tới hơn 120.000 đồng/kg, cây mắc ca mang lại nguồn thu ổn định cho người trồng.

Đến nay, xã Quảng Trực có hơn 1.350 ha mắc ca, thuộc nhóm địa phương có diện tích mắc ca lớn của khu vực Tây Nguyên. Nhiều diện tích đất sản xuất kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang trồng mắc ca hoặc trồng xen trong vườn cà phê, góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất. Không chỉ mở rộng vùng nguyên liệu, địa phương còn từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Gắn bó với cây mắc ca gần 20 năm, ông Nguyễn Chi Thành (xã Di Linh) cho biết, thời điểm mới đưa cây vào trồng xen với cà phê, nhiều người còn hoài nghi về hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, qua thời gian, cây mắc ca đã chứng minh khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Ưu điểm lớn nhất của loại cây này là có thể trồng xen trong vườn cà phê, vừa tạo bóng mát, vừa giữ độ ẩm cho đất. Khi cây mắc ca bước vào giai đoạn trưởng thành, mỗi cây cho khoảng 30-40 kg quả, thu hoạch rải vụ nên nguồn thu từ mắc ca cũng đều hơn, giúp gia đình có thêm nguồn lực tái đầu tư sản xuất.

Từ vùng nguyên liệu, các doanh nghiệp, HTX đẩy mạnh chế biến mắc ca.

Việc phát triển vùng nguyên liệu đảm bảo chất lượng tạo điều kiện để đẩy mạnh chế biến. Toàn tỉnh hiện có gần 50 cơ sở chế biến hạt mắc ca với tổng công suất khoảng 7.532 tấn hạt/năm. Cụ thể, có khoảng 11 cơ sở với công suất chế biến 5.580 tấn/năm theo chứng nhận HACCP, ISO 22.000, Halal. Ngoài ra một số doanh nghiệp còn chế biến các sản phẩm bánh, chocolate mắc ca, trái khô sấy nứt, nhân hạt sấy khô, tinh dầu, bột mắc ca bước đầu thâm nhập thị trường.

Theo đánh giá của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng hoạt động sản xuất mắc ca trên địa bàn tỉnh khá thuận lợi nhờ quy hoạch, định hướng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ngay từ khi bắt đầu phát triển. Qua lồng ghép các chương trình, đề án, nông dân được hỗ trợ cây giống chất lượng cao, tập huấn chuyển giao kỹ thuật sản xuất. Đáng chú ý, nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký. Điều này giữ vai trò quan trọng, góp phần nâng cao giá trị ngành hàng mắc ca của địa phương.

Toàn tỉnh vận hành hệ thống chuỗi giá trị mắc ca với tổng diện tích khoảng 16.000 ha. Trong đó vai trò Nhà nước tạo cơ chế, chính sách, quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ xúc tiến thương mại; nhà khoa học cung cấp giống và quy trình kỹ thuật; người sản xuất đóng vai trò trung tâm trong khâu trồng và chăm sóc; HTX làm cầu nối, tham gia liên kết sản xuất, cung ứng vật tư và hỗ trợ kỹ thuật; doanh nghiệp thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ. Kết quả mô hình kết nối chuỗi sản xuất mắc ca mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn 32,1% so với mô hình thông thường.

Theo đánh giá của ngành chức năng, hiện vùng trồng mắc ca tập trung còn ít. Cây mắc ca được trồng xen chiếm khoảng 80% và hầu hết được người dân trồng quy mô nhỏ, phân tán, khó áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật. Bên cạnh đó, nhiều vùng trồng chưa có hợp đồng tiêu thụ dài hạn nên dễ xảy ra đứt gãy chuỗi liên kết khi thị trường biến động. Hoạt động chế biến còn hạn chế khi phần lớn cơ sở chế biến mắc ca tại tỉnh có quy mô nhỏ, sản phẩm chủ yếu là hạt sấy nứt, giá trị gia tăng chưa cao.

Trước thực tế này, thời gian tới, Lâm Đồng sẽ tiếp tục hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, quảng bá thương hiệu và tạo điều kiện thuận lợi để ngành mắc ca phát triển tương xứng tiềm năng./.

Nguồn:Mở rộng sản xuất, phát triển bền vững vùng nguyên liệu mắc ca