Cà Mau là một trong những địa phương có diện tích sản xuất muối lớn của cả nước với hơn 1.500 ha, sản lượng trên 57.000 tấn/năm; các vùng sản xuất tập trung tại các xã Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, Định Thành và Tân Thuận. Thời gian qua, tỉnh đã đẩy mạnh quảng bá sản phẩm muối tại các hội chợ, triển lãm, sự kiện kinh tế, văn hóa, du lịch và trên nền tảng số; một số sản phẩm chế biến như muối ớt, muối tôm, muối tiêu đã xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc, góp phần mở rộng thị trường, nâng cao nhận diện và giá trị thương hiệu.

Năm 2020, nghề làm muối được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; năm 2013, sản phẩm muối địa phương được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý và bảo hộ vô thời hạn trên toàn lãnh thổ Việt Nam, tạo lợi thế quan trọng trong xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường và là nền tảng để bảo tồn, phát triển nghề muối theo hướng nâng cao giá trị gia tăng trong thời gian tới.

Hệ thống hạ tầng vùng sản xuất muối từng bước được đầu tư hoàn thiện, góp phần cải thiện điều kiện sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là phương pháp sản xuất muối kết tinh trên nền sân trải bạt, đã nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. Cùng với đó, hoạt động của hợp tác xã, phát triển sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại từng bước được đẩy mạnh, tạo tiền đề hình thành chuỗi giá trị ngành muối theo hướng bền vững.

Nghề làm muối chịu ảnh hưởng rõ rệt từ biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên biến đổi khí hậu, thời tiết diễn biến phức tạp, đặc biệt trong giai đoạn vừa qua, xuất hiện nhiều đợt mưa trái mùa trong vụ mùa sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình kết tinh muối, làm giảm năng suất và sản lượng. Trong khi đó, giá muối luôn biến động, đầu ra chưa ổn định; hoạt động tiêu thụ chủ yếu thông qua thương lái, chuỗi liên kết giữa diêm dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa thật sự bền vững.

Hạ tầng phục vụ sản xuất muối tuy đã được Trung ương quan tâm hỗ trợ đầu tư nhưng chưa đồng bộ, nhất là hệ thống giao thông nội đồng và kênh mương cấp, thoát nước, ảnh hưởng đến sản xuất, vận chuyển và phát triển du lịch trải nghiệm. Quá trình triển khai các dự án hạ tầng còn gặp khó khăn do địa hình kênh rạch chia cắt, công tác vận chuyển vật tư khó khăn, giải phóng mặt bằng còn chậm, làm kéo dài thời gian thực hiện, ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư và khả năng khai thác đồng bộ hạ tầng vùng sản xuất muối.

Sản xuất muối vẫn chủ yếu theo phương pháp truyền thống (chiếm 85,02% diện tích), chất lượng sản phẩm chưa cao, công nghiệp chế biến và chế biến sâu phát triển chưa tương xứng với tiềm năng; sản phẩm giá trị gia tăng còn ít, quy mô doanh nghiệp tham gia chế biến còn nhỏ, năng lực cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường chưa cao. Thu nhập từ nghề muối còn thấp, thiếu ổn định nên một bộ phận diêm dân, nhất là lao động trẻ, có xu hướng chuyển sang ngành nghề khác, ảnh hưởng đến việc duy trì và phát triển bền vững nghề muối.

Việc mở rộng diện tích sản xuất muối trên nền trải bạt còn chậm, chủ yếu do chi phí đầu tư ban đầu cao, giá muối nguyên liệu thấp và thời gian thu hồi vốn dài, vượt quá khả năng đầu tư của nhiều hộ diêm dân. Đến năm 2025, diện tích sản xuất muối trên nền trải bạt mới chiếm khoảng 14,98% tổng diện tích sản xuất. Bên cạnh đó, việc đánh giá và kiểm soát hàm lượng vi nhựa trong muối sản xuất theo phương pháp trải bạt hiện chưa có quy định, tiêu chuẩn hoặc hướng dẫn thống nhất, gây khó khăn cho công tác tuyên truyền, đánh giá chất lượng và nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

Trước tình hình trên, thời gian tới Cà Mau phát triển ngành muối theo hướng bền vững, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến, xây dựng thương hiệu và liên kết chuỗi giá trị; đồng thời bảo vệ môi trường, nâng cao thu nhập cho diêm dân, bảo tồn nghề muối truyền thống và gắn với phát triển du lịch trải nghiệm, phù hợp với nguồn lực của địa phương.

Địa phương tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, hỗ trợ diêm dân nâng cao hiệu quả sản xuất.

Phấn đấu và duy trì ổn định diện tích sản xuất muối đến năm 2030 đạt khoảng 1.600 ha; phấn đấu sản lượng muối đạt 76.000 tấn/nămPhấn đấu đạt 320 ha muối trải bạt (chiếm tỷ lệ gần 20% tổng diện tích sản xuất muối) được tiêu thụ dưới hình thức hợp tác, liên kết sản xuất; 100% diện tích sản xuất muối truyền thống được cải tạo hệ thống thủy lợi nội đồng đồng bộ. Tăng tỷ lệ muối được qua chế biến (muối tinh chế, muối gia vị,...) đạt trên 30% tổng sản lượng; phấn đấu nâng cao giá trị sản phẩm muối ít nhất là 30% so với hiện nay.

Củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX hiện có; phấn đấu 50% hộ diêm dân tham gia vào các tổ chức hợp tác hoặc liên kết sản xuất với doanh nghiệp. Hỗ trợ 100% cơ sở HTX có sản phẩm chế biến từ muối xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, đăng ký nhãn hiệu; các vùng sản xuất muối tập trung cơ bản được đầu tư, nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng đáp ứng yêu cầu cấp, thoát nước phục vụ sản xuất.

Tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hạ tầng vùng sản xuất muối tập trung trên địa bàn các xã Vĩnh Hậu, Long Điền, Đông Hải, Gành Hào; đầu tư hệ thống kênh mương cấp - thoát nước tách biệt cho các cánh đồng muối lớn theo Quy hoạch tỉnh. Nghiên cứu thực hiện thí điểm mô hình trạm bơm thông minh (SMART PUMP) phục vụ cấp nước biển tự nhiên và tiêu thoát nước cho vùng sản xuất muối. Duy tu, nạo vét kênh mương, lồng ghép đầu tư thủy lợi, giao thông nông thôn và phòng, chống thiên tai; ưu tiên gia cố bờ bao, chống sạt lở tại khu vực có nguy cơ cao.

Rà soát, khoanh vùng sản xuất muối tập trung; từng bước hoàn thiện giao thông nội đồng, nâng cấp hệ thống thủy lợi và xây dựng trạm bơm, bảo đảm chủ động nguồn nước cấp – thoát phục vụ sản xuất. Khuyến khích doanh nghiệp, HTX, diêm dân sản xuất muối đầu tư nâng cấp bến bãi tập kết, kho lưu kho bảo quản muối tại các vùng sản xuất trọng điểm để giảm thất thoát sau thu hoạch do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và chủ động điều tiết giá cả thị trường. Rà soát, phân loại kết quả nghiên cứu, quy trình công nghệ, mô hình đã triển khai tại hai địa bàn trước hợp nhất; đánh giá mức độ hoàn thành, khả năng ứng dụng, hiệu quả và nhu cầu tiếp tục hỗ trợ.

Hoàn thiện chuỗi công nghệ sản xuất muối sạch theo hướng cơ giới hóa và thích ứng biến đổi khí hậu; ứng dụng cảm biến, dữ liệu thời tiết, độ mặn, bức xạ và quản lý nước để hỗ trợ quyết định sản xuất. Hỗ trợ đổi mới công nghệ chế biến, sấy, bảo quản, đóng gói và đa dạng hóa sản phẩm từ muối; ưu tiên doanh nghiệp có khả năng đối ứng, tiếp nhận công nghệ và tổ chức thị trường.

Địa phương này tiếp tục phát triển mô hình du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn làng nghề và Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Nghề làm muối. Xây dựng mô hình thí điểm các mô hình sản xuất muối gắn với du lịch trải nghiệm tại các xã Đông Hải, Long Điền, Vĩnh Hậu; đồng thời, đầu tư các điểm dừng chân, khu trưng bày quy trình sản xuất muối truyền thống để thu hút khách du lịch, tạo thêm thu nhập ngoài sản xuất cho diêm dân. Xây dựng “Không gian trưng bày Nghề làm muối (Bảo tàng muối); nghiên cứu đề xuất xây dựng “Biểu tượng tôn vinh Nghề làm muối tại địa điểm phù hợp./.

Nguồn:Phát triển bền vững nghề muối trước tác động của biến đổi khí hậu