Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, tình trạng nắng nóng kéo dài và phân bố lượng mưa không đồng đều, việc chủ động bảo vệ nguồn nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của Gia Lai. Những năm gần đây, địa phương đã tập trung đầu tư nâng cấp hệ thống hồ chứa, đập dâng, công trình thủy lợi, đồng thời tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước. Cùng với đó, ngành nông nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước, áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất.

Tuy nhiên, vào thời điểm giữa tháng 7, nhiều hồ chứa trên địa bàn tỉnh Gia Lai ghi nhận lượng nước về thấp hơn cùng kỳ, trong bối cảnh El Nino được dự báo còn kéo dài. Theo dự báo từ Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Gia Lai, tháng 7, tháng 8 năm 2026 nắng nóng vẫn tiếp tục duy trì tại khu vực phía Đông tỉnh.

Tình hình nắng nóng kéo dài, lượng mưa thấp có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng cao. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh có 282 hồ chứa thủy lợi với tổng lượng nước hiện có hơn 504 triệu m³, đạt 34,7% dung tích thiết kế và bằng 72,3% so với cùng kỳ năm 2025. Nguồn nước cơ bản đáp ứng sản xuất vụ Hè Thu năm 2026, song khu vực phía Đông tỉnh cần tiếp tục điều tiết, sử dụng nước tiết kiệm.

Tại khu vực này, 162 hồ chứa hiện đạt 37,1% dung tích thiết kế; riêng hồ Cửa Khâu (xã Xuân An) có nguy cơ thiếu nước cho khoảng 15 ha lúa ở đợt tưới cuối nếu không có mưa và đã được xây dựng phương án cấp nước bổ sung từ kênh Văn Phong. Trong khi đó, 120 hồ chứa phía Tây tỉnh đạt 32,6% dung tích thiết kế, đang tranh thủ tích nước trong mùa mưa để phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân 2026 - 2027.

Để bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân, ngành nông nghiệp tỉnh đang khẩn trương điều tiết, tích nước, đồng thời triển khai các giải pháp sử dụng nước hiệu quả, chủ động ứng phó với nguy cơ hạn hán, thiếu nước.

Hồ Định Bình giữ vai trò quan trọng trong cấp nước cho vùng hạ du.

Thời điểm này, trên nhiều cánh đồng phía Đông tỉnh, nông dân vẫn thấp thỏm chờ mưa để giảm áp lực tưới cho vụ Hè Thu. Trước nguy cơ thiếu nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt, ngày 9/7 sau khi kiểm tra công tác vận hành, tích nước tại hồ chứa Định Bình (xã Vĩnh Thạnh), lãnh đạo UBND tỉnh Gia Lai đã yêu cầu Xí nghiệp Thủy lợi Định Bình khẩn trương rà soát, bổ sung phương án tích nước, tận dụng tối đa các đợt mưa sắp tới để chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt, không để bị động trước những diễn biến khó lường của thời tiết.

Là hồ chứa lớn nhất tỉnh (hơn 226 triệu m³), hồ Định Bình giữ vai trò quan trọng trong cấp nước cho vùng hạ du. Giám đốc Xí nghiệp Thủy lợi Định Bình cho biết: Từ cuối tháng 6, đơn vị đã chủ động điều tiết lưu lượng xả để vừa bảo đảm nước tưới cho gần 20.000 ha cây trồng, vừa duy trì dung tích dự trữ trong hồ. Tuy nhiên lượng nước về hồ từ đầu tháng 6 đến nay khá thấp, trong khi thời gian cấp nước cho vụ Hè Thu còn kéo dài đến khoảng ngày 20-8. Đơn vị đang hoàn thiện phương án tích nước, tranh thủ tối đa các đợt mưa sắp tới để tăng nguồn dự trữ.

Cùng với hồ Định Bình, hai hồ Đồng Mít và Núi Một vẫn vận hành ổn định, tiếp tục cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu kết hợp phát điện cho vùng hạ du sông Lại Giang và sông Côn đến giữa tháng 8.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai nhận định, khó khăn lớn nhất tập trung ở khu vực phía Đông tỉnh do phần lớn hồ chứa có dung tích nhỏ, lượng mưa đến muộn và thấp hơn trung bình nhiều năm. Vì vậy, ngành nông nghiệp yêu cầu các đơn vị quản lý theo dõi sát diễn biến nguồn nước từng hồ, điều tiết tiết kiệm và chủ động phương án xử lý khi xảy ra thiếu nước cục bộ. Hiện nay phần lớn diện tích gieo sạ vụ Hè Thu 2026 ở khu vực phía Đông tỉnh đã hoàn thành, nguồn nước tưới cơ bản được bảo đảm. Tuy nhiên, một số công trình nhỏ như hồ Cửa Khâu và đập dâng Cây Ké (xã Đề Gi) vẫn tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước ở đợt tưới cuối nếu thời tiết tiếp tục khô hạn.

Bên cạnh điều tiết nguồn nước, ngành nông nghiệp cũng chuẩn bị các phương án ứng phó với nguy cơ hạn hán kéo dài do ảnh hưởng của El Nino. Theo dự báo, El Nino có khả năng mạnh lên vào cuối năm, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước trong những tháng đầu năm 2027.

Ba tháng tới, khu vực phía Tây được dự báo có mưa tương đối thuận lợi, trong khi phía Đông vẫn tiếp tục thiếu mưa trong tháng 7 và tháng 8, chỉ cải thiện rõ hơn từ tháng 9. Trước diễn biến đó, công tác bảo đảm an toàn hồ chứa cũng được ngành chức năng đặc biệt quan tâm trước khi bước vào mùa tích nước.

Theo Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), toàn tỉnh hiện có 12 hồ chứa được đánh giá có nguy cơ mất an toàn, cần được theo dõi, quản lý chặt chẽ. Trước khi tích nước trở lại, các đơn vị quản lý phải rà soát đầy đủ phương án bảo đảm an toàn đập và phương án ứng phó thiên tai. Cùng với giải pháp kỹ thuật, các địa phương cũng phối hợp chặt chẽ với đơn vị quản lý công trình thủy lợi để sử dụng nguồn nước hiệu quả.

UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu các địa phương chủ động, phối hợp triển khai các giải pháp đồng bộ để đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt. (Ảnh: DV).

Bên cạnh đó, lãnh đạo UBND xã Tuy Phước cho biết, vụ lúa Hè Thu năm nay địa phương gieo sạ 2.018 ha lúa. Khi lúa bước vào giai đoạn trổ đòng, xã khuyến cáo người dân điều chỉnh lịch tưới, hạn chế tưới tràn gây lãng phí, sử dụng nước sinh hoạt tiết kiệm và kịp thời phản ánh những khu vực có nguy cơ thiếu nước để được xử lý. Trong bối cảnh thời tiết còn nhiều diễn biến khó lường, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục theo dõi sát nguồn nước tại các hồ chứa, chủ động điều tiết theo từng khu vực, cập nhật phương án ứng phó phù hợp với thực tế và tranh thủ tối đa các đợt mưa để tích nước an toàn, bảo đảm nguồn nước cho sản xuất vụ Đông Xuân 2026 - 2027 cũng như nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Để chủ động ứng phó với nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, cháy rừng và xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2026, UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường theo dõi sát diễn biến nguồn nước, kịp thời cảnh báo các địa phương để triển khai giải pháp phòng, chống hạn và điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp.

Đồng thời, hướng dẫn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước; chỉ đạo vận hành hiệu quả hệ thống đê ngăn mặn, giữ ngọt và đẩy nhanh tiến độ các công trình cấp nước sạch. Các đơn vị quản lý công trình thủy lợi được giao quản lý chặt nguồn nước hồ chứa, bảo đảm cấp nước theo kế hoạch, nạo vét kênh mương, thông thoáng dòng chảy…

Cùng với đó, phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng phương án cấp nước, ưu tiên nước sinh hoạt, điều tiết nguồn nước hợp lý và giảm diện tích gieo trồng ở những khu vực không bảo đảm nguồn nước. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, điều tiết và sử dụng hiệu quả nguồn nước không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, mà còn bảo đảm ổn định sản xuất, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân Gia Lai.

Nguồn: Gia Lai: Đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh