Lâm Đồng hiện có 966 công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, gồm 536 hồ chứa, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm, 20 kênh tiêu và khoảng 3.632km kênh mương (trong đó đã kiên cố hóa khoảng 1.940km, đạt 53%).

Toàn tỉnh cũng đang khai thác 624 công trình cấp nước tập trung nông thôn, cung cấp nước sạch cho 186.504 hộ dân. Dự kiến đến hết năm 2026, diện tích canh tác được tưới đạt trên 73,45% diện tích cần tưới với khoảng 150.128ha được tưới từ công trình thủy lợi tập trung và 97.202ha áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước.

Tuy nhiên tình trạng thiếu nước trong mùa khô vẫn xảy ra trên địa bàn tỉnh. Do đó, Lâm Đồng đang nỗ lực triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và mùa khô ngày càng diễn biến phức tạp. Chính quyền địa phương đã chủ động rà soát, điều tiết nguồn nước tại các hồ chứa, đập thủy lợi, đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống kênh mương để giảm thất thoát nước.

Bên cạnh đó, các mô hình tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa được khuyến khích áp dụng rộng rãi, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nước và giảm chi phí sản xuất cho nông dân. Công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao ý thức của người dân trong việc sử dụng tài nguyên nước hợp lý. Ngoài ra, địa phương còn xây dựng các phương án dự phòng, sẵn sàng ứng phó với tình huống hạn hán kéo dài.

Nhờ những giải pháp đồng bộ này, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Lâm Đồng vẫn được duy trì ổn định, góp phần bảo đảm sinh kế cho người dân và phát triển kinh tế địa phương. Đơn cử tại thôn Đông Thanh 2, xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, nước tưới đóng vai trò quan trọng cho các loài cây như sầu riêng, bơ…Trong khi đó, với người trồng dâu nuôi tằm, nước tưới không chỉ quyết định khả năng sinh trưởng của cây dâu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thức ăn cho tằm.

Khi thiếu nước, lá dâu giảm cả về sản lượng lẫn chất lượng, đàn tằm cũng phát triển kém hơn. Chỉ cần nguồn lá dâu không bảo đảm trong một thời gian ngắn, việc nuôi tằm bị xáo trộn, kéo theo thu nhập của cả gia đình bị ảnh hưởng. Nhiều năm nay, một số hộ gia đình đã chủ động khoan giếng, lắp máy bơm và dẫn nước từ con suối gần vườn về hệ thống tưới.

Hệ thống tưới nước tiết kiệm được người dân Lâm Động mạnh dạn đầu tư. (Ảnh: BN).

Nhờ có sự chuẩn bị từ sớm, ngay cả trong những tháng khô hạn kéo dài, vườn cây vẫn giữ được độ ẩm cần thiết để duy trì sinh trưởng. Mặc dù, những cơn mưa xuất hiện trong vài ngày gần đây giúp giảm bớt chi phí điện bơm nước và công tưới. Đất có thêm độ ẩm, nhiều loại cây trồng cũng tạm thời giảm áp lực sau chuỗi ngày nắng kéo dài.

Tuy nhiên, với người làm vườn lâu năm, mưa trái mùa chỉ giải quyết phần nào khó khăn trước mắt. Mùa khô ở Lâm Đồng vẫn còn kéo dài nên việc giữ được nước tưới ổn định là yếu tố quyết định để nhà vườn duy trì sản xuất. Nhiều hộ nông dân tại Lâm Hà cũng chủ động đào giếng, làm hồ trữ nước hoặc lắp máy bơm dẫn nước từ suối về vườn. Có hộ đầu tư hệ thống ống dẫn để tưới tiết kiệm, có hộ chia khu tưới theo từng loại cây để hạn chế thất thoát nước.

Chi phí đầu tư ban đầu không nhỏ, nhưng về lâu dài giúp giảm rủi ro trong sản xuất. Với người trồng cà phê, mùa khô là thời điểm phải tính toán kỹ nước tưới vì cây chuẩn bị bước vào giai đoạn ra hoa, yếu tố quyết định đến năng suất cả vụ. Khi nguồn nước tưới được bảo đảm, chu kỳ tưới thường khoảng 15 ngày một lần để cây đủ điều kiện phân hóa mầm hoa và ra bông đồng loạt.

Trong trường hợp nguồn nước hạn chế, người dân phải giãn chu kỳ tưới lên 20 - 25 ngày để tiết kiệm, đồng thời chấp nhận rủi ro lớn hơn cho vườn cây. Việc canh đúng thời điểm tưới được người trồng cà phê tính toán rất kỹ. Nếu được tưới đúng nhịp sau một thời gian khô hạn, cây thường ra hoa tập trung, thuận lợi cho chăm sóc, đậu quả và thu hoạch về sau.

Việc vận hành hợp lý hệ thống thuỷ lợi góp phần đảm bảo nguồn nước tưới trên toàn tỉnh Lâm Đồng trong cao điểm mùa khô. (Ảnh: NMT).

Ngược lại, nếu xuất hiện mưa trái mùa vào đúng giai đoạn cây đang ra bông có thể bị xáo trộn, khiến hoa nở rải rác, không đồng đều. Đây là điều nhiều nhà vườn lo ngại, bởi khi thời điểm ra hoa không tập trung, việc chăm sóc ở các giai đoạn tiếp theo sẽ khó khăn hơn và nguy cơ ảnh hưởng đến năng suất là rất rõ. Trước diễn biến thời tiết còn nhiều biến động, ngành nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân bám sát nông lịch, sử dụng nước tiết kiệm ngay từ đầu vụ, chủ động trữ nước bằng các hình thức phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời tổ chức sản xuất trong phạm vi bảo đảm nguồn nước của từng vùng trong mùa khô.

Lâm Hà là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp quan trọng của tỉnh Lâm Đồng với các cây trồng chủ lực như cà phê, dâu tằm, rau và nhiều loại cây ăn trái. Trong điều kiện thời tiết ngày càng biến động, câu chuyện nước tưới đã trở thành bài toán chung của sản xuất nông nghiệp địa phương. Từ việc khoan giếng, dẫn nước từ suối, đầu tư máy bơm đến tính toán chu kỳ tưới hợp lý, nông dân Lâm Đồng đang từng bước thích ứng với mùa khô.

Giữa những thách thức ngày càng rõ nét của mùa khô, việc bảo đảm nước tưới ở Lâm Đồng không dừng lại ở việc “chống thiếu nước”, mà đang mở ra một hướng tiếp cận chủ động và dài hạn hơn. Khi nguồn nước được tính toán, phân bổ và sử dụng hợp lý, sản xuất nông nghiệp không chỉ ổn định mà còn có cơ hội nâng cao giá trị.

Điều quan trọng là sự chuyển dịch từ bị động sang chủ động đã và đang hình thành rõ nét, từ cấp quản lý đến từng hộ nông dân. Những thay đổi trong cách tưới, cách trữ nước hay lựa chọn cây trồng phù hợp cho thấy một tư duy linh hoạt, thích ứng nhanh với điều kiện thực tế.

Đây chính là nền tảng để Lâm Đồng không chỉ vượt qua cao điểm mùa khô mà còn nâng cao sức chống chịu trước những biến động khí hậu trong tương lai. Khi mỗi giải pháp nhỏ được duy trì bền bỉ, cộng hưởng lại sẽ tạo nên một hệ thống sản xuất vững vàng, nơi nguồn nước được trân trọng, sử dụng hiệu quả và trở thành động lực cho phát triển lâu dài.

Nguồn: Lâm Đồng: Nỗ lực bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp